स सर्वान्यनुष्ठानानि यथाविधि न्यायेन च कृत्वा, तत्र बालकः श्वेतदन्तः कर्णमृगदन्तसदृशः सिंहसंहननो ववृधे। तस्य हस्ते चक्रचिह्नमुदितम्, स तेजस्वी विष्णोरिव द्वितीयो बभूव—विस्तीर्णवक्षाः, महाबलः, महाशक्तिमांश्च। देवपुत्रसदृशः स बालकः शीघ्रमेव तत्र ववृधे; किन्तु महर्षेर्भयात् दुष्यन्तोऽपि स्मरन्नपि तं नाह्वयत्। कालो यावत् व्यतीयाय, राजा न तं तापसं स्मृतवान्; षड्वर्षे व्यतीते स बालकः कण्वाश्रमं प्रति प्रवव्राज। स तत्र व्याघ्रसिंहवराहशृगालमहिषभल्लूकादीन्, ये मृगाः तपोवनस्य क्लेशकारिणः, पादाभ्यां निहत्य, बाहुभ्यां गृहित्वा वशीकृत्य, वृक्षेषु सर्वतः बबन्ध। वृक्षारूढः क्रीडन् धावन् च, सिंहव्याघ्रसंघैः पूर्णे वनमण्डले विचचार। ततः संग्रामे स सर्वान् राक्षसान् पिशाचांश्च, ये तस्य शत्रवः आसन्, पाणिभ्यां हत्वा, मुनीन् तुष्टाव। अथ कश्चित् दितिसुतो महाबलः, दैत्यवधेन रोषितः, तं हन्तुमभ्यायात्। तं सम्प्राप्तं दृष्ट्वा बालकः सस्मितः बाहुभ्यां तं गृहीत्वा दृढमबध्नात्, द्रष्टुं च तं मर्दयामास। बालस्य बलेन पीडितः स दैत्यः मुक्तुं न शशाक; तस्य मुखात् रक्तधारा निर्गता, स भीतया गिरा द्वारेषु चक्रन्द। तस्य शब्देन मृगगणाः, हरिणसिंहादयः, भीता पलायिताः; आश्रमवासिनः च मलमूत्रे प्रहास्यन्तः अभवन्। स दैत्यः जानुभ्यां स्रुत्वा पालयन् पतितः; तं दृष्ट्वा सर्वे जनाः बालकस्य कर्मणि विस्मिताः। निरन्तरं तेन बालकेन दैत्यराक्षसाः हन्यमानाः, तस्माद्भयात् पुनः नाश्रमं प्रति समागच्छन्। ततः सर्वे कण्वाश्रमवासी कण्वेन सह तस्य अतिमानुषं कर्म दृष्ट्वा तस्मै नामाकरोत्। "सर्वदमनः स्यात्," इति तं बालं सर्वदमन इति ख्यातिं ददुः। वीर्यबलपराक्रमयुक्तः स बालकः, क्लिष्टान् जनान् न परित्यजति—न राज्ञीं, न पुत्रम्। शशाङ्कसमप्रभा सा शाकुन्तला, चिन्तया संतप्ताङ्गी, विरूपकेश्या, कृशा, शोकविह्वला, मलिनवस्त्रधारिणी च बभूव। तां स्थितां तथा दृष्ट्वा कण्वः सर्वशास्त्राणि वेदान् द्वादशवर्षपर्यन्तं च चिन्तयामास। कण्वः तं बालकं तस्य अतिमानुषं कर्म च दृष्ट्वा, तस्य युवराजाभिषेकस्य कालमुपजातमिति मेने। स बालं मातरं प्रति प्रीतिस्निग्धया वाचा प्रोवाच—"मम वचनं शृणु, सौम्ये, सुमुखि।" पतिसंयुक्तानां स्त्रीणां धर्मः प्रमुखः, मनसा वाचा कायेन पतिसेवैव इति श्रूयते। पूर्वमत्तः अनुमत्यैव त्वं व्रतमिदं चरितवती; तेनैवाचरणेन पुण्यलोकान् प्राप्स्यसि। एतेन समाप्य, मनुष्यलोके विशिष्टां श्रीं लप्स्यसे; अतः, सौम्ये, अद्यैव त्वं पुरुवंशधरस्य समीपं यास्यसि। स राजा स्वयम् न आगतः, कालातिक्रान्तमिति मन्यते; अतः, सुमुखि, त्वं तं दुष्यन्तं नृपं प्रीत्यै सम्पूज्य यास्यसि। दुष्यन्तं युवराजपदे प्रतिष्ठितं दृष्ट्वा त्वं मुदं लप्स्यसि; देवानां, वृद्धानां, क्षत्रियाणां, विशेषतः पतिनां संयोगः शुभः। अतः, पुत्रि, मम प्रीत्यर्थं त्वं पुत्रेण सह गन्तव्या। त्वं प्रत्युत्तरं न दातव्या; ममाज्ञया बध्या असि। एवं पुत्र्यै उक्त्वा कण्वः तत्र पौत्रं पौरवं बाहुभ्यां परिष्वज्य शिरसि च घ्राणं कृत्वा प्रोवाच—"यो राजा कीर्तिमान् दुष्यन्तः सोमवंशसम्भवः, एषा शुद्धव्रता तव माता मुख्यपत्नी च। सा पतिसमीपगमनकामा त्वया सह यास्यति; गत्वा नृपं प्रणम्य युवराजपदं प्राप्स्यसि। स तव पिता नृपश्रेष्ठः; तं त्वं वशे स्थापय; पितामहात् प्राप्तं राज्यं स्वभावेन पालय। स्वे राज्यमण्डले प्रतिष्ठितः सन्, हे पुरुवंशज, मां न विस्मर।" एवं मुनिपादौ प्रणम्य पौरवः वाक्यमुवाच—"त्वमेव मे पिता, ब्राह्मणश्रेष्ठ, त्वमेव माता, त्वमेव शरणम्। हे महातपस्विन्, त्वत्तः अन्यं न पितरं मन्ये; तव सेवा इह लोके परत्र च पुण्या। शाकुन्तला पतिदर्शनकामा यथेष्टं गच्छतु; अहं तव पादयोः स्थित्वा सेवायामेव रतः स्याम्।" "पूर्ववत् मृगैः सह क्रीडां न करिष्यामि; सदा तव वचने स्थित्वा स्वाध्यायं च साधयिष्यामि।" इति उक्त्वा स कण्वस्य पादौ परिष्वज्य तस्थौ; तस्य वचनं श्रुत्वा शाकुन्तला रुदती बभूव। पितृस्नेहस्नेहसन्तप्तः पुत्रः, दुःखसुखसमन्वितः, मातुः करुणारवमाकर्ण्य, दुष्यन्तपुत्री शोकवशात् प्रोवाच। तदनन्तरं मुनिवचनं श्रुत्वा साश्रुका शाकुन्तला, "किमर्थं रुदसि, शाकुन्तले? यदि पतिसुखं ते रोचते, प्रातरेव त्वं गन्तव्या," इति वाक्यमुक्तवती।