राजन्, सर्ववेदाध्ययनं सर्वतीर्थस्नानं च न सत्यस्य षोडशभागमपि समं भवति। सत्यस्य तुल्यं कर्तव्यं नास्ति, न च सत्यात् परं किमपि विद्यते; असत्याद् घोरतरं पापं लोके नास्ति। सत्यं परमं धर्मं, परस्परसंविद् तु सत्यादपि श्रेष्ठा; तस्मात्, न कदापि प्रतिज्ञां लंघय, राजन्, सत्यम् एव त्वया सह संगच्छतु। यः पापं कृत्वा तद् नाभिजानाति, नृपते, तस्य लोके न किञ्चिद् असत्यात् घोरतरं पापमस्ति। हृदयेन हि त्वं सत्यं चासत्यं च वेत्सि; तस्मात् धर्म्यं मार्गं व्रज, हितमात्मनः पश्यन्। यः कामक्रोधद्वेषैः न विचलति, मित्रे वा शत्रौ वा, सः पुरुषोत्तमः उच्यते। यदि त्वं असत्ये प्रवृत्तः, तद् वा मन्यसे, अथवा न मन्यसे, तर्हि मुनिवनं गन्तुमिच्छामि; असत्यवृत्तेन सह मम संगः नास्ति। यदि पुत्रत्वे सन्देहः, बुद्ध्या निर्णयं कुरु; कुलं, स्वरः, स्मृति, स्वभावः, आचारः, ज्ञानं, वीर्यं च विचार्यन्ताम्। यत्र धैर्यं स्वभावश्च, केशरेखाः, रोमसमूहश्च तुल्यं दृश्यते, सः नूनं तस्यैव पुत्रः। त्वत्तः सदृशं रूपं उद्भूतम्, नृपते; तस्मात्, यं त्वं ‘पितरम्’ इति सम्बोधयसि, तस्मै व्यर्थं न वद। शशक्यायाः दुग्धं विना, मम पुत्रः दुग्धं पिबेत्; त्वां विना, हे दुष्यन्त, शैलमौलिनि राण्याः विना, मम पुत्रः पृथिवीं शासनं करिष्यति। शकुन्तले, तव पुत्रः चक्रवर्ती भविष्यति; इत्येवमिन्द्रः उवाच, तच्च नान्यथा भविष्यति। मया बहवः साक्षिणः निर्दिष्टाः—दूताः देवाश्च; ते न साक्ष्यं वदन्ति अस्य प्रकारे, नापि असत्यं वदन्ति। साक्ष्यं विना, दैवाद् दुःखिता, यथागतं यास्यामि। एवं उक्त्वा शकुन्तला प्रस्थितवती; कोपाग्निः धूमयुक्तः तस्याः शिरसि दृश्यते स्म। सा कोपाग्निं स्वगात्रेषु निगृह्य, निर्मलवपुषी, पुत्रेण सह वनं जगाम। ततः, दिवि देहविहीनः स्वरः दुष्यन्तस्य समीपे, यत्र सः ऋत्विजैः, आचार्यैः, ब्राह्मणैः, मन्त्रिभिश्च परिवृतः, व्यजायत। यथा वंश्यः माता, पिता च पुत्रोत्पादकः, एवं अयं पुत्रः एव; स्वकं पुत्रं गृहाण, दुष्यन्त, शकुन्तला सत्यं उक्तवती। सर्वाङ्गेभ्यः एव पुत्रः जायते; आत्मा एव ‘पुत्र’ इति उच्यते, हे पौरेव। आत्मानं तस्मिन् स्थापयित्वा, पुत्रं पालय; अन्यं न प्रतीक्षस्व, शकुन्तलां नावज्ञाय। स्त्रियः शुद्धाः, धर्मेण अतुल्याः; मासे मासे रजोदर्शनात् पापं निष्क्रियते। ततः सर्वे प्राणी, सर्वदिशः, एकवाक्यं वदन्। बीजदातैव पुत्रं यमलोकात् उद्धरति; त्वमेव गर्भपोषकः, शकुन्तला सत्यं उक्तवती। पतिः पत्नीं प्रविश्य, तत्रैव पुनर्जायते; तयोः एषः स्वभावः, शकुन्तलां नावज्ञाय। पत्नी स्वदेहात् द्विधा जातं पुत्रं प्रसूते; तस्मात्, दुष्यन्त, शकुन्तलापुत्रं धारय। एषः सौभाग्यं, न परित्याज्यम्; आत्मनः जीवनेन आत्मपुत्रं पालय। दुष्यन्त, महात्मानं शकुन्तलापुत्रं, पौरेवं, पोषय। त्वया अस्माकं आदेशात् अपि अधिकं पोष्यः सः; तस्मात्, तव पुत्रः ‘भरतः’ इति नाम्ना प्रसिद्धः भवतु। भरतात् एव एषः प्रसिद्धः नामधेयः, येन वंशः ‘भारतः’ इति कथ्यते; पूर्वे अपि, परे अपि, भारता एव। इति उक्त्वा, देवाः तपस्विनश्च मुनयः, प्रहृष्टाः, पुष्पवृष्टिं ववर्षुः, ताम् पतिव्रतातमां स्तुवन्तः। देववचनं श्रुत्वा, पुरुवंशजः सः, सिंहासनात् उत्थाय, अमरान् प्रणनाम। सः प्रमुदितः, ऋत्विजः मन्त्रिणः च सम्बोध्य, उवाच—“यूयं अपि देवदूतस्य इमं वचनं शृणुत।” “देवानां मुनीनां च वचनानि शृणुत; अहम् अपि एषः पुत्रः मम एव इति वेद्मि।” यदि केवलं तस्याः वचनेन पुत्रं स्वीकुर्यां, जनानां सन्देहः स्यात्, सः च अशुद्धः स्यात्। तस्मात्, देवैः मुनिभिः च सह, विषयं स्पष्टीकृत्य, राजा प्रमुदितः, हृष्टः, पुत्रं स्वीकृतवान्। ततः, राजा हर्षयुक्तः, पुत्रे स्नेहेन पूर्णः, सर्वाणि पितृकर्माणि चकार; स्नेहात् आलिङ्ग्य, शिरसि च घ्राणम् अकरोत्। ब्राह्मणैः सम्मानितः, सूतैः स्तुतः, पुत्रस्पर्शात् परमं हर्षं प्राप। धर्मेण स्वां भार्यां अपि पूजयामास, स्निग्धया वाचा ताम् इदं समाश्वासयत्। “पूर्वं अस्माकं सम्बन्धः जगतः निगूढः आसीत्; अद्य सर्वेषां साक्षात् अस्माकं सम्बन्धः पुनः प्रतिष्ठितः। अतः कारणात् एव अहं तं पुत्रं विषयेवं उक्तवान्।” “जनाः मन्येरन्, स्त्रीत्वात् तव मया सह किञ्चित् अनुचितं जातम्; तस्मात्, तव शुद्ध्यर्थं एतद् अपि विचिन्तितम्।