ते महर्षयः शाकुन्तलया सह गिरिकन्दरान्, नद्याः तटानि, राष्ट्राणि, नगराणि, पुण्यानि चाश्रमपदानि पर्यट्य, क्लेशं विस्मृत्य, अनुवर्तन्त। शनैः शनैः मध्याह्ने त एव प्रतिष्ठानां प्राप्नुवन्, या पुुरुहूतेन इलापुत्रस्य कृते निर्मिता बभूव। सा पुरी सुदृढद्वारतोरणा, प्राकारशतसंवृता, शिलास्तम्भयन्त्रसंपन्ना, शत्रूणाम् अगम्या बभूव। तत्र भवनैः प्रासादैश्चाकीर्णा, नानावस्त्राभरणभूषिता, रम्यशालातटाकवेष्टिता, जलगृहैः परिवृता च सा नगरी ददृशे। महामार्गेण शोभिता, सुविन्यस्तया, कैलासशिखरप्रतिमैः तोरणैः सुसज्जिता सा बभूव। शुभतोरणमण्डपनिर्गमैः, उद्यानैः आम्रवाटिकाभिश्च परिवृता, शालवृक्षपरिखिता, विस्तीर्णा सा नगरी विराजते स्म। नानाविधपद्मवाप्युद्यानवेष्टिता, सर्ववर्णाश्रमनिवासिभिः स्वधर्मनिष्ठैः उत्सवपरैश्च जनैः समाकीर्णा। धनधान्यसमृद्धा, संतुष्टा, रत्नसम्मानिता, यज्ञकृत्स्नातकविद्वद्भिरन्विता, अग्निहोत्रपरैः सदा पूजिता। दुष्टजनरहिताः, दानशीलाः, करुणावन्तः, अधर्मद्विषः, स्वर्गलाभकामिनश्च तत्र सन्तः। एवंजनसमाकीर्णा सा नगरी इन्द्रपुरीमिव बभूव; तस्यां मध्ये राजमहालयः स्थितः। स इन्द्रस्य भवनमिव, निधिकोटिसंपन्नः, मध्ये दिव्यसभा नानारत्नभूषिता। तस्यां सभायां राजर्षिः सर्वाभरणभूषितः, ब्राह्मणक्षत्रियामात्यैः परिवृतः स्थितः। सूतेषु मागधेषु वन्दिषु च स्तुवत्सु, राजा आगतान् अर्थिनः प्रत्यर्च्य, तेषां कार्ये समाप्य, विसर्जयामास। ततः स राजा सुखासीनः; तस्मिन्नेव काले, पक्षिणां शब्दं श्रुत्वा, शाकुन्तलायाः हितार्थं, शकुनविदः महर्षयः शुभलक्षणानि ददृशुः। "शाकुन्तलायाः शुभानि शकुनानि दृश्यन्ते; अस्याः कार्यस्य सिद्धिः निश्चितम्। नूनं त्वं राज्ञी भविष्यसि, अद्यैव तव पुत्रः युवराजः अभिषिच्यते," इत्युक्त्वा। वर्धमानपुरद्वारे वादित्रध्वनिना प्रतिनद्यमाने, महर्षयः शाकुन्तलां पुरतः स्थाप्य प्रविविशुः। तदा पौरवपुत्रः प्रविशन्, जनैः स्तूयमानः, वर्धमानपुरद्वारम् अतीत्य प्रविवेश। स हर्षपूर्णः, इन्द्रलोकमिव आत्मनं मन्यते स्म। तदा सर्वे नगरवासिनः, समागत्य, राजपुत्रं द्रष्टुम् इच्छन्ति स्म, हे भारत। सा जनसमूहे देवतामिव दीप्तिमती बभूव, लक्ष्म्येव समागतास्मिन्मध्ये, पौलोमीव जयन्तसमेता स्वलोकात् प्रत्यागताः इव। एवं ब्रुवन्तः सर्वे जना महर्षीन् उपसंगृह्य, दिव्यतेजसा दीप्तान्, प्रणम्य अभ्यायान्त। "अद्य नः जन्म सफलम्, अद्य नः कृतार्थता, यदिमे महर्षयः सूर्यसमप्रभा दृश्यन्ते," इत्युक्त्वा, केचन पौरवपुत्रमनुगच्छन्, स कुमारी हिमवतः सुतायाः इव कमललोचनः। केचित् मोहिता, शाकुन्तलां द्रष्टुम् उत्सुकाः, "न वयं तामवलोकयितुम् इच्छामः, यतः कृष्णाजिनेनावृताङ्गी सा," इत्युक्त्वा, राक्षसानिव विकृताः, सायं न प्रविशन्ति यथा, तथा नगरं प्रविशन्ति स्म। ते क्षुधातृषापीडिताः, वल्कलाजिनधारिणः, त्वगस्थिशेषाः, मांसहीनाः, शिरःफुटिताः, बाहुप्रसारिताः, पिंगललोचनाः, जटाजूटपिंगलाः, दीर्घदन्ताः, कृशमुखाः, नगरजनैः हास्यं प्राप्नुवन्। एवं तेषां वचनं श्रुत्वा, महर्षयः परस्परं सम्बोध्य, इदं वचनं प्राहुः— "यद् भगवता सत्यवदिना निर्दिष्टं— 'न नगरं प्रविश्यतव्यम्'— तदादेशः न पालितः। किमर्थं साधुजनवर्जिते नगरे प्रविशेम? विरक्तस्य तपस्विनः नगरे कः प्रयोजनम्?" "अतः गच्छामः वनं, गङ्गायमुनयोः संगमे," इत्युक्त्वा, महर्षयः यथागतं निर्जग्मुः। तां महर्षीन् निर्गच्छन्तीं दृष्ट्वा, सा पुत्रं हस्तेन गृहीत्वा, अपत्यविहीना जननीव, शोकार्ता बभूव। दुःखेन शरीरं व्याप्तम् अपि, धैर्येणात्मानं स्थिरीकृत्य, सा तेजस्विनी ब्राह्मणेषु निर्गतेषु राजमार्गे जगाम। एकैव पुत्रसख्येन शनैः शनैः सा पौरवराजमार्गे, अदृष्टपूर्वाणि वस्तूनि पश्यन्ती, विचित्राणि भवनानि, प्रासादान्, देवायतनानि, अद्भुतानि सभागृहाणि च विस्मयेन निरीक्षमाणा, मार्गे गच्छन्ती। सर्वे तां दृष्ट्वा, "इयं कमलरहितश्रीरिव शोभा, हंसगमना, कोकिलस्वरा," इत्युक्त्वा, विस्मयं प्राप्नुवन्। तस्या मुखं शशिनः सदृशम्, रूपं लक्ष्म्या अपि समं, हासः मालतीकुसुमसमः, कान्तिः कमलकोरकसदृशी। तस्याः नेत्रे विशालपद्मदलसमे, कान्तिः तप्तहेमसदृशी, जानुपर्यन्तकराभ्यां, सुकेश्या, स्तनौ पूर्णौ समौ च। तस्याः श्रोणी विस्तीर्णा, उरू नवदन्तिनोरिव, पादौ उन्नताङ्गुली, रक्तवर्णौ, पृथिव्यां दृढं स्थितौ। एवं रूपसम्पन्ना सा, स्वर्गलोकात् इव अवतीर्णेति, सर्वे जना दुष्यन्तस्य नगरे मन्यन्ते स्म।