भरतः, दुश्यन्तशकुन्तलयोः पुत्रः, दिव्यं गोवितताख्यं अश्वमेधं सम्यक् अकरोत्। तस्मिन्समये सः कण्वाय सहस्रं सुवर्णपद्मानां दत्तवान्। स एव यमुनातटे शतमश्वमेधयज्ञान्, सरस्वत्याः तटे त्रिशतं, गङ्गायाः तटे चतुरशतमश्वमेधयज्ञान् अकार्षीत्। तेन नृपतेः पावित्र्येण, भरतवंशस्य महती कीर्तिः सर्वत्र प्रसृताऽभवत्। भरतस्य विविधाभ्यः कुलीनाभ्यः स्त्रीभ्यः पुत्राः जाताः, किन्तु स नृपतिः तान् न स्वीकृतवान्, ‘मम न सन्ति’ इति वदन्। ततः कोपेन तेषां मातरः तान् पुत्रान् यमस्य निकेतनं नीतवन्त्यः। तेन तस्य नृपतेः पुत्रोत्पत्तिः निष्फला जाता। अनन्तरं सः भरतः महायज्ञान् अकरोत्। तस्मात् भरद्वाजस्य प्रसादेन भूमन्युं नाम पुत्रं लब्धवान्। पुत्रलाभेन सन्तुष्टः सः भरतः, पौरवकुलस्य हर्षवर्धनः, भूमन्युं युवराजे पदे स्थापयामास। ततः भूमन्युः दिविरथं पुत्रं अलभत; तस्यापि सुहोत्रः, सुहोतः, सुहविः, सुयजुः च। पुष्करण्यां भूमन्युः ऋचीकादीन् पुत्रान् अलभत; तेषु सुहोत्रः ज्येष्ठः पृथिव्याः राज्यं प्राप। सः सुहोत्रः राजसूयाश्वमेधादीन् अनेकान् यज्ञान् अकरोत्, समुद्रपर्यन्तां पृथिवीं सम्यक् अपालयत्। तस्य राज्ये पृथिवी गजैः, गोभिः, अश्वैः, रत्नसंपदा च पूर्णा, अतिवाहुल्येन भारिता अभवत्। गजैः, अश्वैः, रथैः, जनसमूहेन च सङ्कुला सा भूमिः, तदा सुहोत्रः धर्मेण प्रजाः अपालयत्। सर्वत्र शतशः सहस्रशः यूपचिह्नैः भूमिः अंकिता, जनैः, धान्येन च सदा शोभिता। सुहोत्रात् राजा, इक्ष्वाकुकन्यया अजमीडः, सुमीडः, पुरुमीडः च जाताः। तेषां मध्ये अजमीडः श्रेष्ठः, तस्मिन्वंशः प्रतिष्ठितः। सः त्रिभ्यः पत्नीभ्यः षट् पुत्रान् अलभत्—ऋक्षः, धूमिन्, नीलिः, दुष्यन्तः, परमेष्ठी, केशिन्; तथा जह्नुं द्वौ च जनरूषी नाम पुत्रौ। ऋक्षस्य पुत्रः समरवीरः संवरणः, रथान्तरस्य पुत्रः। सर्वे पाञ्चालाः दुष्यन्तपरमेष्ठिनोः वंशजाः, कुशिकाः च महाबलिनः जह्नोः वंशः। जनरूषिपुत्रेषु ऋक्षः ज्येष्ठः, स एव राजा; तस्मात् संवरणः जातः, सः तव वंशप्रवर्तकः। संवरणः, ऋक्षस्य पुत्रः, पृथिवीं शासन्, तदा महती जनहानिः अभवत्। तदा विविधैः आपद्भिः—अन्नक्षयः, मृत्युः, अनावृष्टिः, व्याधयः च—राज्यम् अभिभूतम्। ताः आपदः भरतान् च, शत्रुसैन्यानि च, आक्रम्य चतुर्विधेन बलसमूहेन पृथिवीं कम्पयामासुः। तदा पाञ्चालकन्या, बलात् पृथिवीं विजित्य, दशभिः अक्षौहिभिः संवरणं समासाद्य युद्धे विजितवती। ततः संवरणः राजा, भार्यया, मन्त्रिभिः, पुत्रैः, मित्रैः च सहितः, भयात् तस्मात् देशात् पलायितः। पराजिताः भरताः पश्चिमदिकं गत्वा सिन्धोः महतीं नदीं समीपं पर्वतस्य च छायायां कण्टकवनं प्रविश्य, तत्र कष्टे देशे शरणं गृहीत्वा सहस्रवर्षाणि निवसन्। तत्र महर्षिः वसिष्ठः भरतान् समीपं आगतः। ते सर्वे आदरात् तं प्रत्युद्गम्य, सत्कार्यं कृत्वा, सर्वं वृत्तान्तं निवेदयामासुः। आसने उपविष्टे, राजा स्वयम् एव प्रार्थितवान्—‘त्वं अस्माकं पुरोहितः भव, वयं राज्याय यतिष्यामः’ इति। वसिष्ठः ‘ओम्’ इति प्रत्युक्त्वा भरतान् अङ्गीकृत्य, पौरवं सर्वक्षत्रियेषु सम्राटं अभिषेचयत्। सः पूर्वं भरतेन वासिते, पृथिव्याः शृङ्गवत् नगरे, राज्यं प्राप्य, सर्वान् नृपतीन् पुनः वशे स्थाप्य, महायज्ञान् अकरोत्। अजमीडः अपि बहून् महायज्ञान् दानसमृद्धान् अकरोत्। संवरणात् सूर्यकन्यायां तपत्यां कुरुः जातः। सर्वे जनाः धर्मज्ञं तम् एव राजानं अवरुध्य, तस्य प्रभावेन कुरवः महतीं श्रद्धां प्राप्य, कुरुजाङ्गलदेशः अपि तस्य नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्। सः महातपस्वी कुरुः, तपसा कुरुक्षेत्रं पुण्यस्थलं कृतवान्; तथैव अश्ववत्, चित्ररथमुनिं च प्रतिष्ठितवान्। तस्य सुप्रसिद्धः पुत्रः जनमेजयः, अन्ये च पुत्राः, पुण्यश्लोका कन्या पञ्च पुत्रान् तस्मै प्रासूत। अविक्षितः, परिक्षित्, शबलाश्वः, आदिराजः, विराजः, शाल्मलिः च महाबलः। उच्चैःश्रवा, भङ्गकारः, जितारिः च अष्टमः; तेषां वंशे जनमेजयादयः सप्त, अन्ये च महारथाः कर्मभिः प्रसिद्धाः अभवन्। परिक्षित्पुत्राः सर्वे धर्मार्थकुशलाः; कक्षसेनः, उग्रसेनः, महाबलः चित्रसेनः। इन्द्रसेनः, सुषेणः, भीमसेनः च—एते जनमेजयस्य पुत्राः पृथिव्यां प्रसिद्धबलिनः। धृतराष्ट्रः ज्येष्ठः, पाण्डुः, बाह्लिकः च; निःशधः महातेजाः, जम्बूनदः च महाबलः। एवं भरतवंशस्य महती पुण्यकीर्तिः, तपसा, यज्ञैः, धर्मेण च, पृथिव्यां प्रसृताऽभवत्।