आठमभागे दिवसस्य यदा सूर्यस्य तेजः शान्तमस्ति, तदा कुतपः इति कालः प्रसिद्धः। तस्मिन काले पितृभ्यः यत् दत्तं, तद् अक्षयम् भवति। तिलाः पिशाचेभ्यः रक्षां कुर्वन्ति, दर्भः राक्षसैः रक्षां ददाति, विद्वांसः ब्राह्मणाः कुलस्य रक्षां कुर्वन्ति; यत् यत् तपस्विभिः उपभुज्यते, तद् अक्षयम् इति। योग्यं पात्रं—शुद्धं, वेदविदं, सुभ्रतं, शीलसम्पन्नं—संपाद्य यथाकाले दानं कार्यम्; अन्यः कालः न सम्यक् इति। एवं उक्त्वा, बुद्धिमान् ययातिः पुनः अवदत्—सर्वे यूयं स्नानान्तं कृत्वा, कार्यस्य महत्त्वं विधाय शीघ्रम् आगच्छत। ततः राजा चरतं आरोह्य, दिवं गच्छ; वयं अपि यथाकालं अनुसरिष्यामः। वयं सर्वे स्वर्गं जित्वा समं गच्छामः; शुद्धमार्गः देवालयं प्रति दृश्यते। अष्टकः, शिबिः, काशेयः, प्रतर्दनः—इक्ष्वाकुवंशस्य चत्वारः राजानः, वसुमानः—एते सर्वे यज्ञान्तस्नानं कृत्वा, स्वर्गं समं गच्छन्ति। ते सर्वे रथं आरोह्य, तेजसा स्वर्गं गच्छन्ति, धर्मेण भूमिं च दिवं च आवृत्य। ययातिः चिन्तयामास—अहम् एव प्रथमं गच्छामि, मित्रः इन्द्रः महात्मा मम सहचरः भविष्यति; किन्तु शिबिः, उशीनरराजः, सर्वान् अतिचक्राम, अश्वान् बलात् प्रेरयन्। यः यत् याचते, तस्मै यत् सम्पद्यते, तत् सर्वं दत्त्वा, उशीनरपुत्रः शिबिः श्रेष्ठः भवति। दानं, तपः, सत्यम्, धर्मः, लज्जा, समृद्धिः, क्षमा, सौम्यता, कर्तुम् इच्छाः—एतानि अनन्तगुणानि, राजन्, शिबेः असमानचित्ते स्थितानि। अतः शिबिः, लज्जायुक्तः, धर्मनिष्ठः, रथं आरोह्य, सर्वान् अतिचक्राम। ययातिः पप्रच्छ—राजन्, सत्यं वद; त्वं कुतः, कः, कस्य पुत्रः? यत् कृतं त्वया, तत् अन्यः क्षत्रियः वा ब्राह्मणः वा न कृतवान्। ययातिः अवदत्—अहं नहुषपुत्रः ययातिः, पुरोः पिता, भूम्याः अधिपः; गूढं विषयं स्पष्टरूपेण वदामि—अहं तव मातामहः। अहं पृथिवीं विजित्य, ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा, वनं गतवान्; शतं उत्तमानां अश्वानां दत्त्वा, देवाः पुण्यलाभिनः अभवन्। सम्पूर्णां पृथिवीं, वाहनैः, गोभिः, सुवर्णेन, श्रेष्ठरत्नैः युक्तां, ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा, ततः शतकोटिं गोः दत्त्वा। मम सत्येन, स्वर्गः च पृथिवी च, अग्निः च मानवेषु स्थितः, धृतः; मम वचनं कदापि व्यर्थं न भवति, धर्मिष्ठाः सदा सत्यं पूजयन्ति। यत् अहं अत्र वदामि, अष्टक, तत् सत्यं; तथा प्रतर्दनाय, उशदश्वये च; सत्येन सर्वलोकाः, ऋषयः, देवाः पूज्यन्ते—एषा मम निश्चयः। यः वयं स्वर्गविजयिनः, अन्यथा ब्राह्मणेभ्यः अनसूया वदेत्, सः अस्मद् लोकं न प्राप्नुयात्। एवं, महात्मा राजा, स्वपौत्रैः पोषितः, भूमिं त्यक्त्वा, उत्तमकर्माणि कृत्वा, स्वर्गं गतः, भूमिं कर्मैः पूरयन्। ततः श्रोतुम् इच्छामि—ययातिः पुत्रः पुरुः, धर्मिष्ठेषु श्रेष्ठः, तथा अन्यान् यः पुरुवंशं वर्धितवन्तः, क्रमशः कथय। जनमेजयः, दुष्यन्तस्य पुत्रः, तस्मात् भरतः राजा जातः—एतत् विस्तारतः पुनः कथय, द्विजश्रेष्ठ। पुरुः, राजसिंहः, पितरं इव धर्मनिष्ठः, राज्ये स्थितः, इन्द्रसमः वीर्ये। पुरोः त्रीन् पुत्रान् अभवत्—प्रवीरः, ईश्वरः, रौद्राश्वः—सर्वे महारथाः, पौष्ट्यायाः पत्न्याः; प्रवीरः वंशस्य प्रवर्तकः अभवत्। तस्मात् मनस्युः जातः, शूरसेन्याः पुत्रः, पद्माक्षः, सर्वदिक्परिपालितपृथिवीपतिः। मनस्योः, सौवीरराजपुत्र्याः, त्रयः पुत्राः—शक्तः, संहननः, वाग्मी—सर्वे वीराः, महारथाः। रौद्राश्वस्य, अप्सरः मिश्रकेश्याः, दश पुत्राः—अन्वग्भानुप्रभृतयः—सर्वे धनुर्धराः। सर्वे यज्ञकर्ता, वीराः, पुत्रवृद्धाः, बहुवेदविदः, शस्त्रकुशलाः, धर्मनिष्ठाः। ऋचेयुः, कक्षियुः, क्रीकणेयुः, स्थंडिलेयुः, वनेयुः, जलेयुः, तेजेयुः, सत्येयुः, धर्मेयुः, सन्नतेयुः, देवविक्रमः च। तेषु अनधृष्टिः विद्वान् अभवत्, पृथिव्याः एकाधिपः; ऋचेयुः इन्द्रवत् वीर्यवान् अभवत्। अनधृष्टेः पुत्रः मतिनारः, राजसूय, अश्वमेधयज्ञकर्ता, धर्मे श्रेष्ठः। मतिनारस्य चत्वारः पुत्राः—तंसुः, महानतिः, रथः, द्रुह्युः—अप्रमेयवीर्याः। तेषु तंसुः, महाबलः, पुरुवंशं धारयन्, कीर्तिम् उपार्जयन्, पृथिवीं विजितवान्। तंसुः, महाबलः, पुत्रं इलिनं उत्पादितवान्, यो विजयी, पृथिवीं जितवान्। इलिनः, रथन्तरायाम्, पञ्च पुत्राः—पञ्चभूतसमाः—दुष्यन्तः च अन्ये। दुष्यन्तः, शूरभीमः, प्रवासुः, वसुमान्—तेषु दुष्यन्तः श्रेष्ठः, युद्धे अजेयः। दुष्यन्तस्य लक्षण्यां जनमेजयः जातः; शकुन्तलायां भरतः दुष्यन्तस्य पुत्रः अभवत्। ततः भरतवंशस्य महाकीर्तिः विस्तीर्णा। अथ, महात्मनः भरतस्य, तथा सुश्रूषस्य, जन्मकर्माणि विस्तरशः श्रोतुम् इच्छामि; कृपया कथय।