राजा दुश्यन्तः मन्त्रिणः सह, राजचिह्नानि धारयन्, पुरोहितं सखा कृत्वा, तस्मिन उत्तमे तपोवनं प्रस्थितः। स तपस्विनं द्रष्टुम् इच्छन्, अक्षय्यं तपस्याः निधिं, ब्रह्मलोकसदृशं तदाश्रमं दृष्टवान्, यत्र भ्रमरगुञ्जितैः वदन्तः, विविधैः द्विजातिसमूहैः पूर्णम्। विस्मयविस्तीर्णनेत्रः राजा तेन तुष्टः, तत्र बह्वृचश्रेष्ठैः ऋग्वेदमन्त्राणां क्रमशः पाठः, यज्ञकर्मणि प्रवृत्ते, नरशार्दूलस्य श्रुतवान्। तदाश्रमं यजुषां वेदविद्भिः, यज्ञकर्मनिपुणैः, वेदाङ्गविद्भिः, सुस्वरसंहितापाठकैः, शमशीलैः, सामगीतैः, शमपरायणैः, भरुन्दसामाथर्वणगीतैः च शोभितम्। पुगायाज्ञीयसामगीतैः, शब्दानां यथाक्रमं संहितापाठैः, अथर्वणश्रेष्ठैः, तदाश्रमं निनादितम्। अन्यैः द्विजातिभिः, सुस्वरसम्पन्नशब्दैः, तदाश्रमं ब्रह्मलोकसदृशं प्रकाशितम्। तत्र शय्याप्रस्तरणनिपुणैः, यज्ञक्रमविद्भिः, तर्कात्मज्ञानसम्पन्नैः, वेदविद्भिः, तर्कविन्यासनिपुणैः, कर्मविशेषज्ञैः, मोक्षधर्मपरायणैः, सिद्धान्तस्थापननिराकरणनिष्कर्षविद्भिः, व्याकरणछन्दोनिर्वचनकालविद्भिः, पदार्थकर्मगुणज्ञैः, कारणकार्यविवेकिनः, पक्षिसारिसृपवाक्यविज्ञैः, व्यासस्मृतिप्रतिष्ठितैः, तस्य कीर्तिः प्रधानशास्त्रेषु घोषिता, चार्वाकश्रेष्ठैः सर्वत्र प्रतिध्वनिता। स राजा तत्र तत्र प्रतिज्ञापरायाणब्राह्मणान्, जपहोमपरायणान्, दृष्टवान्। अद्भुतसुसंस्कृतासनानि, सुविन्यस्तानि, दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्। देवस्थानेषु द्विजातिभिः पूजायाः विधिः दृष्ट्वा, स राजा ब्रह्मलोकवासीव मनः कृतवान्। कश्यपस्य तपसा रक्षितं, तपोवनधर्मसम्पन्नं, तदाश्रमं पश्यन् तृप्तिं न आप। ततो राजा मन्त्रिपुरोहितसहितः, सर्वतः महातपस्विभिः परिवृतः, कश्यपस्य गृहम् प्रविष्टः, तद् एकान्तं, रम्यं, पुण्यं स्थानम्। अनन्तरं, राजा दुश्यन्तः, मन्त्रिणः विसर्ज्य, आश्रमं प्रविश्य, तं दृढव्रतं मुनिं न अपश्यत्। मुनिं न दृष्ट्वा, आश्रमं रिक्तं ज्ञात्वा, वनं प्रतिनादयन्, 'कः अस्ति?' इति उच्चैः आह्वयन्। तस्य शब्दं श्रुत्वा, लक्ष्मीसमन्विता कन्या, तपस्वीवेषधारिणी, आश्रमात् निर्गता। राजा दुश्यन्तं दृष्ट्वा, सा श्यामलोचना कन्या, अतिसन्तुष्टा अभवत्, यत् अतिथिः अर्हः आगतः। रूपयौवनसम्पन्ना, शीलशुद्धा, सा राजानं पद्मवद्विशाललोचनं, विशालवक्षसम्, महाबाहुं दृष्ट्वा। सिंहस्कन्धं, दीर्घबाहुं, सर्वमंगलचिह्नैः युक्तं, सुमधुरैः वाक्यैः स्पृशित्वा, अभाषत्। शीघ्रं स्वागतं कृत्वा, सम्मानं दत्त्वा, आसनं, पाद्यं, अर्घ्यं च अर्पितवती। सम्यक् पूज्य, कुशलप्रश्नं कृत्वा, तस्य स्वास्थ्यं अपृच्छत्। स्मितं कृत्वा, 'किम् कार्यम्? किम् कारणं यत् त्वया आश्रमं आगतम्? किम् इच्छसि?' इति पप्रच्छ। राजा मधुरवाक्यैः तां अभाषत्—'कः त्वम्, यः इदानीं पुण्ये मुन्याश्रमं आगतः?'। सा सर्वाङ्गसुष्ठिता, पूजिता, राजा उवाच—'अहं राजर्षेः इलिनस्य पुत्रः।' 'मम नाम दुश्यन्तः, हे पद्मलोचे, कण्वमुनिं अभिवादयितुं आगतः।'। सा उवाच—'मम पिता फलं संग्रहाय वनं गतः; क्षणं प्रतीक्षस्व, आगत्य द्रक्ष्यसि।'। मुनिं न दृष्ट्वा, एवं उक्तं श्रुत्वा, राजा तां कन्यां, स्मितरम्यवदनां, तेजोमयीं, सुष्ठितरूपयौवनसम्पन्नां, तपश्चार्याधृतां, दृष्ट्वा, उवाच। 'कः त्वम्, हे सुमध्यमे? कस्य कन्या? किमर्थं वनं आगता? कुत्रात् आगता, हे सुंदरि, यः रूपगुणसम्पन्ना?'। 'दृष्टमात्रे त्वयि, हे शुभे, मम हृदयम् आकृष्टम्। त्वां ज्ञातुम् इच्छामि, कथय, हे सुंदरि।' 'अहं अत्र स्थितः, किमपि वक्तुम् इच्छामि; श्रुणु मम वाक्यम्, हे भुजङ्गनिभजघन, मदोत्कटगजसदृशे।' 'राजर्षिवंशे जातः, विशेषतः पुरुवंशः; अद्य, हे सुमध्यमे, दुश्यन्तः त्वां वरणम् इच्छति।' 'मम हृदयम् अन्यकन्या कस्यापि क्षत्रियस्य न प्रवर्तते, न च अन्यस्य मुनिपुत्र्याः, न हीनायाः न उत्तमायाः।' 'तस्मात्, ज्ञातव्या त्वम्, यत्र मम मनः स्थिरम्; त्वं क्षत्रिया, कथय, कः त्वम्?' 'न हि, हे भीरु, मम हृदयम् ब्राह्मणकन्यायाम् प्रवर्तते। त्वाम् इच्छामि, हे विशाललोचे; त्वं भक्तं स्वीकरोतु। राज्यं भोक्तुम् अर्हसि, न अन्यथा चिन्तय।' इति राज्ञा तत्र आश्रमे उक्ता, सा कन्या, स्मितं कृत्वा, मधुरस्निग्धवाक्यैः प्रत्युवाच।