धर्मानुसारं स्त्रियः शुद्धाः, दुर्व्यपदेश्याश्च, हे दुष्यन्त, मासे मासे तासां रजः पावनं भवति इति श्रूयते। ततः सर्वे भूतानि समन्ततः समवदन्। बीजधारकः पुत्रं यमलोकात् उद्धरति, राजन्; त्वमेव गर्भस्य पोषकः, शाकुन्तला सत्यमुक्तवती। पतिः भार्यायामेव प्रविश्य तत्रैव पुनर्जायते; एषा तयोः स्वभावता, शाकुन्तलां मा तिरस्कुरुष्व। भार्या स्वदेहात् द्विधा जातं पुत्रं जनयति; तस्मात्, हे दुष्यन्त, शाकुन्तलं पुत्रं त्वं गृहाण, राजन्। एषा शुभा प्राप्तिः, न त्याज्या; स्वजीवनेनात्मनः पुत्रं पालय। दुष्यन्त, त्वं महात्मानं शाकुन्तलं, पौर्वं, पालय। यतः स त्वया पालयितव्यः, न केवलं अस्माकं आज्ञया, अतः तव पुत्रस्य नाम भवतु भरतः। भरतात् एव ख्यातं नाम जातं येन वंशः भारतः इति विख्यातः; पूर्वे चापि, परे च, भारताः इति प्रसिद्धाः। एवमुक्त्वा देवा ऋषयश्च तपोबलसम्पन्नाः हृष्टाः पुष्पवृष्टिं अकुर्वन्, तुष्टुवुश्च तां पतिव्रतात्तमां शाकुन्तलाम्। देववाक्यानि श्रुत्वा, पुरुवंशजः राजा सिंहासनात् उत्थाय अमरान् प्रणम्य नमस्कृतवान्। स हर्षपूर्णः पुरोहितमन्त्रिभ्यः प्रोवाच—"युष्माभिः अपि देवदूतस्य वाक्यानि श्रोतव्यानि।" "देवानां महर्षीणां च वाक्यानि श्रूयन्तां; अहम् अपि एनं पुत्रं आत्मनः एव वेद्मि।" यदि केवलं तस्याः वचनेन एनं पुत्रं आत्मनः स्वीकरोमि, जनानां संशयः स्यात्, स च शुद्धः न स्यात्। तस्मात्, देवैः महर्षिभिश्च सह वस्तु स्पष्टीकृत्य, राजा हृष्टः प्रमुदितश्च सुतं स्वीकृतवान्। ततः राजा, पुत्रे स्नेहेन हर्षितः, सर्वाणि पितृकर्माणि अकुर्वन्; स्नेहात् पुत्रं आलिङ्ग्य मूर्ध्नि च घ्राणं कृतवान्। ब्राह्मणैः सत्कृतः सूतैः स्तुतश्च, पुत्रस्पर्शात् परमं हर्षं अनुभवन्। धर्मेण स्वां भार्यां अपि सत्कृत्य, स्निग्धया वाचा ताम् अवदत्। "पूर्वं अस्माकं संबंधो जगतः गूढः आसीत्; अद्य सर्वेषां साक्षात् पुनः प्रतिष्ठितः।" तस्मात् हेतुना एव अहं तस्य विषये एवं उक्तवान्। "जनाः मन्येरन् यत् स्त्रीत्वात् त्वया सह मया किञ्चिद् अविद्यमानम्; अतः तव शुद्ध्यर्थं अपि एषा मम चिन्ता आसीत्।" ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च, स्वस्वभावेन, त्वां निष्पापां पतिव्रतां राज्ञि पूजयिष्यन्ति। एषः पुत्रः राज्याय नियोजितः, त्वं च मुख्यपत्नी भव। यानि च त्वया कोपेन मयि उक्तानि कटुवचनानि, तानि सर्वाणि क्षमितानि मया, सुन्दरी। मिथ्या, अनुचितानि, कटूनि, अतिक्रूराणि वा वचनानि यदि मया उक्तानि, त्वमपि तानि क्षमस्व; पतिसंयुक्त्या स्त्रियः क्षमया पतिव्रतातां प्राप्नुवन्ति। एवं उक्त्वा, राजर्षिः शुद्धाचारां तां अन्तःपुरं नीत्वा प्रियतमा पत्नीं चकार। वस्त्रैः, अन्नपानैः ताम् सत्कृत्य, भरतवंशजः मातरं समीपं गत्वा रथन्तरीं प्रति अवदत्—"मम पुत्रः वने जातः, स तव शोकं नयिष्यति; अद्य अहं तव पौत्रेण ऋणात् मुक्तः।" "एषा विश्वामित्रस्य कन्या, कण्वेन पालिता; एषा तव सूनुषा, महाभागे, शाकुन्तला, तस्यै सौम्यतां कुरु।" पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा, सा पौत्रं परिष्वज्य, रथन्तरी अपि शाकुन्तलां पादयोः पतितां आलिङ्ग्य। उभाभ्यां बाहुभ्यां परिष्वज्य, हर्षबाष्पैः पूरिता, सत्यमुक्त्वा वचनमवदत्—"लक्षणानि चिन्हानि च पश्यामि।" "ते पुत्रः, विशालाक्षि, सर्वभौमः भविष्यति; तव पतिः, विशालाक्षि, त्रैलोक्यविजयी भविष्यति।" "त्वं, शुभवर्णे, दिव्यान् भोगान् प्राप्स्यसि;" इति रथन्तर्या उक्ता सा शाकुन्तला परमं हर्षं प्राप्तवती। ततः राजा शास्त्रविहितैः संस्कारैः शाकुन्तलां सर्वाभरणभूषितां मुख्यपत्नीं चकार। ब्राह्मणेभ्यश्च सैनिकभ्यश्च द्रव्यं दत्वा, तदनन्तरं शाकुन्तलायाः पुत्रं दुष्यन्तात्मजं राज्याभिषेकाय नियुक्तवान्। तस्मै भरत इति नाम दत्त्वा युवराजं चकार; भारते राज्यभारं न्यस्य, राजा स्वकृत्यम् अपश्यत्। ततः शतसंवत्सरं राज्यं कृत्वा, राजा दुष्यन्तः वनं गतः, देवलोकं प्राप्तवान्। दुष्यन्तात् भरतः धर्मेण राज्यं प्राप्य, तस्य महात्मनः कीर्तियुक्तानि कर्माणि प्रारब्धानि। स तेजस्वी, दिव्यः, अजितः, त्रिषु लोकेषु कीर्तिमान्, पृथिव्याः राज्ञः विजित्य, तान् वशे स्थापयामास। धर्मेण चकार, परमां कीर्तिं प्राप्नुवन्; स राजा सर्वभौमः, सर्वेषां अधिपः, महाबलश्च। स इन्द्रवत् बहून्यग्निष्टोमादीन्यष्ट्वा, कण्वेन ऋत्विजा दक्षवत् बहुदक्षिणैः सह यजमानः अभवत्।