स्वधारायां एव रमणं कुरुते स नृपः, यथा तप्तः जनः वारि-सुखं प्राप्नोति। वनवासेन कृशाः, दुःखिताः, मलिनवस्त्रधारिणः पुरुषाः अपि स्वधारायां तुष्टिम् अनुभवन्ति; यथा दरिद्रः धनलाभे हर्षं प्राप्नोति। यद्यपि स्त्रिया कठोरं वचनं वदन्ति, विद्वांसः तस्मै प्रत्युत्तरं न ददाति। सुखम्, स्नेहः, धर्मः च सर्वं स्त्रियाः आधारेण भवति; शास्त्रज्ञानात् स्त्री आत्मनः अर्धम् इति ज्ञात्वा, सा धनं पुत्रान् च रक्षति। शरीरम्, जीवनयात्रा, धर्मः, स्वर्गः, ऋषयः, पितरः, जन्मभूमिः च—एतानि सर्वाणि पुण्यस्त्रियाः नित्याः शुद्धाः च धारयन्ति। ऋषयः अपि स्त्रीविना सन्तानोत्पत्तिं कर्तुं न शक्नुवन्ति; देवाः अपि स्वजन्म कर्तुं न समर्थाः। पण्डितानां अपि सृष्टिः स्त्रीषु स्थापितम्; केचन ऋषयः ऋषिभ्यः जाताः, केचन नीचस्त्रियः अपि ऋषिभ्यः उत्पन्नाः। यथा पुत्रः भूमिधूलिना आवृतः पितुः अङ्गानि आलिङ्गितुं धावति, ततः प्रियं किमपि अस्ति? एवं, त्वम् अपि पुत्रं प्राप्य, बुद्धिमन्तं, तव समीपं स्नेहपूर्णं दृष्ट्वा, तं किमर्थं अवमानयति? यथा पिपीलिकाः स्वान् अण्डानि वहन्ति, न तानि त्यजन्ति; तस्मात् त्वम् अपि सर्वथा पुत्रं न अवमानयेत्। मम गर्भात् जातं पुत्रं त्वया न पालितुं कatham शक्यते? काकः, कोकिलः अपि स्वान् अण्डानि पालयन्ति। तस्मात् त्वम्, सर्वज्ञः, पुत्रं न अवमानयेत्। मलयदेशे जातं चन्दनं शीतलतम् इति कथ्यते। तथापि, पुत्रस्य आलिङ्गनम् चन्दनस्य स्पर्शात् अधिकं सुखदं; वस्त्रं, स्त्री, जलं च तादृशः स्पर्शः न अस्ति। पुत्रस्य आलिङ्गनस्पर्शः परमं सुखदं; लोके पुत्रस्पर्शात् प्रियतरो स्पर्शः न अस्ति। एषः प्रियः पुत्रः त्वां आलिङ्गतु; द्विपदेषु ब्राह्मणः श्रेष्ठः, चतुष्पदेषु गौः। भारीणां मध्ये मुरुर् श्रेष्ठः; स्पर्शसुखदात् पुत्रः उत्तमः। एषः शत्रुनिग्रहः त्रिवर्षे पूर्णे जातः। अद्य मम आज्ञया एषः राजकुमारः तव आह्वानं प्रतीक्षते, नृसिंह, तव दुःखहरः। एषः पुरुवंशजः शतं अश्वमेधयज्ञं करिष्यति; अन्यान् राजसूयादीन् यज्ञान् अपि अनन्तदानं कृत्वा सम्पादयिष्यति। एवं एकदा धेनुः मे गर्भोद्भवसमये आकाशे वाक्यं उवाच—‘हाहा! मम बालयम् अङ्के स्थापयित्वा, स्नेहात् अन्यं ग्रामं गच्छामि।’ जनाः पुत्रं शिरसि घ्राणं कृत्वा अभिवादयन्ति; द्विजाः वेदेषु अपि एषां मन्त्रसमूहं पठन्ति। त्वम् पुत्रस्य जन्मसंस्कारं जानासि; अङ्गात् अङ्गं उद्भवसि, हृदयात् जातः। त्वम् ‘पुत्रः’ इति आत्मा कथ्यसे; शतं शरदः जीव। पितरः पुत्रस्य शिरः घ्राणं कृत्वा एतत् मन्त्रं पठन्ति। तव पोषणं मया निर्भरम्, मम वंशः नित्यः; तस्मात् जीव, पुत्र, शतं शरदः सुखी भव। ‘एकः सन् द्वौ अभवत्’ इति प्रसिद्धम्; एषः तव अङ्गात् जातः, पुरुषः पुरुषात्, उत्तमः। पुत्रं द्वितीयम् आत्मनं इव पश्य, यथा शुद्धे सरसि चन्द्रबिम्बं पश्यसि; आत्मनं तस्मिन् पश्य, यथा जलस्थं चन्द्रं पश्यसि। यथा होमाग्निः गृहाग्नेः प्रचोदितः, तथा सः तवात् प्रचोदितः; एकः सन् द्वौ अभवत्। शिकाराय प्रेरितः, मृगानुसरणेन, अहं पितुः आश्रमे कन्या रूपेण प्राप्ता। उर्वशी, पूर्वचित्ति, सहजना, मेनका, विश्वाची, घृताची—एतानि षट् अप्सरसः श्रेष्ठाः। तेषु मेनका ब्रह्मजाता अप्सरसः उत्तमा; स्वर्गात् भूमिं आगत्य, विश्वामित्रस्य पुत्रं जनयति। महान् ऋषिः धर्मनिष्ठः, वैश्वानरः सदृशः, ब्रह्मयोनि, कुशः, विश्वामित्रस्य पितामहः। कुशस्य पुत्रः बलवान् धर्मात्मा कुशनाभः; तस्य पुत्रः गाधिः, गाधेः विश्वामित्रः जातः। एवं मम पितरः, मेनका अप्सरसः माता; मेनका अप्सरसः हिमवत्पर्वते माम् अजनि। त्यक्त्वा माम्, सा निर्गता, स्वपुत्रं परित्यक्तवत्; ततः धर्मिष्ठाः पक्षिणः संगम्य माम् रक्षयन्ति। पक्षपुटैः रक्षिता अहं ‘शकुन्तला’ इति नाम्ना अभवम्; ततः महात्मा ऋषिः कश्यपः माम् अदर्शयत्। पक्षिणः, यज्ञाग्निस्नानाय आगता माम् द्रष्ट्वा, दयया, निधिवत्, ऋषये ददुः। यज्ञकर्तृ कन्वः माम् दृष्ट्वा प्रसन्नः स्मितं कृत्वा, यथा काष्ठात् अग्निं गृह्णाति, तथा माम् स्वाश्रमे आनयत्। तत्र, नृप, महर्षिणा दयया सन्मानिता; सः माम् स्वकन्यायाः इव पालयति। अहं विश्वामित्रस्य कन्या, नृप, ऋषिणा पालिता; त्वम् माम् दृष्ट्वा, यौवनप्रवेशे। आश्रमे पत्रशालायां त्वया कन्या रूपेण, एकाकिनी, भाग्यप्रेरितया, पितृहीना, निर्जना दृष्टा। सौम्यं सत्यम् वाक्यं प्रयुक्त्वा, सन्तानार्थं माम् प्रार्थितवान्; आश्रमे धर्मे, कामे, अर्थे, निश्चयं कृत्वा वासं कृतवान्। गन्धर्वविवाहेन, रीति अनुसारं, मम हस्तं गृह्णाति; तव वंशं, आचरणं, सत्यं च जानामि।