कन्व ऋषिः शाकुन्तलाम् सान्त्वयन् स्नेहपूर्णया वाचा उक्तवान् — “नरस्य सहवासः धर्मलङ्घनं न भवति, भद्रे, त्वया धर्मानुगुणं कृतम्, अतः न भयं कुरु। क्षत्रियाणां गन्धर्वविवाहः श्रेष्ठतमः इति प्रसिद्धम्; यत्र उभयोः इच्छाश्च सम्मतिश्च भवति, स एव विवाहः परमः मन्यते। यदा विधिपूर्वकं सम्पद्यते, तदा उत्तमं सन्ततिं लभसे; दुश्यन्तः धर्मात्मा महात्मा च, मानवेषु श्रेष्ठः। त्वं येन पतिना, शाकुन्तले, अनन्यचित्ता अभवः, स महात्मा; तव पुत्रः लोकप्रसिद्धिम् प्राप्तः भविष्यति। स समुद्रपर्यन्तां पृथिवीं भोक्ष्यति, तस्य चक्रं राज्यस्य निर्बाधं प्रवर्तिष्यते। तस्य राज्यचक्रं सर्वदा निर्बाधं भविष्यति; तव निमित्तं, सुभगे, अहं तुष्टः अस्मि। वर्षाणि बहूनि व्यर्थं गच्छन्ति, विमलस्मिते; अद्य फलितं जातम्, त्वं दोषमुक्ता; तस्मात् इच्छितं वरं गृहाण। यं पतिं अहं स्वीकृतवती, दुश्यन्तं पुरुषश्रेष्ठम्, स देवतानां साक्षात् मया पतित्वेन स्वीकृतः; अतः तस्य तथा मन्त्रिणां कृते अनुग्रहं कुरु। एवं उक्त्वा सा बुद्धिमती स्त्री धर्मनिष्ठां राज्ये स्थितिं च ववृते। तदा दुश्यन्तस्य पौर्ववंशस्य हिताय धर्मश्रेष्ठः कन्वः ताम् उवाच — ‘तथास्तु’ इति। कन्वः तां कन्यां दीप्तिमतीं हस्ताभ्यां स्पृष्टवान्। “अद्य प्रभृति, सुभगे, त्वं महात्मनः दुश्यन्तस्य पत्नी; पतिव्रतानां यथोचितं आचारं पालय।” इति उक्त्वा धर्मात्मा शुद्ध्यर्थं पुनः न स्पृष्टवान्; केवलं अंगस्पर्शेन सा अतिसुखं अनुभूतवती। ततः दुश्यन्तः प्रतिज्ञाय प्रस्थितः; दिनानुदिनं राजकन्या तस्य महात्मनः गर्भं धारयामास। शाकुन्तला, राजानं चिन्तयन्ती, दुःखवशात् निशायां दिवसे च निद्रां न प्राप्नोत्, स्नानं भोजनं च अलक्षयत्। निश्चितं मन्यन्ती — “राज्ञः दूताः, ब्राह्मणाः, सेनाः अद्य वा श्वः वा परश्वः वा आगमिष्यन्ति” इति, सा प्रतीक्षां कृतवती। दिवसाः, पक्षाः, ऋतवः, मासाः, वर्षाणि च, सा गणयन्ती, त्रीणि वर्षाणि यथाक्रमे व्यतीतानि। त्रैवर्षिके काले पूर्णे, ऋषेः वचनस्य सम्मानार्थं, ऋषिपत्न्यः ताम् पुनः पुनः युक्तया वाचा उपदिश्य उक्तवत्यः — “शृणु, सुभगे, लोकस्य मार्गम्; श्रुत्वा यद् रोचते तत् कुरु। गुरुवचनं न लङ्घनीयम्; यद् हितं तत् कुरु। विष्णुः देवतानां देवता, अग्निः ब्राह्मणानां, ब्रह्मा च; स्त्रीणां पतिः देवता, लोकानां ब्राह्मणः गुरुः। प्रसूतेः समये तव पिता, पूज्यः, उक्तवान् — ‘मम वचनं कुरु’ इति; तत् कर्तव्यं, तदा धर्मं कृतवती भविष्यसि।” एवं पत्न्यः उक्तवाक्यं श्रुत्वा, सा मनसि “साधु, तथास्तु” इति चिन्तयित्वा, सुकुमारजघना पुत्रं अनन्तवीर्यं जन्मायामास। त्रीणि वर्षाणि व्यतीतानि, शाकुन्तला दुश्यन्तस्य पुत्रं सुन्दरं, उदारं, धर्मिष्ठं च जनयामास, हे जनमेजय। तस्य जन्मे दिव्यपुष्पवृष्टिः आकाशात् अभवत्; दिव्यदुन्दुभिः निनादिताः, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति स्म। देवाः मधुरं गीतं गायन्ति, इन्द्रः उवाच — “शाकुन्तले, तव पुत्रः सार्वभौमः भविष्यति।” तस्य बलं, वीर्यं, रूपं च पृथिव्यां अनुपमं भविष्यति; स पौर्ववंशी अश्वमेधशतं यज्ञं करिष्यति। नानाराजसूयादिभिः महायज्ञैः स प्रयोजनं साधयिष्यति, ब्राह्मणानां महादानं दास्यति। देववचनं श्रुत्वा, समस्तमहर्षयः कन्वाश्रमवासी कन्वकन्यां पूजितवन्तः। शाकुन्तला तद् श्रुत्वा महोत्साहं प्राप्नोत्; ब्राह्मणान् आह्वयित्वा, महर्षयः तान् पूजितवन्तः। ततः धर्मश्रेष्ठः कन्वः बालस्य जातकर्मादीनि सर्वाणि संस्कारान् विधिवत् पुनः पुनः अकरोत्। सर्वे संस्काराः न्यायेन कृताः; बालः श्वेतदन्तः सिंहसन्निभः अभवत्। तस्य हस्ते चक्रचिह्नं दीप्तिमान्, स विष्णुसदृशः, विस्तीर्णवक्षाः, महाबलः च अभवत्। देवपुत्रसदृशः स बालः शीघ्रं वर्धितः; किन्तु ऋषेः भीत्या दुश्यन्तः तं न आह्वयत्, स्मृतिं तु कृतवान्। यावत् कालः व्यतीतः, राजा ऋषिं न स्मृतवान्; षड्वर्षे व्यतीते, बालः कन्वाश्रमं प्रति प्रवृत्तः। सिंहान्, व्याघ्रान्, वराहान्, शृगालान्, महिषान्, रिक्षान् — तान् सर्वान् आश्रमद्रव्यम् उपद्रवयन्तः — पदाभ्यां निपात्य। तान् बाहुभिः गृह्य, वृक्षेषु सर्वत्र बद्धवान्। वृक्षेषु च आरोहन्, क्रीडन्, धावन्, वनं गत्वा सिंहव्याघ्रसमूहैः युक्तं विचरन्। युध्यन्, राक्षसान् पिशाचांश्च शत्रून् पाणिभिः हत्वा, ऋषीन् तुष्टवान्। एकः महाबलः दित्याः पुत्रः, दैत्यहतस्य क्रोधात्, तं बालं हन्तुं समुपागच्छत्। तं समीपं आगतम् दृष्ट्वा, बालः हास्यं कृत्वा, बाहुभिः गृहीत्वा, दृढं बद्ध्वा, पीडयितुं आरभत्।