अज्ञानिनः दोषान् न पश्यन्तः सुखेन जीवन्ति, यः तु मूर्खः दोषदर्शी स दुःखमेव प्राप्नोति। यथा सत्पुरुषाः परैः कथ्यन्ते, तथा दोषदर्शिनः अपि परैः एवमुक्ताः भवन्ति। लोके हि न किञ्चिद् हास्यतरं दृश्यते, यदि पापात्मानः सत्पुरुषान् पापिन इति वदन्ति, स्वयम् एव च तादृशाः भवन्ति। नूनं संसारस्य कटुतया दुःखं प्राप्यते; यतो हि पितरः पुत्राय वंशरक्षां न्यवेदयन्। अतः सर्वेषां धर्माणां मध्ये पुत्रः न परित्याज्यः, स्वदारजः, योग्यविधिना पालयितव्यः। मनुः अपि उक्तवान्—क्रयदारेभ्यः जाताः, कुमारीषु जाताश्च पुत्राः दायादाः; षड् बान्धवदायादाः, षट् च संपदायादाः। पुत्राः पितॄणां धार्मिकं कर्म साधयन्ति, मनसः प्रीतिं वर्धयन्ति; धर्मनौका इव जाताः पितॄन् नरकात् उद्धरन्ति। तस्मात्, हे राजसिंह, पुत्रं न परित्यजेत्; त्वं च, नृप, पुत्रं च सत्यं च रक्ष। आत्मानं धर्मं च रक्ष, न मिथ्यावचनं कुर्याः; आत्मानं च धर्मं च पालय, नृप, मिथ्याचारं नाचरेः। शतकूपात् श्रेष्ठः सरः, शतसरोप्यधिकं यज्ञः, शतयज्ञात् श्रेष्ठः पुत्रः, शतपुत्रेभ्यः सत्यं श्रेष्ठम्। सहस्राश्वमेधैः सह सत्यं तुल्यं चेद्, सत्यं तेषां श्रेयस्करम्। सर्ववेदाध्ययनं सर्वतीर्थस्नानं च, सत्यस्य षोडशभागमपि न समेति, हे नृप। सत्यसमो न धर्मः कश्चन, सत्यात् परं न किञ्चन; मिथ्यायाः संसारे न कश्चिद् घोरतरः पापः। सत्यं परमं धर्ममुक्तम्, परस्परसंविद् सत्यादपि परा; तस्मात्, हे नृप, न प्रतिज्ञां लङ्घय, सत्यं च त्वया सह भवतु। यः पापं कृत्वा तद् न जानाति, नृप, तस्मात् घोरतरं पापं नास्ति। यः हृदयेन सत्यं च मिथ्यां च वेत्ति, स धर्मानुगः स्यात्, हितमिच्छन्। यः न कामेन न क्रोधेन न द्वेषेण, मित्रे वा शत्रौ वा, व्यतिक्रामति, स एव उत्तमपुरुषः। यदि त्वं मिथ्यायाम् अभिप्रवृत्तः, तद् वा त्वया न विश्वसिति, अहं तपोवनं यास्यामि; त्वदृशेन सह न संगच्छामि। यदि पुत्रत्वे सन्देहो अस्ति, बुद्ध्या परीक्ष्यताम्—वंशः, स्वरः, स्मृति, स्वभावः, आचारः, विद्या, शौर्यं च। यत्र शौर्यं च स्वभावश्च, केशरेखाः च शरीरलोमविन्यासश्च तुल्यः, तत्र नूनं पुत्रः स एव। तव शरीराज् जातः सादृश्यं दृश्यते, नृप; व्यर्थं न वद, यः त्वां पितरं वदति। गर्दभागव्यतीरिक्तं दुग्धं पुत्रः पिबेत्; त्वां च पर्वतशिरसां राज्ञीं च विना, पुत्रः सर्वां पृथिवीं शासिष्यति। हे शकुन्तले, तव पुत्रः चक्रवर्ती भविष्यति; इन्द्रः महात्मा एवमुक्तवान्, तदन्यथा न भविष्यति। मया बहवः साक्षिणः निर्दिष्टाः—देवदूतादयः; ते न एवमृतं वदन्ति, न च मिथ्यां भाषन्ते। साक्षिणा विना, दुःखिता, यथागतं यास्यामि। एवमुक्त्वा शकुन्तला प्रस्थितवती; कोपाग्निः धूमयुक्तः तस्या शिरसि दृश्यते स्म। स्वशरीरसमुत्थितं कोपाग्निं निगृह्य, सा निष्कलुषाङ्गी पुत्रेण सह वनं जगाम। ततः दिवि देहविहीनः शब्दः दुष्यन्तस्य समीपे व्याहरत्, स च ऋत्विजः, आचार्याः, उपाध्यायाः, मन्त्रिणः च परिवृतः स्थितः। यथा वंश्यः माता, पिता च पुत्रस्य जनकः, एवं स एव; पुत्रं गृहाण, दुष्यन्त, सत्यं शकुन्तला उक्तवती। पुत्रः सर्वाङ्गसमुत्थितः, तस्मात् आत्मा एव 'पुत्र' इति कथ्यते, हे पौरेव। आत्मानं तत्र स्थाप्य, पुत्रं रक्ष; अन्यं न प्रतीक्षस्व, शकुन्तलां न तिरस्कुर्याः। स्त्रियः शुद्धाः, असमाः धर्मे, दुष्यन्त; मासे मासे रजोदोषः नश्यति। ततः सर्वे प्राणी एकत्र समन्ततः वदन्। बीजमाता यमक्षेत्रात् पुत्रं उद्धरति, नृप; त्वं गर्भपोषकः, सत्यं शकुन्तला उक्तवती। पतिः भार्यायाम् प्रविश्य, तत्रैव पुनर्जायते; एषा तयोः स्वभावः, शकुन्तलां न तिरस्कुर्याः। भार्या स्वशरीरात् द्विधा पुत्रं प्रसूते; तस्मात्, दुष्यन्त, पुत्रं शाकुन्तलं वह, नृप। एषा शुभा, न परित्याज्या; तव जीवनेन स्वपुत्रं पालय। दुष्यन्त, महात्मानं शाकुन्तलं पौरेवं पालय। यतो हि त्वया स एव पालयितव्यः, अस्माकं आज्ञया अपि अतिशयेन; तस्मात् एष तव पुत्रः 'भरत' इति नाम्ना प्रसिद्धः भवतु। भरतात् एष वंशः 'भारतः' इति विख्यातः; ये पूर्वे चोत्तरे च, ते 'भारताः' इति कथ्यन्ते। एवमुक्त्वा, देवाः तपस्विनः ऋषयश्च, हृष्टमनसः पुष्पवर्षं कृत्वा, तां पतिव्रतां प्रहृष्टाः प्रशशंसुः। देववचनं श्रुत्वा, पुरुवंशजः स सिंहासनात् उत्थाय, अमरान् प्रणनाम।