नदी तु शिलावलीभिः शोभिता, यत्र चक्रवाकाः समागच्छन्ति, तस्य जलं पुष्पैः फेनैः च प्रवहति। तत्र किन्नरसमूहाः वसन्ति, हस्तिनः भल्लूका च तं प्रदेशं प्रायः उपयान्ति। शुभस्वाध्यायध्वन्याः प्रतिध्वनिः तत्र श्रूयते, तटैः शोभिता नदी, मदोन्मत्तहस्तिनैः व्याघ्रैः च, महोरगैः च सेविता। तस्य तटे महर्षेः कश्यपस्य पुण्याश्रमः आसीत्, यः महात्मा, तं महर्षिसमूहः सेवते। राजा तं नदीसंयुक्तं आश्रमं दृष्ट्वा, तत्र प्रविष्टुं निश्चयमकरोत्। मालिनीद्वीपेन शोभिता, रम्यतटेना भूषिता, नारनारायणस्थलं गङ्गेव दीप्तिमान् आसीत्। राजा तु महावनं प्रविश्य, यत्र मदोन्मत्तमयूरनिनादः प्रतिश्रूयते, चित्ररथतुल्यं स्थानं समुपागच्छत्। स महागुणसम्पन्नः, अनिर्वचनीयतेजसा युक्तः, कश्यपमहर्षिं तपस्विनं कण्वं च द्रष्टुं जगाम। अश्वपदातिहस्तिसमाकीर्णं सैन्यं वनस्य अन्ते स्थापयित्वा, तान् इदं वचनं उवाच— “अहं कश्यपं शुद्धं तपस्विनं द्रष्टुं गच्छामि; यावदागच्छामि, तिष्ठन्तु इह।” नन्दनवनोपमं तद्वनं प्राप्त्वा, नरपतिः क्षुधातृष्णां विहाय, महां हर्षं प्राप्तवान्। मन्त्रिभिः चिह्नयुक्तैः, पुरोहितेन सह, राजा उत्तमाश्रमं जगाम। स महर्षिं द्रष्टुमिच्छन्, तपस्याः अक्षयनिधिं, ब्रह्मलोकसदृशं आश्रमं अपश्यत्, यत्र भ्रमरध्वनिः अस्ति, विविधद्विजसमूहैः पूर्णम्। विस्मयविस्तृतनेत्रः राजा तत्र रमणीयं दृष्ट्वा, ऋग्वेदपाठं श्रुत्वा, श्रेष्ठबह्वृचैः यथाक्रमं यज्ञकर्मणि, हर्षितः अभवत्। तदाश्रमः यज्ञकर्मविद्भिः, वेदाङ्गविद्भिः, यजुर्वेदज्ञैः, सुस्वरसामगैः च शोभितः आसीत्। तत्र संयतात्मनः, सुव्रताः, भरुंडसामाथर्वपाठैः गायन्तः, आश्रमं दीप्तिमान् कृतवन्तः। श्रेष्ठाथर्ववेदपाठकाः, पुगयज्ञीयसामगाः, यथाक्रमं संहितापाठं कृतवन्तः। अन्ये द्विजाः, शुद्धस्वरसंयुक्तवचनैः, तं आश्रमं ब्रह्मलोकसदृशं कृतवन्तः। यज्ञशय्याविद्भिः, यथाक्रमव्रतविद्भिः, तत्त्वज्ञानसम्पन्नैः, वेदविद्भिः च तदाश्रमं शोभितम्। विविधतर्कसमितिविद्भिः, कर्मविशेषज्ञैः, मोक्षधर्मनिष्ठैः च, तद्विद्भिः शोभितम्। तत्त्वनिश्चयप्रतिपादनविरोधनिष्कर्षविद्भिः, व्याकरणछन्दोव्युत्पत्तिकालशास्त्रविद्भिः च, तदाश्रमं शोभितम्। द्रव्यकर्मगुणज्ञैः, कारणफलविवेकिनः, पक्षिसारसारकवाक्यज्ञैः, व्यासशास्त्रनिष्ठैः च, तत्र शोभा आसीत्। राजा तु स्वकीर्तिं विविधप्रधानशास्त्रेषु श्रुत्वा, चार्वाकश्रेष्ठैः सर्वत्र घोषिताम्। तत्र तत्र दीक्षायुक्तश्रेष्ठब्राह्मणान्, जपहोमपरायणान्, दृष्ट्वा, विस्मितः अभवत्। अद्भुतसुखासनानि यत्र, यत्नेन विन्यस्तानि, तानि दृष्ट्वा, राजा विस्मितः अभवत्। द्विजैः देवायतनेषु पूजां दृष्ट्वा, राजा तं आश्रमं ब्रह्मलोकसदृशं मन्यते स्म। कश्यपस्य तपसा रक्षितं, तपोवनगुणसम्पन्नं, तं उत्तममङ्गलाश्रमं निरन्तरं पश्यन्, तृप्तिं न लेभे। राजा मन्त्रिपुरोहितैः सहितः, सर्वतः तपस्विसमूहैः परिवृतं, कश्यपाश्रमं प्रविष्टवान्; तं एकान्तं, अतीव रमणीयं, शुभस्थानं दृष्ट्वा। ततः स बलवान्, मन्त्रिनः विसर्ज्य, आश्रमं प्रविश्य, तत्र दृढव्रतं ऋषिं न अपश्यत्। ऋषिं न दृष्ट्वा, रिक्तमाश्रमं सन्दृश्य, वनं प्रतिश्रावयन्, उच्चैः आह्वयन्— “कः अस्ति इह?” तस्य वचः श्रुत्वा, लक्ष्मीसदृशी कन्या, आश्रमात् निर्गता, तपस्वीवेषधारिणी, तेजस्विनी। राजा दुष्यन्तं दृष्ट्वा, तत्र श्यामलोचना कन्या हृष्टा अभवत्, योग्यः अतिथिः तत्र आगतः। रूपयौवनसम्पन्ना, सुभगवृत्ता, सुसंस्कृता, स तं पद्मलोचनं, विस्तीर्णवक्षसं, दीर्घबाहुं, दृष्ट्वा। सिंहस्कन्धा, दीर्घबाहुं, सर्वमङ्गलचिह्नैः भूषितं, मधुरवचनैः स्पृशित्वा, तं अभाषत्। शीघ्रं स्वागतं कृत्वा, पूजां कृत्वा, आसनं, पाद्यं, अर्घ्यं च दत्तवती। सम्यक् पूज्य, कुशलप्रश्नं कृत्वा, राज्ञः स्वास्थ्यं अपृच्छत्। सस्मिता सा उवाच— “किमर्थं कर्तव्यम्? किमर्थं त्वं आश्रमं आगतः? किमिच्छसि?” राजा मधुरवचनैः तां कन्यां उवाच— “कः त्वं, यः इदानीं महर्षेः पुण्याश्रमं आगतः?” तां सर्वाङ्गसंपन्नां, यथावत् पूजितां दृष्ट्वा, राजा उवाच— “अहं राजर्षेः महात्मनः इलिनस्य पुत्रः।” “मम नाम दुष्यन्तः, हे पद्मलोचने, कण्वमहर्षिं द्रष्टुं आगतः।” “मम पिता फलार्थं आश्रमात् गतः; किञ्चिद् प्रतीक्षस्व, आगत्य तं द्रक्ष्यसि।