इन्द्रस्य आज्ञया मेनका अपि विचिन्तयति—“देवेश्वर, त्वया यथा उक्तं, कथं मुनिं समागच्छेयम्? मम रक्षणं चिन्तय, देवराज, यथा तव निमित्तं तव रक्षणाय कार्यं कुर्वेयम्।” ततो वायुदेवः तस्य इच्छानुसारं क्रीडायै तत्र वासस्थानं दत्तुम् याच्यते, कामोऽपि तस्य कार्ये सहायः भवतु इन्द्रस्य प्रसादेन इति मेनका प्रार्थयति। ततः सौरभ्ययुक्तः वायुः वनात् प्रवहति, मुनिं आकर्षयन्; सर्वं व्यवस्थितं कृत्वा मेनका कौशिकस्य आश्रमं गच्छति। एवं तया उक्ता इन्द्रः तस्य नित्यागमनाय आज्ञां दत्तवान्; यथाकालं मेनका वायुसहितं प्रस्थितवती। मेनका, सुन्दराङ्गी, हृदयेन भीता, विश्रान्तं तपसा पापक्षयं कृतं विश्वामित्रं आश्रमस्थं तपश्चरन्तं दृष्टवती। तं प्रणम्य, साक्षात् मुनिसमीपे क्रीडितुम् आरभते; वायुः चन्द्रसमानदीप्तं वस्त्रं तस्याः अपहरति। सा शीघ्रगामिनी भूमौ वस्त्रं गृहीतुं यतते, लज्जया वायुम् इव तिरस्कृत्य, सुन्दरी चलति। राजर्षिः अग्निसमतेजाः विश्वामित्रः तां दोषरहितां, क्लेशस्थां अपि पश्यति। श्रेष्ठः मुनिः मेनकां वस्त्रलुब्धां, उद्विग्नां, प्रकाशितां, तस्याः आयुः सौन्दर्यं च वर्णनातीतं दृष्टवान्। तस्याः गुणं सौन्दर्यं च दृष्ट्वा, स ब्राह्मणश्रेष्ठः कामवशं आगतः, तया सह संयोगम् इच्छति। सा तं आमन्त्रयति, तया अपि दोषरहितया संयोगे इच्छा; तौ दीर्घकालं तत्र सह वसत:। यथा एकस्मिन दिवसे तौ इच्छानुसारं परस्परं उपभुञ्जाते, तथा सहस्रवर्षाणि अपि अनवगच्छन्तः व्यतीतानि। मुनिः सदा संयतः, कामक्रोधौ जितः, तथापि दीर्घसंचितं तपः समाप्तं कृतवान्। तपःक्षयात् मुनिः मोहवशं आगतः; भ्रमक्रोधाभ्यां अभिभूतः, मूलफलानि भक्षयति। पादैः जलमध्ये शब्दं कृत्वा, द्वीपस्थं कुटीरं गच्छति; मेनका गन्तुम् इच्छन्ती जलशब्दं शृणोति। तस्य तपोदीप्तिः आकाशमार्गे आगच्छति गच्छति च; अद्य लक्षणं ज्ञातवती यथा तस्य तपः समाप्तम्। “गन्तुं न उचितम्,” इति मेनका रजोध्वान्तं स्नात्वा, कामवशं अभिभूतं मुनिं समीपं गच्छति। स मुनिः मेनकायाम् कन्यां शाकुन्तलां उत्तमगिरिसोपानेषु, मालिन्याः समीपे, उत्पादितवान्। सा देवकन्यायामिव कन्या, सर्वाभरणभूषिता, रम्यशय्यायां शयाना; तस्यै मेनका इदं वचनं उवाच— “भास्वरी, त्वं महर्षेः घोरतपसः तेजः धारयति; अतः अहं स्वकार्यं कृत्वा स्वर्गं गच्छामि, यतो देवकार्यायागतास्मि।” ततः नवजातां कन्यां मालिन्याः तटे स्थाप्य, मेनका कार्यं कृत्वा शीघ्रं इन्द्रसभा गता। कन्यां वनमध्ये सिंहव्याघ्रैः पूर्णे शयानां दृष्ट्वा, पक्षिणः सर्वतः तस्याः चारणं कृत्वा, मांसभक्षिणः तां न हिंसन्ति। पक्षिणः तत्र मेनकायाः कन्यां रक्षितवन्तः; अहं स्नानाय गतः तां शयानां दृष्टवान्। रम्ये एकान्ते वने पक्षिणः तां परिवृत्य, मां दृष्ट्वा, द्विजातिपक्षिणः समीपं आगत्य पादयोः पतितवन्तः; सर्वे पक्षिणः मधुरं मृदु वचनं उचुः— “ब्राह्मण, विश्वामित्रस्य कन्यां तव सुपूर्तां गृहाण; तव मित्रः, कामक्रोधौ जितः, कौशिकीं गतः।” अतः तैः उक्तं—“कृपया एषा कन्या पालनीयाः।” सर्वजीवानां भाषां जानामि, सर्वेषु कृपया वर्ते। ततः तां कन्यां गृहीत्वा, ताम् आत्मनः कन्यां कृतवान्। शरीरदाता, जीवदाता, भोजनदाता—एते धर्मशास्त्रानुसारं त्रयः पितरः। पक्षिणः एकान्ते वने तां कन्यां परिवृत्य स्थितवन्तः, अतः तस्याः नाम शाकुन्तला इति दत्तवान्। ब्राह्मण, शाकुन्तला मम कन्या इति जानियत; शाकुन्तला दोषरहितः मां पितरं मन्यते। पृष्टः, महर्षये आत्मनो जन्म कथितवान्; मां कन्वस्य कन्या इति विद्धि, नराधिप। यतः तस्याः पितरं न ज्ञात्वा, कन्वं पितरं मन्यते; एवं, राजन्, यथारूपं श्रुतं तव कथितम्। राजा तस्याः भाषायाः स्पष्टं राजकन्या इति ज्ञात्वा, उवाच—“भाग्यवती, मम पत्नी भव, सुमध्यम, यत् ते कर्तव्यं तद् वद।” “स्वर्णमालां, वासांसि, कुण्डलानि, कङ्कणानि, सुन्दरी, बहुनगरात् विविधरत्नानि ते आनयिष्यामि।” “अद्य ते हारं मृगचर्मं च आनयिष्यामि; अद्यादारभ्य सर्वं राज्यं तव भवतु, सुन्दरी, मम पत्नी भव।” “भीता, गन्धर्वविधिना मां विवाहय, सुन्दरी; सर्वेषु विवाहेषु गन्धर्वः श्रेष्ठः इति कथ्यते, सुमध्यमे।” “मम पिता, राजन्, आश्रमात् फलानि संग्रहाय गतः; क्षणं प्रतीक्षस्व, स त्वया मां दास्यति।” “पिता सदा मम स्वामी, परमदेवता; यस्मै पिता मां ददाति, स मे पतिः भविष्यति।” “बाल्ये पिता कन्यां रक्षति, यौवने पतिः, वृद्धे पुत्रः; स्त्री स्वातन्त्र्याय अर्हा न भवति।” “मम तपस्विनं पितरं पूज्य, राजन्, धर्ममूल्यां अहं कथं अधर्मेण पतिं अन्विष्येयम्?” एवं शाकुन्तलायाः जन्म, पालनं, विवाहे च धर्मयुक्तं संवादः रम्यतया सम्पूर्णः।