तेषु अनधृष्टिः विद्वान् आसीत्, स च पृथिव्याः एकच्छत्राधिपतित्वं प्राप, ऋचेयुः च देवेषु इन्द्रवत् वीर्यशाली बभूव। अनधृष्टेः पुत्रः मतिनारो नाम राजा बभूव, यः राजसूयाश्वमेधयोर्यज्वा धर्मे च परमः कीर्तिम् अलभत। तस्य मतिनारस्य चत्वारः पुत्राः अभवन्—तंसुः, महानतिः, रथः, दुह्युः च—ये अमेयवीर्याः, अप्रतिमतेजसः च। तेषु तंसुः महाबलः पौर्ववंशं पालयन्, उज्ज्वलां कीर्तिं प्राप, पृथिवीं च विजित्य अधितिष्ठत्। तस्मात् तंसोः महाबलस्य इलिनः नाम पुत्रः अभवत्, यः जयेषु श्रेष्ठः पृथिवीं विजित्य अधितिष्ठत्। इलिनः रथन्तरायां पञ्च पुत्रान् अजायत, ये पञ्चभूतसमाः—दुष्यन्तः च अन्ये च नृपाः। तेषु दुष्यन्तः, शूरभिमः, प्रवासुः, वसुमान् इति चत्वारः; तेषां मध्ये दुष्यन्तः सर्वश्रेष्ठः, संग्रामे अजेयः बभूव। दुष्यन्तात् लक्षण्यां जनमेजयः जातः, शाकुन्तल्यां तु दुष्यन्तस्य पुत्रः भरतः अभवत्। तस्मात् भरतानां वंशस्य महती कीर्तिः सर्वत्र व्याप्ता। एवं श्रुत्वा, राजन्, सुतः पितरं पप्रच्छ—“महात्मनः भरतस्य जन्म कर्म च विस्तरेण श्रोतुम् इच्छामि, सुष्रूषस्य अपि; तद् मे कथय। पौर्वेषु दुष्यन्तः नाम महाबलः आसीत्, स चतुर्दिग्विजयी पृथिव्याः रक्षकः बभूव। स नृपः चतुर्थांशेन पृथिव्याः भोगी आसीत्, सागरपर्यन्तान् देशान् अपि अधितिष्ठत्। स शत्रून् निगृह्य म्लेच्छसीमान् पर्यन्तं भूमिं, चतुर्वर्णजनसंयुक्तां, अजैषीत्। तस्य राज्ये जातिसंकरः नासीत्, कृष्यां कश्चित् प्रमादं न अकरोत्, पापकर्मापि कश्चित् न अकरोत्। प्रजाः धर्मे रममाणाः, स्वकर्मनिष्ठाः, धर्मार्थौ समश्नुवन्। न चौरभीतः, न क्षुधात् भीतः, न रोगभीतः तस्य राज्ये कश्चन। वर्गाः स्वकर्मसु प्रमुदिताः, अनासक्ताः, तं महराजं शरणं कृत्वा निर्भयाः बभूवुः। समये मेघाः ववृषुः, धान्यं स्वादु, भूमिः रत्नसमृद्धा, पशुभिः च पूर्णा। ब्राह्मणाः स्वधर्मनिष्ठाः, तेषु मिथ्या नासीत्। स च स्वयं अद्भुतबलः, नवयुवकः, वज्रसन्निभगात्रः आसीत्। स तु बाहुभ्यां मन्दरं पर्वतं उद्धर्तुं शक्तः आसीत्, वनकाननानि च तेन सह वहितुं शक्यं; संग्रामे सर्वशस्त्रविद् आसीत्। गजाश्वारोहणे निपुणः, बलतः विष्णुसमः, तेजसा सूर्यसदृशः। धैर्ये सागरः, क्षमायां पृथिवीसमानः; स राजा समृद्धनगरीपत्तनसम्पन्नः आसीत्। स प्रजाः धर्मनिष्ठाः कर्तुम् उत्साहयामास। एवम् उक्त्वा, श्रोतुम् इच्छन्ति—“कथय मे बुद्धिमतः भरतस्य जन्मकर्म च, शाकुन्तलायाः च उत्पत्तिं यथातथ्यम्। कथं च वीर्यवान् दुष्यन्तः शाकुन्तलां प्राप्तवान्, तदपि विस्तरेण श्रोतुम् इच्छामि।” ततः स राजा, शतशः अश्वगजैः परिवृतः, चतुर्विधबलसमन्वितः, घनदण्डकं वनं प्रविवेश। तत्र असिहस्ताः, शूलिनः, गदायुधाः, परिघपाणयः, तोमरशक्तिधारिणः, शतशो वीराः तं अनुययुः। तदा तत्र सिंहनादैः, शङ्खदुन्दुभिध्वनिभिः, रथचक्रनिनादैः, गजरवैः च, तस्य गमनम् अभवत्। विविधायुधधारिणः, नानावर्णवस्त्रधराः, अश्वनिह्रादैः, सीत्कारक्लापैः च तत्र शब्दः उत्पन्नः। राजमहाप्रासादेषु स्थिताः, तेजसा दीप्ताः, तं गच्छन्तं नृपतिं दृष्ट्वा, स्त्रियः अपश्यन्—स वीरः, स्वकीर्तिसंयुतः, इन्द्रसमः, रिपुसंहारकः, द्विपद्विप्रतिघातकः। तं दृष्ट्वा स्त्रीगणाः विचिन्तयामासुः—“एष वज्रधारी इव, एष स नृसिंहः, संग्रामे वसुसमः।” “यस्यान्तिके बाहुबलं प्राप्नुवन्ति, ते रिपवः न तिष्ठन्ति”—इति स्नेहेन तं नृपतिं स्त्रियः ऊचुः। तं स्तुवन्त्यः पुष्पवृष्टिं शिरसि चक्रुः; ब्राह्मणश्रेष्ठैः च सर्वतः स्तुतः स राजा बभूव। स च परमं हृष्टः, मृगयायै वनं प्राविशत्, स्वर्गपतिसमः, मत्सरगजस्य पीठे आरूढः। ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः च तं अनुययुः, तं पश्यन्तः, जयमस्य कामयमानाः, शुभाशिषः ददुः। नगरवासिनः, ग्रामिणः च दूरमपि तं अन्वगच्छन्; तेन अनुमताः, ते पुनः प्रत्यागच्छन्। ततः स भूमिपतिः, गरुडसमरथः, स्वननादेन भूमिं दिवं च पूरयन्, जगाम। गच्छन् स राजा, नन्दनसदृशं काननं अपश्यत्, बिल्व, अर्क, खदिर, कपित्थ, धववृक्षैः समाकीर्णं तं वनं दृष्टवान्। एवं दुष्यन्तस्य वंशः, राज्यं, धर्मः, तेजश्च, भरतस्य च जन्मकर्म, शाकुन्तलायाः उत्पत्तिः च, यथाक्रमं प्रवृत्तम्।