धर्म्ये गन्धर्वराक्षसविवाहरूपे क्षत्रियाणां न संशयः—पृथक् संयुक्तं वा कर्तुं शक्यम्, अत्र किञ्चिदपि सन्देहः नास्ति। अतः त्वं मां यथा इच्छसि तथा अहम् अपि त्वां कामये—तस्मात् गन्धर्वविधिना त्वं मम भार्या भवितुम् अर्हसि, शुभे। यदि धर्मः मम मार्गः सत्य एव, आत्मा च मम स्वाधीनः, तर्हि हे पुरुषश्रेष्ठ, शृणु मम एकं नियमम् पाणिग्रहणसमये। यथाहम् एकान्ते वदामि, तथा सत्यम् प्रतिजानीहि—यः पुत्रः मयि जातः स भवतः साक्षात् उत्तराधिकारी भविष्यति। स एव राज्यकुमारः स्यात्, नृपश्रेष्ठ, इदं मम दृढं वचनम्; यदि एषः नियमः त्वया स्वीकृतः, हे दुष्यन्त, तर्हि अस्माकं संयोगः सिध्यतु। सर्वं यथोक्तं तया स्वीकृत्य, स जननायकः दुष्यन्तः पुनः उवाच—‘किं अन्यद् इच्छसि, तदपि वद।’ लोके प्रसिद्धं एतत् विवाहरूपं शास्त्रसम्मतम्; बुद्धिमन्तः विवाहसंस्कारं लोकहिताय प्रशंसन्ति। लोकापवादशान्त्यर्थं विवाहः संस्कारेणैव कर्तव्यः; अत्र हि यज्ञपात्राणि, कुशा, पुष्पाणि, अक्षतानि च सन्ति। विवाहः सम्यक् क्रियते चेत्, तदा सन्तानमपि सम्यक् एव भविष्यति; अतः घृतं, हविष्यम्, तण्डुलं च त्वदर्थं समर्पय। अन्ये अपि विवाहसंस्काराः अत्रैव सन्ति, नृपते; कठोरवचनानि अपि धर्मार्थं क्षन्तव्यानि, राजन्। ‘एवं भवतु’ इति राजा तस्यै सन्देहं विना प्रत्युवाच; किन्तु, शुभस्मिते, त्वाम् अहम् नगरे न नयामि। यथार्हसि त्वं, सुश्रोणि, तथा अहम् उक्तवान्; एवं उक्त्वा, स राजर्षिः ताम् अनघाचारिणीं प्रत्युवाच। पुरोहितम् आहूय, यथोचितं वचनम् अब्रवीत्—‘राजकन्यया यदुक्तं, तद् अहम् अविज्ञाय कर्तुं न शक्नोमि। मम यशस्वी पुत्रः संस्कारवर्जितः न भवेत्; अतः शास्त्रविहितेन विधिना विवाहं कुरु, विलम्बः मा भवतु।’ एवं राज्ञा उक्तः द्विजः, महता संकोचेन, विधिपूर्वकं राजर्षिविवाहसंस्कारं सम्यक् अकारयत्। ब्राह्मणश्रेष्ठस्य आज्ञया, मङ्गलक्रियासम्पन्ने, सः तस्याः पाणिं गृहित्वा, धर्मेण तया सह वासमकार्षीत्। तस्याः विश्वस्य, सः पुनः पुनः उवाच—‘त्वदर्थं चतुरङ्गबलम् प्रेषयिष्यामि।’ त्रैविद्यैः वृद्धैः, नानाजनैः, सहस्रैः शिबिकाभिः सह, बान्धवा आगमिष्यन्ति। मूकाः किराताः कुब्जाः वामनाः च, शुक्लवाससश्च, रथिनः सूताः सूतमागधाश्च सैन्ये स्युः। शङ्खदुन्दुभिनिनादैः सः समारम्भः वनं प्रति गच्छेत्; एवं, शुभस्मिते, त्वां नगरे आनयिष्यामि। अन्यथा त्वां स्वगृहं न नयामि, मान्ये; सर्वमङ्गलातिथ्येन, सुश्रोणि, सत्येन प्रतिजाने। एवमुक्त्वा, राजर्षिः ताम् अनघगामिनीं आलिङ्ग्य, स्मितपूर्वकं वीक्ष्य। पुनः तां परिक्रम्य आलिङ्ग्य, शश्वद्वदनां शाकुन्तलीं पादयोः पतितां चकार। पुनः तामुत्थाप्य, सः पुनः पुनः उवाच—‘मा शोचिष्ठाः’; पुण्यैः शपथं कृत्वा, ‘त्वां आनयिष्यामि’ इति प्रतिजज्ञे। एवं ताम् आश्वास्य, राजा जनमेजयः, मनसि चिन्तयन्, कश्यपं प्रति प्रस्थितः। स तपस्वी, श्रुत्वा, किम् करिष्यामीति विस्मितः; ‘अहम् अननुज्ञातः आगतः—किं स ब्राह्मणश्रेष्ठः तुष्टः स्यात्?’ इति चिन्तयन्, स्वपुरीम् प्रविवेश। किञ्चित् कालं यावत्, कण्व ऋषिः अपि आश्रमं प्राप्तः; शाकुन्तला लज्जया पितरं न उपससार। संशयवतीव सः शनैः मुनिं प्रति जगाम; तस्य भारं गृहित्वा, आसनं च न्यवेशयत्। महात्मनः कश्यपस्य पादौ प्रक्षालयित्वा, लज्जया नेत्राभ्यां तं न अपश्यत्। शाकुन्तला, संकुचिता, मुनिं न अवदत्; भीता, भारतश्रेष्ठ, स्वधर्मात् च्युतासीत्। आत्मनि दोषदर्शनात्, ब्रह्मचर्यव्रतसंयमात्, लज्जया स्थित्वा, तां मुनिः अपृच्छत्। ‘लज्जमानापि त्वं यथापूर्वं दीर्घजीविन्यसि; यदभूत् तद् वद, सुश्रोणि, मा बिभीषि।’ ततो, पादौ प्रक्षाल्य, सः विश्रान्तमृषिं, यथेष्टं मूलफलानि उपन्यस्य, पुनरुवाच। ततः पादसंवाहनं कृत्वा, शाकुन्तला, स्त्रीषु श्रेष्ठा, या दुष्यन्तस्य पौरेव्या भविष्यति, निववृते। सा श्रान्ता अपि, अतीव शुद्धस्मिता, लज्जया कम्पमानया गिरा कश्यपमुवाच—‘पितः, इह दुष्यन्तो नृपो इलिलात्मजः आगतः; स एव मम पतिः, दिव्यविधिना स्वीकृतः, आगतः। अतः पितः, प्रसादं कुरु; पतिः मे कीर्तिमान्। त्वं दिव्यदृष्ट्या सर्वं ज्ञासि।’ तदा कश्यपः दिव्यदृष्ट्या सर्वमवैत्। ततः, तस्या धर्मनिष्ठां दृष्ट्वा, मनः च धर्मात् न विचलितम्, सः पुण्यात्मा, महातपाः मुनिः, तुष्टः, तद्वृत्तान्तं प्रोवाच। ‘एवमेव, अहम् एतत् सर्वं दिव्यदृष्ट्या ज्ञातवान्, दृष्टवान् च—यदद्य त्वया कृतं, मम अविज्ञाय, राजवंशस्य कृते।