कर्णः शत्रुसैन्यविनाशकः द्वौ दिवसौ सम्यग्युद्धं कृत्वा ततोऽर्धदिने शल्यः गदायुद्धे प्रवृत्तः अभवत्। तस्यैव दिवसस्य अन्ते द्रोणपुत्रः कृतवर्मा च कृपः च, युधिष्ठिरस्य विश्वस्तां निद्रायां सेनां रात्रौ विनाशयामासताम्। एवं तु, स भारतेति प्रसिद्धः परमः आख्यानः, हे शौनक, व्यासस्य प्राज्ञशिष्येण जनमेजयस्य यज्ञे सम्यक् कीर्तितः। तत्र राज्ञां यशः शौर्यं च विस्तारतः कथितम्; तत्रैव आदौ पौष्य, पौलोम, आस्तिकाख्यानानि स्मर्यन्ते। बहुविधार्थरूपकथाभिः, नानाप्रसङ्गसंयुतम्, एषः महाकाव्यः विवेकिनां मोक्षकामिनां वैराग्यवत् आदृतः। यथा ज्ञेयेषु प्राणः प्रियः, एवं सर्वशास्त्रेषु एष इतिहासः श्रेष्ठतमः। पृथिव्यां कश्चन अपि आख्यानः नास्ति यः अस्मात् इतिहासात् न स्पृशति, यथा अन्नं विना देहः न तिष्ठति। एषः भारतः कविभिः उपजीव्यते, यथा स्वामिनं प्रियकृत्यकामाः सेवकाः। यत्र उत्तमा बुद्धिः अस्मिन् परमइतिहासे समर्पिता, तत्र वाक् सर्वैः स्वरैः छन्दोभिः च, लौकिकवेदयोः यथा, विश्रान्तिम् उपैति। यस्मिन् विवेकिनः बुद्धिः एवम् आसक्ताः, यस्य परिच्छेदाः नानावचनैः, सूक्ष्मार्थैः, युक्तियुक्तैः, वेदवाक्यैः च शोभिताः, तस्य भारतस्य इतिहासस्य सङ्ग्रहः श्रोतव्यः—आदौ परिच्छेदानां नामानि, ततो द्वितीयः सङ्ग्रहः। तत्र पौष्य, पौलोम, आस्तिक, आदि, अश्वतरणा च; ततः अद्भुतरोमञ्चकरः सम्भवपर्व कथ्यते। तत्र लाक्षागृहदाहः, ततः हिडिम्बावृत्तम्; बकवधः, तदनन्तरं चित्ररथवृत्तम्। अनन्तरं द्रौपद्याः स्वयम्बरः, यत्र क्षत्रधर्मेण सा विजिता; तदनन्तरं विवाहवृत्तम्। विदुरागमनवृत्तम्, राज्यलाभः, अर्जुनस्य वने वासः, ततः सुभद्राहरणम्। सुभद्राहरणानन्तरं 'हरणहरण' नाम वृत्तम् ज्ञेयम्; ततः खाण्डवदाहः, तत्र मयासङ्गमः। ततो सभापर्व, मन्त्रपर्व च; जरासन्धवधः, ततः दिग्विजयः। दिग्विजयानन्तरं राजसूययज्ञः कथ्यते; ततः अर्घ्यदानम्, शिशुपालवधः च। ततो द्यूतवृत्तम्, तदनन्तरं द्यूतानुवृत्तम्; आरण्यकपर्व, किमीरवधः च। ततः अर्जुनस्य प्रस्थानवृत्तम्; ईश्वरार्जुनयुद्धं 'कैरातवृत्त' इत्युच्यते। तदनन्तरं अर्जुनस्य स्वर्गारोहणवृत्तम्; नलोपाख्यानं धर्म्यं करुणम् च। ततः कुरुपतेः तीर्थयात्रावृत्तम्; जातासुरवधः, ततः यक्षयुद्धम्। निवातकवचयुद्धम्, ततः सर्पवृत्तम्; तदनन्तरं मार्कण्डेयसंवादः। ततः द्रौपदीसत्यभामासंवादः; ततः घोषयात्रावृत्तम्, प्रतिज्ञोपवासः, मन्त्रनिश्चयः, ततः मृगस्वप्नोत्पत्तिः। वृहिद्रौनिकाख्यानम्, तथैव इन्द्रद्युम्नाख्यानम्; द्रौपदीनिष्क्रमणम्, जयद्रथमोचनम्। अत्र रामोपाख्यानम् अपि ज्ञेयम्; पतिव्रत्यमहिमा, अद्भुतं सावित्र्याः चरितम्। ततः कुण्डलाहरणवृत्तम्; ततोऽरण्यकपर्व, ततः विराटपर्व; पाण्डवानां प्रवेशः, प्रतिज्ञापालनम् च। कीचकवधवृत्तम्, ततः गोहरणम्; अभिमन्युमत्स्यदेशे विवाहवृत्तम्। उद्योगपर्व अद्भुतं, ततः संजययानवृत्तम्। ततः धृतराष्ट्रस्य चिन्ताजागरवृत्तम्; 'सनत्सुजात' नाम आत्मोपदेशात्मकं रहस्यसंवादम्। ततः यानसन्धिपर्व, दिव्याख्यानम्, मातलिचरितम्, गालवकृत्यम्। सावित्रपर्व, वामदेवपर्व, वेण्याख्यानम्, जामदग्न्याख्यानम्, षोडशराजकपर्व च। कृष्णस्य सभाप्रवेशः, विदुलापुत्राज्ञा, उद्योगपर्व, सेनानिर्याणम्, विश्वाख्यानम्। विग्रहपर्व, ततः महात्मनः कर्णस्य पर्व, मन्त्रनिश्चयानन्तरम्, तदनन्तरं कृत्यपर्यायः। वासुदेवेण कथितं श्वेतोपाख्यानम्, यः बहूनां आख्यानानां मूलम्; ततः कुरुपाण्डवसेनयोः प्रयाणवृत्तम्। ततः रथिनां महारथिनां च गणना, उलूकस्य दूतप्रवेशः, कोपवर्धनपर्व च। अत्र अम्बावृत्तम्, ततः भीष्माभिषेकपर्व, अद्भुताख्यानम्। ततः जम्बूद्वीपनिर्माणपर्व, ततः भूमिपर्व, यत्र द्वीपविस्तारः वर्ण्यते। तत्र महर्षिणा संजयाय दिव्यदृष्टिः दत्ता; भगवद्गीताख्यानम्, भीष्मवधः, द्रोणाभिषेकः, संशप्तकवधः च। अभिमन्युवधपर्व, ततः प्रतिज्ञापर्व, जयद्रथवधः, ततः घटोत्कचवधः इत्येवम्।