कुन्दोदरः, पदती, वसती च अष्टमः स्मृताः; सर्वे धर्मार्थकुशलाः, सर्वभूतहिते रताः आसन्। ततः धृतराष्ट्रः राज्ञः अभवत्; तस्य पुत्रः कुन्दिकः, हस्तिः, वितर्कः, क्रथः, कुन्दिनः पञ्चमः च आसन्। धृतराष्ट्रस्य एव त्रयः पुत्राः अभवन्—हविष्य्रवाः, इन्द्रभः, भूमन्युः च अजेयः—ये पृथिव्याम् कीर्तिमन्तः अभवन्। प्रतिपः, धर्मनेत्रः, सुनेत्रः च, हे भारत, तेषु प्रतिपः एव पृथिव्याम् अग्रण्यः, असाध्यः च अभवत्। प्रतिपस्य त्रयः पुत्राः अभवन्—देवापिः, शान्तनुः, बाह्लिकः महारथः च। तेषु देवापिः धर्मस्य हिताय वनं गतः, शान्तनुः राज्यं प्राप, बाह्लिकः महारथः अभवत्। एते भारतवंश्या देवसमा महारथाः; अन्ये च बहवः श्रेष्ठराजानः ब्रह्मणा तुल्याः जाताः। एवं इला-वंशस्य वर्धकाः कीर्तिमन्तः, देवसमा, महाबलिनः नृपाः आसन्, हे महाबाहो। जनमेजयः व्रतानि कृत्वा गङ्गातटे समागत्य, सहस्रशः अश्वमेधयज्ञान्, शतानि वाजपेययज्ञान् च अकरोत्। सः पुनः महायज्ञैः सम्यक् सम्पूज्य, सर्वकामदानेन, अग्निष्टोम, अतिरात्र, उक्त, सोमयज्ञान् च बहुधा अकरोत्। सहस्रशः सुपूर्णवाजपेयसत्रैः, शकुन्तलासुतः राजा ब्राह्मणान् धनैः तर्पयित्वा, तत् सर्वं ददर्श। पुनः सः भारतः कण्वाय सहस्रं पद्मानि शुद्धजाम्बूनदस्वर्णानि अददात्। तस्य यूपाः शतहस्तपरिणाहाः सुवर्णमयाः, सहस्रहस्तोन्नताः, इन्द्रेण देवैः च सह स्थापिताः आसन्। ते सर्वरत्नैः भूषिताः, शोभमानाः, रम्याः च आसन्। सः सुवर्णं, गजान्, अश्वान्, महिषान्, उष्ट्रान्, वृषभान्, गोः च अददात्। दास्यः, दासान्, धनं, धान्यं, सुभगाः गोः च वत्सैः, सहस्रयूपचिह्नितं भूमिं, दानसमृद्धां कण्वाय अददात्। सः बहुषु ब्राह्मसदृशेषु पुरुषेषु धनं दत्त्वा, बहून् यज्ञान् च कृत्वा, ग्रामान् गृहाणि च कोटिशः तदा अददात्। भारतात् भारत्या कीर्तिः उत्पन्ना, येन अयं भारतवंशः प्रतिष्ठितः; तस्मिन्वंशे देवसमा महारथाः अभवन्। तेषु केचन क्षत्रियश्रेष्ठाः ब्रह्मणा तुल्याः; तेषां नामानि अयुक्त्यगणन्यानि। तेषां वंशे प्रमुखान्, महाभाग्यान्, सत्यपरायणान्, देवसमान् भारत, अहं कीर्तयिष्यामि। इक्ष्वाकुवंशे अपि एकः राजा आसीत्—महीपतिः महाभिष इति प्रसिद्धः, सत्यवाग् सत्यधृतिः च। सः सहस्रशः अश्वमेधयज्ञान्, शतानि राजसूययज्ञान् च कृत्वा, देवराजम् तुष्ट्वा, स्वर्गं प्राप्तवान्। कदाचित् देवाः ब्रह्माणं पूजयन्तः आसन्; तत्र राजर्षयः अपि आसन्, महाभिषः तेषु एकः आसीत्। तदा गङ्गा, सर्वनदीनां श्रेष्ठा, पितामहम् उपससार; तस्या वासः वातेन विक्षिप्तः, शशिसमप्रभः बभौ। तस्मिन्काले देवाः मुखानि अपसारयन्तः स्थिताः, परन्तु राजर्षिः महाभिषः निर्भयः तां गङ्गां अपश्यत्। तदा ब्रह्मा भगवाञ् महाभिषे अप्रसन्नः, उवाच—‘त्वं पुनः मनुष्येषु जन्म प्राप्स्यसि; ततः एव लोकान् प्राप्स्यसि।’ ‘गङ्गायाम् चित्तं आकृष्टं यत्, तेन सा त्वां मनुष्यलोके दुःखं करिष्यति।’ ‘यदा कोपः त्वयि जायते, तदा शापबलात् विमुक्तिः भविष्यति।’ सा अपि गङ्गा, तेजस्विनं महाभिषं, धैर्यभ्रष्टं दृष्ट्वा, तत्सुतं प्रतिपं कामयामास। सा तं हृदि चिन्तयन्ती, दुःखार्ता, भग्नरूपा, प्रतिपं समुपगम्य ददर्श। सा गता मार्गे, स्वर्गस्थाः वसून् ददर्श; तान् एवं स्थितान् दृष्ट्वा, सा सरितां श्रेष्ठा तान् पप्रच्छ—‘किमिदं दुःखरूपं? किम् देवेषु कुशलम्?’ वसवः देवाः ताम् ऊचुः—‘वयं वसिष्ठेन शप्ताः, सरित्प्रिये।’ ‘लघुहेतोः, कोपात्, वयं सर्वे ब्रह्मर्षिणा वसिष्ठेन शप्ताः, यत् वयं मूढाः तं मुनिश्रेष्ठं गुप्तवन्तः।’ ‘पूर्वं वयं वसिष्ठं सायाह्ने उपविष्टं उपसस्मार; सः क्रुद्धः शप्तवान्—"मानुष्ययोषितां गर्भे जनिष्यध्वम्" इति।’ ‘ब्रह्मविदा उक्तं वाक्यं न निवर्तते; त्वं मानुषेषु स्त्री भूत्वा अस्मान् वसून् पुत्रान् कुरु।’ ‘न वयं मानुष्ययोषितां गर्भं प्रविशामः। एवं वसुभिः उक्ता सा गङ्गा—"एवं अस्तु"—इति उक्त्वा, पुनः एवमुवाच।’ ‘राज्ञः प्रतिपस्य पुत्रः शान्तनुः लोके प्रसिद्धः, सः मानुषेषु जन्म प्राप्स्यति; सः अस्माकं निमित्तं भविष्यति।’ ‘एष एव मम मतिः, यथा यूयं उक्तवन्तः; यद् अस्य प्रीतिकरं, तत् अहं करिष्यामि, यदि एषः एव भवद्भ्यः रोचते।’ ‘यदा पुत्राः जायन्ते, तदा जलं क्षिप्यन्तु, यत् त्रिषु लोकेषु अस्माकं मुक्तिर्न विलम्ब्येत।’ ‘वयं सर्वे विवेकहीनाः सुरभिं हर्तुम् इच्छन्तः, ब्रह्मर्षिणा शप्ताः; अतः शीघ्रं अस्मान् शापात् मोचय।’ ‘एवं करिष्यामि; तस्य एकः पुत्रः अपि भवतु, यत् तेन सह मम संयोगः पुत्रार्थं न निष्फलः भवेत्।