ततः कन्या सुकुमारतनुः पतिसमीपगमनकाङ्क्षिणी तैः सह गन्तुम् उद्युक्ता बभूव। तत्र गत्वा राजानं प्रणम्य तं युवराजपदं प्राप्स्यसि इति कण्वऋषिः सुताय अवदत्। स एव तव पिता, स राजा, तस्मात् तस्य वशे स्थातव्यं, पितृपैतामह्यं राज्यं स्वभावेन पालय इति सः पुनरुवाच। स्वराज्ये प्रतिष्ठितः सन्, हे पुरुवंशज, मां न विस्मर्तव्यम् इति स्नेहेन शिष्यं प्राह। तदा पौर्वः कण्वमुनिपादौ प्रणम्य नम्रवाक्यं व्याहरत्—"त्वमेव मे पिता, ब्राह्मणश्रेष्ठ, त्वमेव माता, त्वमेव शरण्यः। महामुने, त्वाम् विना अन्यं न पितरं मन्ये, तव सेवा इहापि परत्र च पुण्यदा। शाकुन्तला पतिगमनकाङ्क्षिणी यथेष्टं गच्छतु, अहं तु तव पादसेवायाम् अवस्थितः स्थास्यामि। न पुनः पूर्ववत् मृगैः सह क्रीडिष्यामि, सदा तव आज्ञां पालयिष्यामि, विद्याध्ययने च यत्नशीलः स्याम्।" एवं उक्त्वा सः कण्वपादौ समालिङ्ग्य तस्थौ। तस्य वचनं निशम्य शाकुन्तला रुदितुम् आरब्धा। तदा कण्वोऽपि पितृस्नेहेन पुत्रस्नेहेन च हर्षशोकयुतः तस्याः करुणरुदितं श्रुत्वा तां दुष्यान्तदुहितरं सान्त्वयामास। स तां उवाच—"किमर्थं रुदसि, शाकुन्तले? यदि त्वं पतिसुखकामिनी, प्रभाते गन्तव्यम्। एकैकः एव पापं करोति, एकैकः एव फलं भुङ्क्ते; अहं त्वां सदा संयमितवान्, तव वचने त्वं न स्थितवती। त्वं हि हस्ताभ्यां गजान् अपाकर्षसि, सिंहव्याघ्रनिवृत्ते वने सदा विचरस्यपि। एवं कृतानि अन्यानि च कृत्वा, पुरुवंशप्रिये, स मुनिः कोपितः, तेन वयं द्वौ अपि वनात् निष्कासितौ।" शाकुन्तला उवाच—"नाहं दुष्यन्तं प्रति गमिष्यामि, न च पुत्रस्य हितैषिणी अस्मि; अहं महात्मनः मुनेः पादयोः स्थास्यामि।" इति उक्त्वा सा रुदन्ती मुनिपादयोः पतिता। तस्याः विलपन्त्याः कण्वः सान्त्वनपूर्वकं हितवचनं पुनः अवदत्—"शाकुन्तले, मम वचनं शृणु; पतिव्रतानां गुणात् अन्यन्मे नास्ति साध्यम्। पतिव्रताभ्यः देवाः प्रीयन्ते, सर्वान् वरान् प्रयच्छन्ति, ताः अनुगृह्णन्ति, आपद्भ्यः च रक्षन्ति। पतिसंप्रसादेन स्त्री पुण्यं प्राप्नोति, न कदापि क्लेशम्; तस्मात् राजानं गत्वा तस्य संप्रसादं प्राप्नुहि।" एवं शाकुन्तलां संबोध्य सः पुत्रं प्रति अवदत्—"शाकुन्तलेय, त्वं महात्मनः इलिलायाः पौत्रः। मम सत्यम् वचनं शृणु, अनघ! सा हृदयेन पतिं कामयमाना, नानाविधानि वचनानि उक्त्वा, गन्तुम् इच्छन्ती नास्ति। तस्मात् त्वया एव तां नेतव्या, त्वं पुनः मुनिभिः सह प्रत्यागन्तुं समर्थः।" इति उक्त्वा कण्वः शार्वदमनं प्रति तदब्रवीत्। ततश्च कण्वः शिष्येभ्यः आज्ञापयत्—"शीघ्रं शाकुन्तलां पुत्रं च आश्रमात् नयत। शुभलक्षणैः युक्तां तां पतिसमीपं नयत; स्त्रीणां बन्धुषु दीर्घवासः न रोचते। तस्मात् कीर्त्यर्थं, आचारस्य च धर्मस्य च कृते, विलम्बः न कार्यः।" इति। कश्यपस्य धर्मात्मनः वचनं श्रुत्वा, तस्मात् अनुमतिम् प्राप्य, शाकुन्तला हृष्टा बभूव। कण्वस्य पुनः पुनः गमनाय प्रेरणं श्रुत्वा, पुरुवंशजः कण्वं मातरं च उवाच—"माते, किमर्थं विलम्बः? वयम् राजगृहं गच्छामः।" इति। एवं दुष्यन्तपत्नीं महात्मानं प्रति उक्त्वा, पौर्वः मुनिपादौ प्रणम्य निर्गन्तुम् उद्युक्तः। शाकुन्तला कृताञ्जलिः पितरं प्रणम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, इदं वचनं अवदत्—"यदि कदाचित् अज्ञानात् त्वं न पिता इति उक्तवती, अथवा कटु, मिथ्या, अनुचितं, अप्रियम् अपि उक्तवती, तस्मात् क्षमस्व।" एवं उक्ते, मुनिः शिरसा झुकित्वा मौनं बभूव; कण्वोऽपि मुनिः सन् मानुषभावेन अश्रूणि मुमोच। तदा सः तेषां जलाशिनां वा वायुभोजिनां वा, पत्रभक्ष्यफलमूलाशिनां, संयतात्मनां कृशानां, शिरास्पर्शिनां तपोधनान् समाह्वयत्। ये व्रतानि चरन्ति, जटिलाः मुण्डिताः, वल्कलाजिनवाससः, तान् सर्वान् कण्वः करुणया संबोधितवान्। "एषा मे सुता विख्याता, वनजाता वनवर्धिता, सदा मया पालिता, जगति किंचित् न जानाति। यूयं सर्वे आश्रमात् इमाम् क्षत्रियगृहं प्रति नयत। द्वितीयायोजने प्रतिष्ठानं नगरी स्थितम्।" "प्रतिष्ठाने नगरे शाकुन्तलाया मातामहः राजा किञ्चिद्दिनं पूर्वं उर्वश्यया सह वसति स्म। सा प्रतिष्ठिता नगरी गङ्गायमुनयोः संगमे, सरोभिः वनैः च समृद्धा, धनधान्यसम्पूर्णा। तत्र संगमं प्राप्त्वा, स्नात्वा, होमं कृत्वा, शाकुन्तलया सह कन्दमूलफलाशनं कृत्वा, यूयं मुनयः प्रत्यागच्छन्तु; अन्यथा यात्रा क्लेशदायिनी भविष्यति।" "एवं अस्तु" इति सर्वे महातपस्विनः शाकुन्तलां दुष्यन्तस्य नगरीं प्रति नेतुं प्रस्थिताः। ते तं पद्मलोचनं बालं, यशस्विनं, चामरगौरं इव, गृहीत्वा, वनात् निर्गत्य, शोभनां दुष्यन्तपुर्यां प्रविश्य, धर्मनिष्ठाः मुनयः शाकुन्तलां निन्युर्गिरिकन्दरनदीवनानि अतिक्रम्य। एवं तु शाकुन्तला पुत्रं च मुनिभिः सह धर्मे स्थितैः, विविधानि वनानि, नद्यः, पर्वतान्, पर्वतानदीः च अतीत्य, दुष्यन्तस्य पुरं प्रति प्रस्थिताः।