राजर्षिः जनमेजयः तां सुन्दरीं शाकुन्तलीं समालिङ्ग्य सत्येन प्रतिजज्ञे—"अन्यथा त्वां स्वगृहं न नेष्यामि, सर्वमङ्गलपूर्वकं सत्कारं ते करिष्यामि।" इति स प्रहसन् तां निष्कलुषगामिनीं पुनरपि सस्नेहमालिङ्ग्य परिक्रम्य तस्यै दृष्टिमदात्। शाकुन्तला तदा राज्ञः पादयोः पतिता। राजा तां पुनरुत्थाप्य बारं बारं "मा शोच," इति सान्त्वयन् शपथपूर्वकं अवदत्—"सुकृतैः शपे राजकन्ये, त्वां नयिष्यामि।" एवं प्रतिश्रुत्य जनमेजयः कश्यपं प्रति मनसि विचिन्तयन् प्रस्थितः। स भाग्यवान् तपस्यायुक्तः तद्वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास—"अहं किम् करिष्यामि? अनाराध्यैव तं प्राप्तवान्, किं ब्राह्मणः प्रीयेत?" इति चिन्तयन् स्वनगरे प्रविवेश। क्षणात्क्षणात्केण कन्वः अपि तत्राश्रमं प्राप्तः। शाकुन्तला लज्जया पितरं न उपससार। सा संत्रस्ता इव शनैः मुनिं समीपमुपेत्य भारं गृहीत्वा तस्यास्य आसनं चकार। ततः स महात्मानं कश्यपं पाद्येन स्नाप्य, लज्जया तं नेत्राभ्यां न पश्यन्ती स्थितवती। सा मुनिं न किंचिदब्रवीद्, भीता स्वधर्मात् च्युतासीत्। आत्मनि दोषं पश्यन्ती व्रतेन संयता लज्जिता चासीत्। तामेवं स्थितां मुनिः सान्त्वयन् उवाच—"लज्जमाना अपि त्वं दीर्घायुर्भविष्यसि, यद् अभूत् तत् वद, मा बिभीषीः।" स्नाप्य पादौ मुनेश्च, फलमूलानि समर्प्य, शाकुन्तला तं विश्रान्तं पुनः प्रणम्य पादसंवाहनं कृत्वा निववृते। सा श्रान्ता सती अपि निर्मलस्मिता लज्जया कम्पमानया वाचा कश्यपं संबोधयामास—"पितः, इह राजा दुष्यन्तः, इलिलायाः पुत्रः, आगतः। स देवसंयोगेन पतिः मया स्वीक्रियते। तस्मात् त्वं प्रसादं कुरु, सः ख्यातकीर्तिः मम पतिः। सर्वं भगवन् त्वया दृष्टं ज्ञातं च।" ततः कश्यपः दिव्यदृष्ट्या सर्वमवगच्छन् तस्याः धर्मनिष्ठां च दृष्ट्वा तुष्टः सस्नेहमुवाच—"यथार्थं सर्वमेतद् मया दत्तदृष्ट्या ज्ञातम्; त्वया यदद्य कृतं राजवंशस्य हेतोः, तद् धर्मात् न व्यतिक्रान्तम्। मा बिभीषीः, सम्यक् कृतं त्वया। क्षत्रियस्य गान्धर्वो विवाहः श्रेष्ठः, यत्र उभयोरिच्छा स्यात्। यदि विधिवत् कृतः, उत्तमसन्ततिं प्राप्स्यसि। दुष्यन्तः धर्मात्मा महापुरुषः, स ते पतिः। तव पुत्रः लोके कीर्तिमान् भविष्यति। सर्वां पृथिवीं समुद्रपर्यन्तां स भोगिष्यति, तस्य चक्रं निरवरोधं प्रवर्तिष्यते। त्वत्कृते अहं प्रीतः। बहूनि ऋतूनि व्यर्थान्यतीतानि, अधुना तु सफलं जातम्; त्वं दोषमुक्ता। इच्छसि चेत्, वरं वृणीष्व।" शाकुन्तला प्रणम्य प्राह—"यमहमङ्गीकृतवती पतिं दुष्यन्तं, स मे पतिः देवतानां साक्षिणां मध्ये स्वीकृतः। तस्मात् तस्मै तस्य च मन्त्रिणेभ्यः प्रसादं कुरु।" इति उक्त्वा सा धर्मं राज्यस्थैर्यं च वव्रे। तदा कन्वः शाकुन्तलायाः हितं मनसि कृत्वा "एवं भवतु" इति प्राह। स कन्या सौन्दर्यसम्पन्नां पुत्रीं हस्तेन स्पृष्ट्वा उवाच—"अद्य प्रभृति त्वं दुष्यन्तस्य धर्मपत्नी, पतिव्रतानां धर्मं पालय।" इति उक्त्वा, शुचिकामः सः पुनः तां न स्पृष्टवान्; केवलस्पर्शात् तु सा परमं हर्षं प्राप। दुष्यन्तस्य प्रतिज्ञां कृत्वा निर्गतस्य, राजकन्या प्रतिदिनं तस्य महात्मनः गर्भं वहन्ती स्थितवती। सा शाकुन्तला तं चिन्तयन्ती, दुःखिता, अहर्निशं निद्राहीनाभूत्, स्नानभोजनं च त्यक्तवती। राजदूतान्, ब्राह्मणान्, सेनां वा अद्य वा श्वो वा परश्वो वा आगच्छन्तीति प्रतीक्षमाणा स्थितवती। दिनानि, पक्षाः, ऋतवः, मासाः, वर्षाणि च गण्यन्त्या अपि, त्रीणि वर्षाणि ययुः। त्रीणि वर्षाणि पूर्णानि यदा अतीतानि, तदा मुनिवचः समाराध्य, मुनिपत्न्यः तां बहुशः उपदेशैः सान्त्वयन्त्युवाचुः—"शृणु सुभगे, लोकेषु धर्मः एवं प्रवर्तते; गुरुवचनं न लङ्घनीयम्, हितं कुरु। विष्णुः देवतानां देवः, अग्निर्ब्राह्मणानां, ब्रह्मा च; स्त्रीणां पतिः देवः, लोकेषु ब्राह्मणः गुरु:।