राजा तु तस्याः वचनानि श्रुत्वा, तां स्मृत्वा अपि, सान्त्वपूर्वकं इदं उवाच— "न स्मरामि अस्माकं संयोगं, सौम्ये।" पुनः सः अवदत्— "निष्फलः संयोगः न मम अभिलषितः; एष मे निश्चयः। न स्मरामि, शुभे, किञ्चिदपि संयोगं त्वया सह।" तथा च— "न स्मरामि धर्मार्थकामसम्बन्धं त्वया सह। यथेष्टं गच्छ वा, वा तिष्ठ, वा अन्यत् किञ्चिद् इच्छसि चेत् तत् कुरु।" एवं उक्ते, सा स्त्री क्रोधरोषसमुत्थेन नेत्रयुग्मेन रक्ताक्षी, कम्पमानाधरपल्लवा, पार्श्वतो दृष्ट्वा राजानं दग्धुमिव पश्यन्ती। सा स्वमुखवर्णं च क्रोधोत्थं च मनः सञ्च्छाद्य, तपसा प्राप्तां शक्तिम् निगृह्य तस्थौ। क्षणं चिन्तयित्वा, शोकरोषसंयुक्ता सा पतिं समीक्ष्य, यथोचितं वाक्यम् उवाच— "त्वं हि जानासि, राजन्, कथं इदं वदसि? त्वं निर्भयम् अवदः न जानामि इति, यथा सामान्यः जनः। तव हृदये सत्यं चासत्यं च विदितम्; हन्त, आत्मानं साक्षिणं विमुञ्चसि, भगवन्। यो हि एकः सन् अन्यथाचरति, सः किम् पापं न करोति? स्वात्मापहारी चौरवत्। एकाकीति मन्यसे, न तु हृदये स्थितं प्राचीनं मुनिं, पापकृतां कर्मणां वेत्तारं, जानासि; तस्य सन्निधौ पापं करोति। धर्म एव सर्वेषां साधूनां हितकारणं, सदा अनृतवर्जितः, न च दुःखदायकः।" "पापं कृत्वा, न कोऽपि जानाति इति मन्यते; देवाः जानन्ति, अन्तर्यामी च। सूर्यः, सोमः, वायुः, अग्निः, नभः, पृथिवी, आपः, हृदयं, यमः, अहः, रात्रिः, सन्ध्ये द्वे, धर्मः—सर्वे पुरुषस्य आचारं जानन्ति। यमः विवस्वतः पुत्रः तस्य पापकर्मणां दण्डदाताऽस्ति; तस्य कृत्यस्य साक्षी, क्षेत्रज्ञः हृदये स्थितः, धर्मात्मनः तुष्टः भवति। यदि तु साक्षी तुष्टः न भवति दुष्टस्य, तदा यमः तं पापिनं तस्य कर्मणः निन्दति।" "यो आत्मानमवज्ञाय अन्यथा आचरति, तस्य तु आत्मा अपि कारणं न भवति, सः देवतानां लाभं न प्राप्नोति। माम् अल्पलाभ्यां मा मन्यस्व, न च भक्तां भार्यां तव अवमानय; पूज्या सती अपि त्वया न पूजिता, तव सम्मुखस्थया भार्यया।" "सामान्यनारीवत् माम् अत्र सभायाम् अवमानयसि किमर्थम्? नूनं न व्यर्थं वदामि—किमर्थं न शृणोषि माम्? यदि मम वचनं न करोति त्वं, यत् अहं त्वाम् प्रार्थये, हे दुश्यन्त, तर्हि अद्य तव शीर्षं शतधा भिद्यते।" "पतिना सह संयोगः सति, तस्यां जातः पुत्रः एव तस्याः पुत्रः इति प्राचीनैः ऋषिभिः उक्तम्। यदा धर्ममार्गेण पुत्रः जायते, तदा सः पितॄन् तारयति। पुत्रः पितरं 'पुत्' नामकात् नरकात् उद्धरति, अतः एव तं 'पुत्र' इति स्वयम्भूः प्राचीनं उक्तवान्। पुत्रेण लोकान् जयन्ति, पौत्रेण अनन्तत्वं प्राप्नुवन्ति, प्रपौत्रेण पितामहाः मुदं प्राप्नुवन्ति।" "या गृहे कुशलाः, या पुत्रजननी, या पतिसंयुक्तजीविता, या पतिव्रता—सा भार्या। भार्या अर्धं पुरुषस्य, भार्या सखा उत्तमः, भार्या धर्मार्थकाममूलम्, भार्यावान् एव सम्बद्धः।" "भार्यायुक्ताः गृहस्थाः धर्मं कुर्वन्ति; भार्यायुक्ताः हृष्टाः, भार्यायुक्ताः समृद्धिमन्तः। एकान्ते भार्याः सुखसंगिन्यः, धर्मकृत्ये पितृवत्, क्लेशे मातृवत्।" "कः प्रपथे अपि विश्रान्तिं प्राप्नोति? यो भार्यावान्, सः विश्वासनीयः; तस्मात् भार्या उत्तमं शरणम्।" "क्लेशदुःखसम्पन्ने पुरुषे, केवलं पतिव्रता भार्या तं सदा अनुगच्छति। भार्या पूर्वं गता सती, मृत्योरनन्तरं पतिं प्रतीक्षते; यदि पतिः पूर्वं गच्छति, सा तं अनुव्रजति।" "एतस्मात् कारणात्, राजन्, विवाहः अनुमोदितः; यत् किंचित् पतिः प्राप्नोति, तत् भार्या अपि प्राप्नोति, अस्मिन्लोके च परत्र च।" "शरीरस्य पुष्ट्यर्थं स्वर्गे अपि आहारः आवश्यकः; आत्मनः जातः पुत्रः 'आत्मा' इति पण्डितैः कथ्यते।" "तस्मात्, पतिः भार्यां मातरं च पुत्रस्य जननीं च सम्यक् पश्येत्; सर्वेषां अन्तरात्मा पुत्रः इति सदा कथ्यते।" "गति, रूप, कर्म, प्रवृत्तयः, लक्षणानि च पितृषु यथादृष्टानि, तानि एव पुत्रेषु दृश्यन्ते।" "स्वभावः, गुणाः, आचारः च, सम्पर्केण शुभाशुभेन, भार्यायां जातः पुत्रः प्रतिफलति, यथा मुखं दर्पणे।" "पिता पुत्रं दृष्ट्वा प्रमोदते, यथा धर्मात्मा स्वर्गं प्राप्य; या तु पतिव्रता रूपेण तिष्ठन्ती, परपुत्रं गृह्णाति—" "पत्युः वंशं नाशयन्त्यः, ते घोरं नरकं यान्ति; अन्यस्य बीजं स्वभार्यायां इच्छन्त्यः—" "ते पुत्राः अपि 'मम पुत्राः' इति मन्यन्ते, परन्तु ते शत्रवः एव; ते द्वेष्णवः, प्रतिकूलाः, न तु पितरं वा बीजदातारं अनुशृण्वन्ति।" "पिता अपि तान् द्वेष्टि, न तु स्वस्य बीजस्य पुत्रे, राजन्; पुत्रः न द्वेष्टि पितरं वा जनयितारं।" "न च जनयिता पुत्रं द्वेष्टि; तस्मात् पुत्रः एव आत्मा इति।