धार्मिकाः सत्यम् अनुवर्तयन्तः पुरुषाः यथायोग्यम् अर्हेयम् एव मम ददात, इति ययातिः प्रार्थितवान्। पूर्वं मया किमपि कृतं न स्मरामि येनाहं तदर्थं पात्रो भूयासम्। पञ्च सुवर्णरथाः केषां दृश्यन्ते? तान् आरोह्य नरो नित्यलोकान् इच्छति। त एते पञ्च सुवर्णरथाः तव एव, दीप्यमानाः ज्वलनशिखावत् दीप्तिमन्तः सन्ति। पुरातनकाले स्वयम्भुवैः विधिना विहिते अश्वमेधमहायज्ञे सर्वाणि अश्वस्याङ्गानि सम्यक् संन्यस्यन्ति। तत्र होता, अध्वर्यु, उद्गाता, ब्रह्मा च, षोडश ऋत्विजः च, सम्यग् विधिना अग्नौ हविः प्राजुहुवन्। ये पापिष्ठाः नराः भूमौ तस्य धूमस्य गन्धं जिघ्रन्ति, ते तत्क्षणमेव पावनाः पापात् विमुच्यन्ते। एवं यज्ञकर्मणि प्रवर्तमानायां कालक्रमेण माधवी तपसा समृद्धा, चर्मणा च त्वचं संवृत्य, मृगैः सह विचरन्ती यज्ञवाटं प्रविवेश। सा मृगैः सह यज्ञस्थले विचरन्ती, धूमगन्धं जिघ्रन्ती, तत्र स्वान् पुत्रान् परास्तान् अपश्यत्। यज्ञस्य माहात्म्यं दृष्ट्वा, माधवी हृष्टा बभूव; नहुषपुत्रं ययातिं भूमिं न स्पृशन्तं ददर्श। तस्य स्वर्गप्राप्तिं विज्ञाय, सा पितरं प्रणम्य, ततोऽनन्तरं जनन्याः समीपे वाक्यम् अवोचत्। "अम्ब, कस्य पादौ त्वया सम्पूजितौ? कोऽयम् इन्द्रसमः राजा, यस्य त्वं नमस्कृतवती? मे कथय।" सा माता पुत्रान् समाहूय उक्तवती—"शृणुत सर्वे, एष नहुषः मम पिता; ययातिः तु भवन्तः सर्वेषां मातामहः कीर्त्यते। स्वराज्ये भ्रातरं पुरुम् स्थाप्य, सः स्वर्गं गतवान्; किं निमित्तम् अत्रायं पुण्यश्लोकोऽभ्यागतः?" मातुः वचः श्रुत्वा, पुत्रः उक्तवान्—"स्वर्गात् पतितः एषः।" तच्छ्रुत्वा माधव्याः चित्तं व्याकुलितम्। सा पितरं पौत्रैः परिवृतं सम्बोधितवती—"मया तपसा लोकाः जिताः, तान् त्वं मत्तः गृहाण। यथा पुत्रैः लब्धं धनं पौत्रैः धर्मेण लभ्यते, एवं धर्मज्ञैः ऋषिभिः उक्तम्; तस्मात् दानेन तपसा च अस्माभिः स्वर्गं गच्छ।" "यदि एष एव धर्मस्य उत्तमः फलः ते, तर्हि अहं आत्मजया पौत्रैः च महात्मभिः संतीर्णः अस्मि। अतः अद्य प्रभृति पितृकार्येषु दौहित्रसम्बन्धः शुद्धः; श्राद्धकाले त्रीणि शुद्धानि—दौहित्रः, कुटपः कालः, तिलः। तत्र त्रयः प्रशंस्याः—शुद्धिः, अमर्षः, अवेगः; भुञ्जानाः, सेवमानाः, जपन्ति च, शुद्धिकराः।" "अष्टमे दिने सूर्यस्य कुटपः कालः स्मृतः; तस्मिन्काले पितृभ्यः यत् दीयते, तदक्षयम्। तिलाः पिशाचेभ्यः रक्षन्ति, दर्भः राक्षसेभ्यः, विप्राः कुलं पालयन्ति; यत् यतयः भुञ्जते, तदक्षयम्। पात्रे, वेदविदुषि, शुचौ, धर्मनिष्ठे, काले दानं दातव्यम्; अन्यः कालः न समुचितः।" एवं उक्त्वा, प्राज्ञः ययातिः पुनः अब्रवीत्—"सर्वे स्नानान्तं कृत्वा शीघ्रं प्रयान्तु, कार्यस्य महत्त्वात्। हे राजन्, रथम् आरोह्य स्वर्गं गच्छ; वयं अपि समये त्वां अनुसरिष्यामः। वयं सर्वे स्वर्गप्राप्ताः, एकत्र गच्छामः; एषः निर्मलः पन्थाः देवालयं प्रति दृश्यते।" अष्टकः, शिबिः, काशेयः, प्रतर्दनः, इक्ष्वाकुवंशसम्भूताः च वसुमानः, एते सर्वे स्नात्वा स्वर्गं गताः। सर्वे ते रथान् आरोह्य, देदीप्यमानाः, धर्मेण भूमिं दिवं च व्याप्य, स्वर्गं जग्मुः। "अहम् एकः प्रथमं गन्तास्मि, मम मित्रम् इन्द्रः अपि मया सह भविष्यति, इति मे अभिमानः आसीत्; किन्तु शिबिः उशीनरः राजा अश्वान् प्रोत्साह्य सर्वान् अतिचक्राम। सः यः याचमानाय यथालब्धं धनं दत्तवान्—सः उशीनरपुत्रः; तस्मात् शिबिः श्रेष्ठः।" "दानम्, तपः, सत्यम्, धर्मः, लज्जा, श्रीः, क्षमा, सौम्यता, प्रवृत्तिः—एते सर्वे गुणाः शिबेः अतुल्ये चित्ते प्रतिष्ठिताः। सः एवम् आचार्यः, लज्जायुक्तः, तस्मात् शिबिः रथेन अस्मान् अतिचक्राम।" "त्वं कुतः, कः, कस्य पुत्रः? यत् त्वया कृतम्, तादृशं न कश्चन कर्तुम् अर्हति।" इत्युक्ते, सः उवाच—"अहं नहुषपुत्रः ययातिः, पुरोः पिता, भूम्याः स्वामी; एतत् रहस्यं ते प्रकाशयामि—अहं तव मातामहः।" "अहं सर्वां पृथिवीं जित्वा ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा वनं गतवान्; शतं श्रेष्ठानां अश्वानां दत्तवान्, तदा देवाः पुण्यभागिनः अभवन्। भूमिं सम्पूर्णां ब्राह्मणेभ्यः रथैः, गोभिः, सुवर्णेन, वित्तेन च दत्तवान्; शतकोटिं गोः अपि दत्तवान्।" "मम सत्येन स्वर्गपृथिव्यौ च, अग्निश्च स्थितः; मम वाक् कदापि मिथ्या न भविष्यति, सत्पुरुषाः सदा सत्यम् पूजयन्ति। यत् अहं अत्र वदामि, अष्टक, तत् सत्यं; प्रतर्दनाय उशदश्वये च; लोकाः, ऋषयः, देवाः च सत्येन पूज्यन्ते—एषा मम मतिः।" "यः अस्माकं स्वर्गविजयी नाम अन्यथा ब्राह्मणेभ्यः निरसंयम् आख्याति, सः अस्माकं लोकं न प्राप्नुयात्।" एवं सः महात्मा राजा, आत्मपौत्रैः उद्धृतः, भूमिं परित्यज्य, पुण्यकृत्यैः कृतार्थः, स्वकर्मणा पृथिवीं पूरयित्वा स्वर्गं गतवान्।