सर्वे पुनः पुनः शकुन्तलायाः गुणान् समुच्चकैः समाचष्टन्त—सा सिंहलोचना, सिंहदंष्ट्रा, सिंहस्कन्धा, महाबाहुश्चासीत्। तस्याः पुत्रोऽपि सिंहवक्षाः, सिंहबलः, सिंहगमनो, विस्तीर्णस्कन्धः, विपुलवक्षाः, छत्राकृतिशिराः, महात्मा चाभवत्। तस्य पाणिपादतलानि रक्तानि, वक्त्रं रक्तं, स्वरः मृदङ्गनिःस्वनसदृशः, राजलक्षणैः चिह्नितः, राजतेजसा च दीप्तिमान् आसीत्। रूपेण, सौन्दर्येण, देहेन, तेजसा च सः दुष्यन्तस्य तुल्यः; कस्य सः पुत्रः स्यात् इति सर्वे चिन्तयामासुः। एवं वदन्तः, सर्वे तौ सहस्रशः प्रशशंसुः; तत्र सर्वाः स्त्रियः युक्तियुक्तं वचः भाषमाणाः स्तुत्यां संलग्नाः। आत्मीयवत् स्नेहेन ताः शकुन्तलां अनुययुः; नगरवासिनां वचनानि श्रुत्वा शकुन्तला तूष्णीमभूत्। राजप्रासादद्वारम् आगम्य, सा राजकन्या आकुला सञ्जाता, तदर्थगौरवेण मनसा विचिन्तयन्ती स्थितवती। लज्जया आकुलशरीरा सा चिन्तयामास—"कथं निर्लज्जया स्वकार्यं राज्ञे निवेदयेयम्?" इति। एवं विचार्य दुःखिता शकुन्तला चिन्तायाम् मग्ना, राजानं प्रति जगाम; तस्याः प्रवेशोऽपि सम्यक् अभवत्। सा स्वपुत्रेण सह, उदितादित्यसदृशतेजसा, राजानं समुपेत्य, ससिंहासनस्थं, इन्द्रवत् दीप्तिमन्तं दृष्ट्वा, शीर्ष्णा वन्द्य, महात्मना हर्षेण पूज्य, यथोचितं राजानं समभाषत। सा उवाच—"एषः तव पिता राजा धर्मनिष्ठः इति वन्दस्व" इत्युक्त्वा, सा लज्जया नमितमुखी तस्थौ। स्तम्भम् आलम्ब्य, सा राजानं प्रार्थयामास—"अनुग्रही भव" इति; शकुन्तलासुतः अपि ससञ्ज्ञं प्रणम्य राजानं प्रणनाम। सः बालः हर्षविस्तृतलोचनः राजान् अपश्यत्; किन्तु दुष्यन्तः धर्मनिष्ठया बुद्ध्या चिन्तयन्, इदं वचनमब्रवीत्—"किमर्थं आगता त्वम्? ब्रूहि, शुभे! अहम् असंशयं तव पुत्रस्य च कार्यं करिष्यामि।" शकुन्तला प्राह—"अनुग्रही भव, महाबाहो! वक्ष्यामि। अयं पुत्रः त्वत्तः मम जातः, रिपुसूदन।" तस्मात्, राजन्, अयं पुत्रः त्वया युवराजत्वेनाभिषिक्तव्यः; यथा आश्रमे प्रतिज्ञातं, तथा त्वया पालनीयम्। पूर्वं संगमे त्वया प्रतिज्ञा कृताऽभूत्; तां स्मर, महाबाहो, कण्वाश्रमसम्बन्धिनीम्। किन्तु, भोगेषु च स्त्रीषु च आसक्तः स राजा, भारतवंशज, शकुन्तलां पुत्रेण सह विस्मृतवान्। ततः, तौ मनसि स्थाप्य, सस्मितः, तौ मनसा परिष्वज्य, चिरं सुखम् अविन्दत्। तथापि, वाक्यं श्रुत्वा, तां स्मृत्वा अपि, राजा उवाच—"न स्मरामि संगमं, शुभे!" "न मया व्यर्थसंयोगः कर्तव्यः; एषा मम निश्चिता बुद्धिः। न स्मरामि, भद्रे, त्वया सह संयोगम्।" "न स्मरामि धर्मार्थकामसंयोगं त्वया सह। यथेष्टं गच्छ वा तिष्ठ वा, अन्यद् वा यत् इच्छसि कुरु।" ततः, तस्याः नेत्रे कोपरोषारुणे, ओष्ठौ कम्पमानौ, सा पार्श्वदृष्ट्या राजानं दग्धुमिव निरीक्ष्य, स्वमुखं कोपकम्पं च निगूह्य, तपसा सम्पादितं तेजः निगृह्य, क्षणमालोक्य, शोकार्तरोषभरिता, पतिं समीक्ष्य, यथोचितं वचनमब्रवीत्—"त्वया ज्ञात्वापि, राजन्, किमर्थं एवं भाषसे? त्वं न जानासि इति त्वं निर्भयं वदसि, सामान्यजनवत्।" "तव हृदि सत्यम् असत्यम् च अवस्थितम्; हन्त! आत्मानं साक्षिणं परित्यज्य, त्वं, भगवन्, अवज्ञायसि।" "योऽन्यथावृत्तिः सन् अन्यथा आचरति, सः किम् पापं न करोति, स्वात्मापहारीव चौरः?" "त्वं एकाकी इति मन्यसे, न तु हृदि स्थितं प्राचीनं मुनिं वेत्सि, यः पापकर्मणां वेत्ता अस्ति; तस्य साक्षिणः संनिधौ त्वया पापं कृतम्।" "धर्म एव सर्वेषां साधूनां श्रेयसः कारणं; सदा अनृतवर्जितः, दुःखं न आनयति।" "पापं कृत्वा, 'को मां जानाति?' इति मन्यते; देवाः जानन्ति, अन्तर्यामी च।" "सूर्यः, सोमः, वायुः, अग्निः, आकाशः, पृथिवी, आपः, हृदयं, यमः, अहः, रात्रिः, सन्ध्ये उभे, धर्मश्च—सर्वे पुरुषस्य आचरितं जानन्ति।" "यमः विवस्वतः सुतः पापकर्मणां दण्डदः; साक्षी च कर्मणां, क्षेत्रज्ञः हृदि स्थितः, धर्मात्मनां तुष्टः भवति।" "यदि तु अन्तरात्मा पापिनं न तुष्यति, तदा यमः तम् पापिनं कर्मणा उपालभते।" "यो आत्मानं अवज्ञाय अन्यथा आचरति, सः पुरुषः, यस्य आत्मैव कारणं न अस्ति, सः देवतानां लाभं न प्राप्नोति।" "मां तु सुलभां मा मन्यस्व, न च त्वं भक्तां भार्यां अवमंसीः; पूज्या सती, त्वया, पतिना, न पूजिता अहम्।" "किं माम् असंमतां समागमेऽस्मिन् सामान्यां स्त्रियमिव पश्यसि? नूनं न व्यर्थं वचो मया उक्तं; किमर्थं न शृणोषि?" "यदि त्वं मम वचः, यत् त्वया प्रार्थितया उक्तं, न पूरयेः, दुष्यन्त, तर्हि अद्य तव शिरः शतधा विदीर्येत।" "पतिना सह संगम्य, तस्यां जातः पुत्रः, सः एव तस्याः सुतः इति प्राचीनाः मुनयः उक्तवन्तः।" एवं शकुन्तलया धर्मयुक्तं, कोपशोकसमन्वितं, यथोचितं वाक्यं राजानं प्रति प्रोक्तम्।