ततः कण्वः करुणया प्रेरितः तस्मिन्नेव आश्रमवासिनः जलाशनान् वा वाताशनान् पतितपत्रभोजनान् फलमूलोपजीवान् संयतात्मान् कृशाङ्गान् स्फुरत्सिराः तपस्विनः समाह्वयत्। तान् नियमपरायणान् जटिलान् मुण्डितान् वल्कलचर्मवाससः तपस्विनः समाहितः कण्वः सम्बोधितवान्। सः उवाच—“एषा मम कान्तारण्ये जाताऽपि वर्धिता पुत्री, सततं मया स्नेहेन पालिता, सा जगत् न जानाति। अतः सर्वे यूयं ताम् आश्रमात् क्षत्रियगृहं प्रति योजयित्वा नेतुमर्हथ; द्वितीयं योजनं गत्वा, हे ब्राह्मणाः, प्रतिष्ठाननगरं तिष्ठति। तत्र प्रतिष्ठाने नगरे, शाकुन्तलायाः पितामहः राजा पूर्वं उर्वश्यया सह चिरकालं वासं कृतवान्। सा प्रतिष्ठानपुरी, गङ्गायमुनयोः संगमे, सरसिजवनैः, धनधान्यसमृद्ध्या, कर्दमेभ्यः, अरण्यैः च पूर्णा। तत्र संगमे स्नानं कृत्वा, अग्नौ होमं दत्त्वा, शाकुन्तलां क्षत्रियगृहं प्रति नेतुमर्हथ; ततः फलमूलशाकभोजनं कृत्वा, यूयं तपस्विनः पुनः आश्रमं प्रत्यागच्छन्तु; अन्यथा, हे ब्राह्मणाः, यात्रा श्रमं जनयति।” एवं उक्त्वा, सर्वे तपस्विनः ‘एवं भवतु’ इति प्रत्युत्तरं दत्त्वा, शाकुन्तलां दुष्यन्तपुरं प्रति नेतुं प्रस्थिताः। तैः कमललोचनं पुत्रं, यक्षपुच्छाभं तेजस्विनं, गृहीत्वा, वनात् सुन्दरं नगरं यत्र दुष्यन्तः वासं कृतवान्, तत्र आगच्छन्। धर्मनिष्ठैः तैः तपस्विभिः शाकुन्तला गृहीता, वनानि, नद्यः, पर्वतान्, पर्वतानदीः च अतीत्य गच्छन्ति। पर्वतान्तराणि, नदीतीराणि, जनपदान्, नगराणि, पुण्याश्रमाणि च अतीत्य, श्रान्तिदूरं गत्वा, मध्याह्ने शनैः प्रतिष्ठानं समासादयन्; सा नगरी पुरुहुतेन इला-पुत्रार्थं निर्मिता। सा नगरी दृढद्वारैः, परिखैः, शतशः व्यवस्थाभिः, शिलाप्रक्षेपयन्त्रैः, रक्षायन्त्रैः च रक्षिताः, शत्रुभिः दुष्प्रवेश्या। तत्र गृहसमूहैः, प्रासादैः, विविधान् वस्तुभिः भूषिता, रम्यसभाभिः, उपवनैः, जलगृहैः च परिवेष्टिता नगरी। विशालराजमार्गः, सुस्थितः, शोभायुक्तः, कैलासशिखराभैः द्वारैः अलङ्कृतः। शुभद्वारैः, तोरणैः, निर्गमैः च अलङ्कृतः, उपवनैः, आम्रवनैः च परिवेष्टिता, सालवृक्षैः च वीता नगरी। सर्वविधसरोवरैः, उपवनैः च आवृता, सर्ववर्णाश्रमजनैः, स्वधर्मनिष्ठैः, उत्सवव्यग्रैः च पूर्णा। धनधान्यसमृद्ध्या, तुष्टैः, मणिभिः सम्मानितैः, यज्ञकृतैः, अग्निपूजकैः विद्वद्भिः च सदा परिपूर्णा। दुष्टजनरहितः, उदारः, दयालुः, अधर्मवर्जितः, स्वर्गलाभेच्छुर्भिः जनैः पूर्णा। एवं जनैः पूर्णा सा नगरी इन्द्रलोकस्य प्रतिरूपं प्रतियत्; तस्यां नगरीमध्ये राजप्रासादः तिष्ठति। स प्रासादः इन्द्रस्य भवनस्य सदृशः, धनराशिभिः पूर्णः, मध्ये दिव्यसभा विविधरत्नैः अलङ्कृता। तत्र सभायां राजर्षिः सर्वाभरणैः भूषितः, ब्राह्मणैः, क्षत्रियैः, मन्त्रिभिः च परिवृतः। सूतैः, मागधैः, बन्दिभिः प्रशंसितः, राजा आगतजनान् कार्यार्थं सेवते, कार्यसिद्धौ तान् विसृजति। ततः राजा सुखासीनः स्थितः; तस्मिन्नेव क्षणे, महर्षयः पक्षिणां शब्दं श्रुत्वा, शाकुन्तलायाः शुभलक्षणानि दृष्ट्वा, पक्षिशास्त्रज्ञाः चिन्तयन्ति—“शाकुन्तलायाः लक्षणानि अस्माकं शुभानि; एते संकेताः कार्यसिद्धिम् दर्शयन्ति। निश्चितं त्वं रानी भविष्यसि, अद्यैव तव पुत्रः युवराजः करिष्यते।” ततः वर्धमानपुरद्वारे वाद्यनिनादेन, महर्षयः शाकुन्तलाम् पुरतः स्थापयित्वा नगरं प्रविशन्ति। तत्र पुरुषः पुरजनैः स्तूयमानः, पुरुवंशजः वर्धमानपुरद्वारं प्रविशति। सः हर्षपूर्णः, आत्मानं इन्द्रलोकवासिनं इव मन्यते। ततः सर्वे नगरजनाः, समागत्य, राजपुत्रं द्रष्टुम् इच्छन्ति। सा जनसमक्षे देवीवद् शोभते, लक्ष्मीः इव आगता, पौलोमी इन्द्रलोकात् जयन्तेन सह आगता इव। एवम् उक्त्वा सर्वे महर्षयः समीपं गत्वा, दिव्यतेजसा दीप्तान् नमस्कृत्य, सहर्षम् भाषन्ते—“अद्य अस्माकं जन्म सफलम्, अस्माकं जीवनं पूर्णम्, यतः सूर्यवत् दीप्तान् महर्षीन् पश्यामः।” एवं उक्त्वा, केचित् पुरजनाः सह राजपुत्रं, कमललोचनं, हिमवन्त्सुतवत्, अनुवर्तन्ते। केचित् मोहिता, शाकुन्तलां द्रष्टुम् उत्सुकाः, वल्कलचर्मवाससा आच्छादिता इति तां द्रष्टुम् इच्छन्ति न। ते विकृताः नगरवासिनः, पिशाचवत्, सन्ध्याकाले महानगरं प्रविशन्ति। तैः क्षुधातृषार्तैः, वल्कलचर्मवाससः, त्वक् अस्थिमात्रः, मांसरहितः, स्फुरत्सिराः, पीतलोचनः, जटाजूटः, दीर्घदन्तः, कृशाननः, भग्नमस्तकः, उत्तानबाहुः—इति दृष्ट्वा नगरजनाः हास्यं कुर्वन्ति। तैः नगरजनैः एवं वचनं श्रुत्वा, महर्षयः परस्परं आहूय, इदं भाषन्ते—“सत्यवक्ता वयो वृद्धः यः आज्ञां दत्तवान्—‘नगरं न प्रविश्यतव्यम्’—सा आज्ञा न पालिता। अधर्मजनैः पूर्णे नगरे किमर्थं प्रविशामः? विरक्तस्य तपस्विनः नगरे किम् प्रयोजनम्?” एवं कथा सुसमाहितया, श्रद्धया, शाकुन्तलायाः नगरप्रवेशस्य, महर्षीणां मार्गस्य, नगरस्य सौन्दर्यस्य, नगरजनानां भावस्य च वर्णिता।