इन्द्रस्यैव सद्मनः सदृशं तद् राजप्रासादं, धनराशिभिः सन्ततं, मध्यभागे दिव्यरत्नविभूषितं सभामण्डपं च तत्र आसीत्। तस्मिन् सभामण्डपे राजर्षिः सर्वाभरणैः भूषितः, ब्राह्मणैः क्षत्रियैः मन्त्रिभिश्च परिवृतः उपविष्टः आसीत्। तं नृपतिं सूतमागधबन्दिनः स्तुतिभिः संपूजयन्तः, याचकैः सहागतान् यथायोग्यं प्रत्यर्च्य, कार्यसिद्धौ तान् विसृज्य च, स्वस्त्ययनं कृत्वा विसर्जयामास। ततः स राजा सुखासीनः अभवत्; तस्मिन्नेव काले महर्षयः, पक्षिणां क्रन्दनं श्रुत्वा, तद्भविष्यलक्षणज्ञाः, शुभलक्षणानि निरीक्ष्य, परस्परं ऊचुः— "शकुन्तलायाः पक्षे एतानि शुभानि, अस्याः कार्यसिद्धिं सूचयन्ति; नूनं त्वं राज्ञी भविष्यसि, अद्यैव तव पुत्रः युवराजतां प्राप्स्यति।" एवं निश्चित्य, वर्द्धमानपुरद्वारे वाद्यनिनादैः प्रतिध्वनिते, महर्षयः शकुन्तलां पुरतः स्थाप्य नगरं प्रविशन्ति स्म। तदा पुरवासिनः राजपुत्रस्य आगमने स्तुतिपूर्वकं तम् अभिनन्दयन्तः, पुरुवंशसम्भूतः स राजपुत्रः वर्द्धमानपुरद्वारं प्रविश्य, आत्मानं स्वयमिव स्वर्गे इन्द्रलोकस्थं मन्यमानः, हर्षेण पूर्णः अभवत्। ततः सर्वे नगरनिवासिनः समवेत्य, राजपुत्रं द्रष्टुम् उत्सुकाः अभवन्, हे भारत। शकुन्तला जनसमूहे समक्षं देवीव तेजसा विराजमाना, लक्ष्मीरिव स्वयम् आगता, पौलोमीव जयन्तेन सह इन्द्रलोकात् प्रत्यागतवती इव बभौ। एवं वदन्तः सर्वे जनाः दिव्यतेजसा दीप्तान् महर्षीन् अभिगम्य, सस्नेहम् प्रणम्य ऊचुः— "अद्य नः जन्म सफलं, अद्य नः जीवनं कृतार्थं, यतो हि सूर्यसमप्रभान् एतान् महर्षीन् पश्यामः।" इति उक्त्वा, केचन तेषां सह, कमलनयनं हिमवत्सुतवत् राजपुत्रं अनुव्रज्य, तस्य पृष्ठतः गताः। अपरः केचित् मोहिता, शकुन्तलां द्रष्टुम् आकाङ्क्षमाणाः, "न वयं ताम् अपश्येम," इति ऊचुः, यतः सा कृष्णमृगचर्मणा आवृताङ्गी आसीत्। ते नगरवासी विकृताकृतयः, राक्षसप्रतिमाः, सायंकालं विना नगरम् प्रविशन्तः पिशाचाः इव दृष्टाः। क्षुधातृषार्ताः, वल्कलाजिनवाससः, कृशाङ्गाः, अस्थिप्रायदेहाः, शुष्कमांसाः, स्फुटितशिरसः, उन्नतबाहवः, कपीललोचनाः, कपीलजटिलाः, दीर्घदन्ताः, कृशमुखाः च—एतान् दृष्ट्वा नगरजनाः हसितुम् आरब्धवन्तः। एवं तेषां वचनानि श्रुत्वा, महर्षयः परस्परं आहूय, "आचार्येण सत्यम् उक्तं—'न नगरं प्रवेष्टव्यम्' इति आदेशः न पालितः। पापजनसमाकीर्णे नगरे किं वयं प्रविशेम? विरक्तस्य तपस्विनः नगरस्य किम् प्रयोजनम्?" इति उक्त्वा, "गच्छामः वने, गङ्गायमुनयोः संगमे," इति निर्णीय, महर्षयः यथागतं वनं प्रतस्थिरे। महर्षीणां गमनं दृष्ट्वा, सा शकुन्तला पुत्रस्य हस्तं गृहीत्वा, मातापितृविहीना बालिका इव विषण्णा अभवत्। दुःखेन आकुला, तत्रैव धैर्यं समालम्ब्य, सा तेजस्विनी ब्राह्मणेषु निर्गतेषु, राजमार्गे शनैः शनैः पुत्रसहितं प्रस्थितवती। पौरवराजमार्गे, तस्यां अदृष्टपूर्वाणि वस्तूनि निरीक्षन्ती, शनैः सुतसहितं गच्छन्ती, सा नगरस्य राजमार्गे आश्चर्यचकिता अभवत्। सा प्रासादान्, विमानानि, देवायतनानि, दिव्यसभामण्डपांश्च दृष्ट्वा, विस्मयान्विता तानि निरीक्षन्ती तिष्ठति स्म। तां दृष्ट्वा सर्वे जनाः ऊचुः—"इयं सौन्दर्यस्य कमलहीना लक्ष्मीः इव, गमने हंसगत्या, कूजनं कोकिलस्य समम्।" मुखं चन्द्रसमानं, सौन्दर्यं लक्ष्म्या अपि अधिकं, हासः मल्लिकापुष्पसदृशः, कान्तिः पद्मकोशसदृशी। तस्याः नेत्रे विशालपद्मपत्रसमानौ, कान्तिः तप्तकाञ्चनसदृशी, जानुपर्यन्तकरौ, सुमृष्टकेशिनी, स्तनौ पूर्णौ समुन्नतौ च। श्रोणी विस्तीर्णा, उरू युवगजदन्तसमानौ, पादौ उन्नताङ्गुली, रक्तवर्णौ, पृथिव्यां स्थिरं स्थितौ। एवं सौन्दर्यसम्पन्ना सा, देवलोकात् अवतीर्णेव, इति सर्वे दुष्यन्तपुरजनाः चिन्तयामासुः। पुनः पुनः तस्याः गुणान् कीर्तयन्तः, "सिंहनयना, सिंहदंष्ट्रा, सिंहस्कन्धा, महाबाहुः," इति वदन्तः। पुत्रस्य विषये—"सिंहवक्षाः, सिंहबलः, सिंहगमनः, विस्तीर्णस्कन्धः, विशालवक्षाः, छत्राकारशिराः, महान् एषः। रक्तपाणिपादः, रक्तमुखः, मृदुशब्दः, राजलक्षणचिह्नितः, राजतेजसा युक्तः। रूपे, सौन्दर्ये, देहे, वीर्ये च, दुष्यन्तस्य तुल्यः; कस्य पुत्रः एषः?" इत्यादि समुच्चैः स्तुवन्ति स्म। सर्वाः स्त्रियः तर्कयुक्तं वचनं समन्वय्य, स्नेहेन बान्धववत् शकुन्तलां अनुव्रज्य, नगरजनवचनानि श्रुत्वा, सा मौनम् आलम्ब्य तस्थौ। राजप्रासादद्वारम् आगत्य, सा राजकन्या सन्देहवशात् तिष्ठन्ती, कार्यगौरवेण मनसा व्याकुला अभवत्। लज्जया आकुला, चिन्तयामास—"कथं खलु अहम् आत्मकार्यम् अनवद्यया वाचा राज्ञे निवेदयेयम्?" इति। एवं विचारयन्ती, दुःखार्ता, विमर्शपरायणा सा शकुन्तला, पुत्रसहितं, तेजसा उदितार्कसमानं तम् उपगम्य, राजसभायाम् प्रविश्य, सिंहासने उपविष्टं, इन्द्रवत् शोभमानं राजानम् उपससाद।