एवम् उक्त्वा ते सर्वे महर्षीन् दिव्यतेजसः समभ्यगच्छन्, सस्मिताः सह सम्यगुपसंगृह्य। दृष्ट्वा तान् सूर्यसमानप्रभान् महर्षीन्, ते ऊचुः—"अद्य नः जन्म सफलम्, अद्य नः कृतार्थता, यतोऽस्माभिः एते महर्षयः दृष्टाः, ये सूर्यसमप्रभाः।" इति कथयित्वा, केचित् तेषां सह पौरवेन राजपुत्रेण, पद्मनयनं हिमवत्सुतसमानं, अन्वगच्छन्। केचित् तु मोहिता: शकुन्तलां द्रष्टुम् इच्छन्तः, तस्याः कृष्णमृगचर्मणा आच्छादितत्वात्, तां द्रष्टुम् न इच्छन्तः। ते विकृतनगरवासिनः, पिशाचसमाः, सन्ध्याकालवर्जिते महापुरम् प्रविशन्तः भूतवत् दृष्टाः। क्षुत्पिपासया कृशाः, वल्कलाजिनवाससः, त्वगस्थिपर्यन्ताः, मांसशून्याः, स्फुटितनाडीः, पीतलोचनाः, पिङ्गजटिलाः, दीर्घदन्ताः, कृशमुखाः, भग्नमस्तकाः, उद्धतबाहवः च, तान् दृष्ट्वा नगरजनाः हसितवन्तः। एवं तेषां वचनानि श्रुत्वा, महर्षयः परस्परं समालप्य, इदं वाक्यम् उक्तवन्तः—"यद् भगवता सत्यम् उक्तम्, तदादेशः न पालितः, 'नगरं न प्रवेष्टव्यम्' इति हि आज्ञा आसीत्। किं वयं पापपूर्णे नगरे प्रविशामः? विरक्तस्य तपस्विनः नगरेण किम् प्रयोजनम्? अतः वयं गच्छामः वनं, गङ्गायमुनीयः संगमे।" इत्येवम् उक्त्वा, ते महर्षयः यथागतं तत्र जग्मुः। ततो मुनीन् गच्छतः दृष्ट्वा, सा शकुन्तला पुत्रस्य हस्तं गृहीत्वा, पितृमातृविहीनबालवत् शोकार्ता बभूव। दुःखेन शरीरमाविष्टा, शोकं निगृह्य, सा दीप्तिमती ब्राह्मणानां गमनानन्तरम् राजमार्गे प्रस्थितवती। केवलं पुत्रसहितया सा शनैः शनैः पौरवाणां राजमार्गे, पूर्वं अदृष्टानि विचित्राणि पश्यन्ती, सस्मार। सा राजमार्गे गच्छन्ती, प्रासादान्, भवनानि, देवायतनानि, अद्भुतानि सभागृहाणि च विस्मयेन निरीक्षन्ती सस्मितम् स्थितवती। ताम् दृष्ट्वा सर्वे जनाः ऊचुः—"एषा पद्मविनाकृता श्रीरिव, हंसगमना, कोकिलसुस्वराऽपि।" तस्याः मुखं शशिनिभम्, सौन्दर्यं लक्ष्म्याः तुल्यम्, स्मितं मालतीपुष्पसदृशम्, वर्णः पद्मकोषसमुज्ज्वलः। विशालपद्मपत्रनेत्रा, कनकसन्निभतेजसा, जानुपर्यन्तकरा, मनोहारीकेशा, पूर्णसन्निहस्तन्या च सा। विस्तीर्णश्रोणी, गजाननूनूरु, उन्नतनखररक्तपादा, स्थिरपदा भूमौ। एवं सौन्दर्यसम्पन्ना, दिव्यलोकात् इव सन्निवृत्ता इति सर्वे जनाः दुष्यन्तनगर्यां मन्यन्ते। पुनः पुनः तस्याः गुणान् स्तुवन्तः, "सिंहनेत्रा, सिंहदंष्ट्रा, सिंहस्कन्धा, महाबाहुः" इति वदन्ति। तस्याः पुत्रं दृष्ट्वा, सिंहवक्षाः, सिंहबलः, सिंहगमनः, विस्तीर्णस्कन्धः, विशालवक्षाः, छत्राकारमस्तकः, महान् इति च। रक्तपाणिपादः, रक्तमुखः, मृदुशब्दः, राजलक्षणैः युक्तः, राजतेजसा समन्वितः। रूपे, सौन्दर्ये, देहे, तेजसि च, सः दुष्यन्तसमः; केन पुत्रः इति सर्वे पृच्छन्ति। एवं तेषां वचनेषु, सहस्रशः स्त्रीजनाः अपि तौ स्तुतवन्तः। स्नेहेन बान्धववत् तां अनुसृत्य, नगरवाक्यानि श्रुत्वा, सा शकुन्तला मौनमुपगता। राजप्रासादद्वारम् आगत्य, राजकन्या सव्यथा, कार्यगौरवे निमग्ना चिन्तयामास। लज्जया आकुला सा चिन्तयामास—"कथं स्वकार्यम् निरलज्जया राज्ञे निवेदयामि?" इति। एवं मनसि स्थित्वा, शोकार्ता सा शकुन्तला चिन्तायामग्ना, राजानम् उपसृत्य, अन्तःपुरे प्रविष्टा। पुत्रेण सह, सवितृसमानप्रभा, सिंहासने स्थितं देवराजोपमं राजानं उपागच्छत्। सा शकुन्तला, शिरसा वन्द्य, हर्षपूर्णा, यथाविधि राजानं पूजयित्वा, इदं वचनम् अब्रवीत्—"राजानं पितरं वन्दस्व, व्रतस्थं;" इति उक्त्वा, सा लज्जावनता तत्र स्थितवती। स्तम्भमाश्रित्य, "अनुग्रहीष्व" इति राजानम् उक्तवती; शकुन्तलासुतः अपि प्रणम्य राजानम् अर्चितवान्। हर्षविस्तीर्णलोचनः सः राजान् अपश्यत्; दुष्यन्तः धर्मनिष्ठया विचिन्त्य, इदं वचनम् अब्रवीत्—"किमर्थम् आगमनं तव? ब्रूहि, सुश्रोणि! निश्चितम् अहं तव पुत्रस्य च कार्यं करिष्यामि।" तदा सा प्रह्वा, "अनुग्रहीष्व, महाबाहो, वक्ष्यामि। एष पुत्रः मम तव च जातः, शत्रुघ्न।" इति राजानम् उक्तवती। "अतः, राजन्, एषः पुत्रः त्वया युवराजतायै अभिषिक्तव्यः। यथाऽरण्ये प्रतिज्ञातम्, तद् पालय, नरश्रेष्ठ। पूर्वम् अस्माकं संगमे, त्वया प्रतिज्ञा कृताऽसीत्। तद् स्मर, महाबाहो, कण्वाश्रमसम्बन्धम्।" इति। परं, भोगेषु स्त्रीषु च आसक्तः दुष्यन्तः, शकुन्तलां पुत्रसहितां विस्मृतवान्। ततः, तां पुत्रं च स्मृत्वा, सस्मितः, मनसा तौ समालिङ्ग्य, चिरकालं सुखम् अविन्दत्।