ततः ते मुनयः, गङ्गायमुनयोः सङ्गमे वने गन्तव्यमिति निश्चित्य, यथागतं तत्रतः प्रस्थितवन्तः। तेषां मुनीनां निर्गमं दृष्ट्वा सा कन्या, शिशुं हस्तेन गृहीत्वा, मातापितृविहीनानामिव बालानां शोकमभ्युपगत। शोकवेगेन देहं पीड्यमानं संयम्य, सा दीप्तिमती राजमार्गे ब्राह्मणेषु गतिषु शनैः प्रस्थितवती। एकाकिनी पुत्रेणैव सह सा, पौरवस्य राजमार्गे नूतनान्यदृष्टपूर्वाणि पश्यन्ती मन्दमन्दं ययौ। सा राजमार्गे प्रासादान्, विमानानि, देवायतनानि, दिव्यानि अद्भुतानि सभागृहाणि च विस्मयेन निरीक्षन्ती सस्मार। सर्वे तां दृष्ट्वा, सा पद्मरहितशोभेव शोभाम्, हंसगामीव गतिं, कोकिलस्वरमिव मधुरवाणीमित्युक्तवन्तः। चन्द्रमुखी सा लक्ष्मीप्रतिमाभा, मल्लिकासमस्मिताभिराममुखी, पद्मकोशसदृशवर्णा बभूव। विशालविलोचना कन्या सुवर्णसन्निभतेजस्विनी, जानुपर्यन्तकरा सुकेशी, सन्निविष्टस्तनयुग्मा च दृष्टा। विस्तीर्णश्रोणी, गजानुपमोरू, उन्नतानखपद्मरागपादारुणा, स्थिरपदा भूमौ तिष्ठन्ती। तादृश्या शोभया युक्ता, सा सुरलोकात् इव पतिता इति जनाः दुष्यन्तपुरे मन्यन्ते स्म। शकुन्तलायाः गुणान् पुनः पुनः जनाः कीर्तयन्ति—सिंहनेत्रा, सिंहदंष्ट्रा, सिंहस्कन्धा, महाबाहुश्च। सिंहवक्षाः, सिंहबलः, सिंहगतिर्विस्तीर्णस्कन्धः, विस्तीर्णवक्षाः, छत्राकारमस्तकश्च महान्। रक्तपाणिपादौ, रक्तास्यः, मृदुर्दुन्दुभिस्वरः, राजलक्षणैः चिह्नितः, राजतेजसा युक्तः। रूपे, सौन्दर्ये, देहे, तेजसि च दुष्यन्तसमानः, कस्य पुत्रोऽयमिति सर्वे पृच्छन्ति स्म। एवं तेषां वचनेषु सहस्रशः स्तुत्यन्ते, सर्वा नार्यः युक्तियुक्तमुक्तिभिः तेषां स्तुतिं कुर्वन्ति स्म। स्नेहेन बान्धवाः इव ताः शकुन्तलां अनुययुः; नगरजनवचनानि श्रुत्वा सा मौनमुपगत। प्रासादद्वारे सम्प्राप्ता सा राजकन्या, कार्यगौरवेण समाक्रान्ता, मनसि चिन्तयितुम् आरब्धवती। लज्जया आकुलदेहा, चिन्तयन्ती—कथं स्वकारणं राज्ञे निगूढया वाचया वदामि—इति। एवं विचार्य शोकार्ता सा शकुन्तला मनसा सन्तप्यमाना, पुत्रसमेता राजानं प्रति उपससार, स च तां अन्तःपुरे प्रावेशयत्। सूर्योदयसमप्रभं पुत्रं सह कृत्वा, सा राजानं सिंहासने स्थितं, इन्द्रवद्विभासमानं, उपगच्छन्ती शिरसा वन्द्य, प्रीतिसम्पूर्णा, यथाविधि पूजयित्वा वाक्यमब्रवीत्। "राजानं पितरं प्रणम," इति पुत्रं प्रति उक्त्वा, सा लज्जया नतमुखी तत्र स्थितवती। स्थम्भमाश्रित्य, "अनुगृहाण," इति राजानं प्रति उक्तवती; शकुन्तलासुतोऽपि ससंज्ञं कृत्वा राजानं प्रणम्य तस्थौ। स पुत्रो हर्षविस्तीर्णलोचनः राजानं निरीक्ष्य, दुष्यन्तः धर्मनिष्ठया मनसा विचिन्त्य, एवमुवाच—"कस्मादागमनं ते? वद सुशोभने। अहं तव पुत्रस्य च विशेषेण न संशयं करिष्यामि।" शकुन्तला प्राह—"अनुगृहाण राजन्, वक्ष्यामि। अयं पुत्रस्तव मया जातः, रिपुसूदन। अतः, राजन्, अयं पुत्रस्तव युवराजतां प्राप्नुयात्; यथा तपोवने प्रतिज्ञातं, तथा कुरु। पूर्वं मिलनकाले त्वया प्रतिश्रुतं, तदस्मर कन्वाश्रमविषये।" किन्तु, भोगेषु स्त्रीषु च अनुरक्तः स राजा, शाकुन्तलीं सुतसहितां विस्मृत्य, तां च तस्यं मनसि स्मरन्, सस्मितः चिरं सुखमविन्दत्। तथापि, तस्या वचनं श्रुत्वा स्मृत्वा च, राजा उवाच—"नाहं स्मरामि संगमं, सुमध्ये। वृथा संगमं कर्तुमिच्छामि न; मम निश्चयः एषः। नापि धर्मार्थकामसम्बन्धं त्वया सह स्मरामि। यथेष्टं गच्छ वा, स्थाहि वा, अन्यद्वा कुरु।" एवं श्रुत्वा, शकुन्तला क्रोधदुःखसमाकुला, रक्तलोचना, कम्पिताधरा, पार्श्वतो राजानं दग्ध्वेव निरीक्ष्य, क्रोधोत्थितं तेजः निगूढ्वा, क्षणमवधार्य, पतिं समीक्ष्य यथोचितं वचः शोकार्ता अब्रवीत्। "त्वं जानन्नपि, महाराज, किमर्थं एवं वदसि? त्वं न जानामीति निर्भयमिव वक्तुमर्हसि? हृदयेन सत्यमनृतं च वेत्सि; स्वयमेव साक्षिणं आत्मानं अवज्ञाय, हा भाग्य! योऽन्यथाभूतः स्वात्मानमिव चौरः, स किमपापं न कुर्यात्? एकाकीति मन्यसे, न तु हृदि स्थितं प्राचीनं मुनिं पश्यसि, यः पापकर्मणां वेत्ता; तस्य साक्षिणः सन्निधौ त्वं पापं करोति।" एवं सा धर्मपत्नी, दुःखक्रोधसंयुक्ता, पतिं प्रति धर्मयुक्तं वाक्यमब्रवीत्।