एकैकः एव पापं करोति, एकैकः एव तस्य फलं प्राप्नोति; अहं त्वां सदा निगृह्णामि, त्वं तु मम वचांसि न शृणोषि। त्वं हि भुजाभ्यां गजान् नितरां निर्गमयन्कदापि, सिंहव्याघ्रसंकुलं वनं सदा विचरः। एवं चान्यं च कृतवान्, हे पुरुवंशप्रमोद, ततो भगवतः कोपः जातः, तयोः चावयोः निर्वासनं समभवत्। अहं न दुष्यन्तं गमिष्यामि, न च पुत्रस्य हितेच्छु; महात्मनः मुनेश्चरणयोः एव स्थास्यामि। एवं उक्त्वा सा रुदती मुनेः पादयोः पतिता; सा तथा विलपन्ती कन्वः कारणैः सान्त्वयन् पुनः कृपया हितानि वचनानि उवाच। "शकुन्तले, शृणु, श्रेयस्करं हितं वचः, सतीधर्मात् ऋते न किञ्चिद् स्त्रियाः प्राप्यं वस्तु विद्यते। पतिव्रतात् देवाः तुष्टाः, सर्वान् वरान् ददाति; ताः च अनुगृह्णन्ति, आपदः च ताः मोचयन्ति। पतिसंप्रसादेन स्त्री पुण्यं प्राप्नोति, कदाचित् न आपदं; अतः त्वं नृपं गच्छ, तस्य च प्रसादं लभस्व, हे शुचिस्मिते।" एवं शकुन्तलां संबोध्य, कन्वः तदा तस्याः पुत्रं प्रति वाक्यम् उवाच—"शकुन्तलानन्दन, त्वं महात्मनः इलिलायाः पौत्रः। मम सत्यं वाक्यं शृणु, हे निष्पाप, सा महाभागा हृदयेन पतिं कामयते, विविधानि वचनानि उक्तवती, न तु गन्तुम् इच्छति। अतः पुत्र, त्वं तां वह, त्वं मुनिभिः सह प्रत्यागन्तुं समर्थः, हे पुरुवंशोद्भव।" एवं सर्वदमनं प्रति उक्त्वा, कन्वः शिष्यान् प्रति उवाच—"शीघ्रं शकुन्तलां पुत्रं च आश्रमात् नयत। तां सर्वमंगललक्षणैः पूजितां स्वपतेः समीपं नयत; स्त्रीणां बन्धुषु दीर्घवासः न रोचते। अतः यशः, आचारः, धर्मश्च हेतोः विलम्बं मा कुरुत।" कश्यपस्य धर्मज्ञस्य वचनं श्रुत्वा, तस्य अनुमतिं लब्ध्वा, शकुन्तला हृष्टा अभवत्। कन्वस्य वचनं शृण्वन्ती, पुनः पुनः प्रेष्यमाणा, पुरुवंशजः कन्वं मातरं च उवाच—"माते, किं विलम्बसे? गच्छामः राजगृहं।" एवं स धर्मात्मा शकुन्तलां दुष्यन्तपत्नीं प्रति उक्त्वा, मुनेः पादौ प्रणम्य, गन्तुम् इच्छत्। शकुन्तला अञ्जलिं कृत्वा पितरं प्रणम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, इदं वचनं अब्रवीत्—"यदि अहं अज्ञानात् कदाचित् 'न स मे पिता' इति उक्तवती, वा कटुवचनं, मिथ्यावचनं, अनाचरितं, अप्रियं वा उक्तवती, तत् सर्वं मे क्षन्तव्यम्।" एवं उक्ता, स मुनिः शिरसा झुकित्वा, किञ्चित् न प्रोवाच; सः अपि कन्वः, मुनिः सन्, मानुषभावात् अश्रूणि मुमोच। सः तान् जलाशिनः, वायुभक्षान्, पत्रभक्षान्, फलमूलाशिनः, संयतात्मनः, कृशाङ्गान्, स्फुरितसिराः तपस्विनः आह्वयत्। व्रतधारिणः, जटिलान्, मुण्डितान्, वल्कलाजिनवाससः, संयतात्मनः तपस्विनः च आह्वयित्वा, कन्वः कृपया इदं वचनं उवाच— "एषा मे या कन्या, पुण्या, वनजाता, वनसंवृद्धा, सदा मया पालिता, सा लोकोत्तरवृत्तान्तेषु अनभिज्ञा। यूयं सर्वे तां आश्रमात् क्षत्रियगृहं प्रति अनयत; द्वितीयायोजने, हे ब्राह्मणाः, प्रतिष्ठानपुरं स्थितम्। तत्र प्रतिष्ठाननगरे, राजा—शकुन्तलाया मातामहः—पूर्वं उर्वश्यया सह दीर्घकालं निवसित्वान्। सा प्रतिष्ठानपुरी उत्तमा, गङ्गायमुनासंगमे, सरसिजवनैः, काननैः समृद्धा, धनधान्यसमृद्धा। तत्र संगमं प्राप्त्वा, स्नात्वा, अग्नौ हविर्दत्वा, शाकमूलफलानि भुक्त्वा, यूयं तपस्विनः प्रत्यागच्छत; अन्यथा, हे ब्राह्मणाः, मार्गः क्लेशकरः भविष्यति।" "एवं अस्तु" इति तैः सर्वैः महावीर्यैः तपस्विभिः सह शकुन्तला दुष्यन्तस्य पुरीं प्रति प्रस्थिताः। तं कमललोचनं बालं, यक्षपुच्छोपमप्रभं, आदाय ते वनात् सुशोभनां दुष्यन्तपुरीं प्राप्तवन्तः। धर्मनिष्ठास्तपस्विनः शकुन्तलां गृहीत्वा, वनानि, नद्यः, गिरयः, गिरिकन्दराणि च अतीत्य ययुः। गिरिकन्दरान्, तटिन्यः, राष्ट्राणि, नगराणि, पुण्याश्रमांश्च अतीत्य, ते श्रान्तिम् उत्सृज्य, अग्रे अग्रे ययुः। शनैः शनैः, मध्याह्ने, प्रतिष्ठानपुरीं प्राप्तवन्तः, या पुरा पुरुहूतेन इलपुत्रस्य कृते निर्मिता। सा पुरी सुदृढद्वारैः, परिखाभिः, शतशः व्यवस्थाभिः, शिलास्तम्भयन्त्रैः, रक्षायन्त्रैः च संरक्षिता, रिपूणां दुर्गमा आसीत्। सा पुरी गृहैः, प्रासादैः, विविधान्नैः, शोभनमण्डपैः, रम्यसदनैः, जलायतनैः च समलङ्कृता। महती राजमार्गेण, सम्यग्विन्यस्तया, शोभनया, कैलासशृङ्गसदृशैः तोरणैः अलङ्कृता। शुभतोरणैः, वृतद्वारैः, निष्क्रमणैः, उद्यानैः, आम्रवनैः, महता शालवनच्छत्रेण च परिवृता। सर्वप्रकारैः पद्मवनैः, उद्यानैः, सर्ववर्णाश्रमनिवासिभिः, स्वधर्मनिष्ठैः, उत्सवपरैः जनैः च समाकीर्णा। सा पुरी धनधान्यसमृद्धा, तुष्टा, रत्नसम्पन्ना, सदा यज्ञशीलैः, अग्निहोत्ररतैः पण्डितैः भासिता। तत्र दुष्टकर्माणः नासन्, दानशीलाः, दयालवः, अधर्मद्विषः, स्वर्गलाभकामाश्च आसन्। एवं पुण्यजनसमाकीर्णा, सा पुरी इन्द्रस्येव पुरम् अभवत्; तस्यां पुरीमध्ये राजमहालयः आसीत्।