निन्दकः सत्यधर्मपरित्यक्तं पुरुषं दृष्ट्वा, यथा कोपितं विषधरं सर्पं दृष्ट्वा भीतः भवति, तथा अपि नास्तिकः अपि कम्पते, किं पुनः आस्तिकः? यः स्वसमानं पुत्रं उत्पाद्य तं अवमानयति, तस्य श्रीः देवा विनाशयन्ति, दुःखं च तस्मिन् प्रविशति। यः अनर्हः, असत्यवादी, अशुचिः, नास्तिकः, दुष्कृत्यः, दुष्चरितः च, तत्र दुःखं शीघ्रं प्रविशति; धर्ममार्गगामिनां तु न। मूढः पुरुषः, शृण्वन् जनानां वचनानि—सद्वा असद्वा—दुष्टं वचनं गृह्णाति, यथा शूकरः मलम्। विपरीतम्, पण्डितः पुरुषः तानि वचनानि शृण्वन् पुण्यं वचनं गृह्णाति, यथा हंसः क्षीरं जलात् अपि गृह्णाति। स्वदोषान् जानाति यः, सः च स्वधर्मानुसारं स्वभावगुणान् अन्येषु अपि वेत्ति। नीचः, अन्येषां यशसा दग्धः, तं पदं न प्राप्नोति, अतः परनिन्दां करोति। यथा साधुः परनिन्दया दुःखितः भवति, तथा पापात्मा परनिन्दां कृत्वा सुखम् अनुभवति। मूढाः विशेषतः परनिन्दायाम् आसक्ताः, साधवः तु कदापि न। यथा साधुः वृद्धान् अभिवाद्य तृप्तिं लभते, तथा मूढः सत्पुरुषं निन्दित्वा तृप्तिं लभते। ये दोषान् न जानन्ति, ते सुखेन वसन्ति; मूढाः तु दोषान् अन्वेष्य दुःखिनः भवन्ति; यथा साधवः अन्यैः कथ्यन्ते, तथा एव तेषां दोषदृष्टयः अपि अन्यैः कथ्यन्ते। यदि पापाः साधून् पापान् इति वदन्ति, स्वयम् एव पापाः सन्तः, ततो हसितव्यम् अन्यत् किमपि नास्ति। निःसन्देहं, लोके दुःखान्यनुभूयन्ते; पितरः च पुत्रं कुलरक्षायै उपदिष्टवन्तः। अतः, सर्वेषु धर्मेषु, पुत्रः न परित्याज्यः; स्वपत्नीसम्भूताः, यथानियमं पालिताः पुत्राः रक्ष्याः। मनुः उक्तवान्—क्रयवत्या उत्पन्नः, कन्यायां जातः च पुत्रः दायादः; षट् बान्धवाः, षट् दायेन दायादाः। पुत्राः पितॄणां धर्मकार्याणि कुर्वन्ति, मनसः च हर्षं वर्धयन्ति; धर्मनौका इव जाताः, ते पितॄन् नरकात् उद्धरन्ति। अतः, हे नृसिंह, पुत्रं न परित्यज; पुत्रं च सत्यम् च रक्ष। आत्मानं च सत्यधर्मं च रक्ष; असत्यं न वद, हे नृप; आत्मानं च सत्यधर्मं च पालय, हे नृपते; नृसिंह, मायां न कर्तव्या। शतं कूपानां एकः तडागः श्रेष्ठः, शतं तडागानां एकं यज्ञः श्रेष्ठः, शतं यज्ञानां एकः पुत्रः श्रेष्ठः, शतं पुत्राणाम् एकं सत्यम् श्रेष्ठम्। सहस्रं अश्वमेधानां यदा तुल्यं स्यात् सत्येन, तदा सत्यम् एव तेषां श्रेष्ठम्। सर्वेषां वेदानां अध्ययनं, सर्वेषां तीर्थानां स्नानं च, सत्यस्य षोडशभागस्य अपि तुल्यं न भवति, हे नृप। सत्यस्य तुल्यं धर्मः नास्ति, न च ततः परं किमपि; असत्यात् घोरतरं पापं लोके नास्ति। सत्यं परमं धर्मः, संधिः तु सत्यात् अपि श्रेष्ठः; संधिं मा लङ्घ, सत्यं त्वया सह अस्तु। यः पापं कृत्वा तद् न जानाति, तस्मात् असत्यात् अन्यत् पापं नास्ति। तव हृदयं सत्यं च असत्यं च वेत्ति, अतः धर्मे प्रवर्तस्व, हितं अन्विष्य। यः कामात्, क्रोधात्, वैरात्, मित्रे वा शत्रौ वा, न अतिवर्तते, सः एव उत्तमः पुरुषः। यदि त्वं असत्ये प्रवृत्तः, तद् वा मन्यसे, न वा, अहम् आश्रमं गन्तुम् इच्छामि; तव सहवासः नास्ति। यदि पुत्रत्वे सन्देहः, तर्हि बुद्ध्या परीक्षस्व; वंशः, स्वरः, स्मृति, स्वभावः, आचारः, विद्या, शौर्यं च। यदा शौर्यं स्वभावश्च, केशरेखाः, रोमसंस्थानं च समानं भवति, तदा सः एव पुत्रः। तव देहात् प्रतिरूपं उत्पन्नं, हे नराधिप; तस्मात्, यः त्वां “पितरं” इति आह, तं व्यर्थं मा भाषस्व। गर्दभ्याः क्षीरं विहाय, मम पुत्रः क्षीरं पिबेत्; त्वां च व्यपेत्य, हे दुष्यन्त, शैलशिखरिणीं रानीं च, मम पुत्रः पृथिवीं सम्पालयिष्यति। हे शकुन्तले, तव पुत्रः सम्राट् भविष्यति; एवं इन्द्रः उक्तवान्, अन्यथा न भविष्यति। मया बहवः साक्षिणः निर्दिष्टाः—दैवदूतादयः; ते न सत्यं एवं वदन्ति, नापि असत्यं। साक्ष्यं विना, दुःखिता, यथागतं गमिष्यामि। एवं उक्त्वा, शकुन्तला प्रस्थितवती; कोपाग्निः धूमयुक्तः तस्याः शिरसि दृष्टः। स्वाङ्गेषु जातं कोपाग्निं निगृह्य, निर्मलाङ्गी सा पुत्रेण सह वनं प्रविष्टा। ततः, आकाशे, देहवर्जिता वाणी दुष्यन्तस्य समीपे, ब्राह्मणैः, आचार्यैः, गुरुभिः, मन्त्रिभिः च परिवृतस्य, प्रजज्ञे। यथा वर्तिकाः जननी, पुत्रः पितुः सम्भवः, तथा एव सः; पुत्रं गृहाण, हे दुष्यन्त, शकुन्तला सत्यं उक्तवती। पुत्रः सर्वाङ्गसंभवः, आत्मा एव “पुत्रः” इति उच्यते, हे पौरव। आत्मानं तस्मिन् स्थाप्य, पुत्रं पालय; अन्यम् अप्रतीक्ष्य, शकुन्तलां मा अवमन्।