राजा अष्टकः धन्यं वनस्पतिधरं राजानं पप्रच्छ—"किं स्वर्गे मम लोकः कश्चिदस्ति? यदि स आकाशे प्रतिष्ठितः, त्वं तस्य धर्मक्षेत्रस्य विज्ञाता इति मन्ये।" तदा स महात्मा प्रत्युवाच—"यावन्ति व्योम पृथिवी दिशः च, तथा सूर्यः अपि यस्य तेजसा प्रकाशते, तावन्तः लोका दिवि प्रतिष्ठिताः, येन सर्वे प्राणिनः धार्यन्ते।" सः पुनः उवाच—"एतान् लोकान् तुभ्यं ददामि, मा नश्य। ये मे लोकाः, ते तव सन्तु। यदि त्वं निर्दोषेण स्वीकर्तुम् इच्छसि, किंचित् तृणमपि मूल्यं दत्त्वा गृहाण।" पुनः सः अवदत्—"न कदापि मिथ्या विक्रयं स्मरामि, न च किञ्चिदपि व्यर्थं गृहीतम्; बालानां निन्दां भीतः। न च अन्यैः अकर्त्तव्यं केवलं कामात् करोमि; कः धर्मः तत्र?" तदा पुनः उक्तम्—"त्वं, राजन्, मया दत्तान् लोकान् गृहाण। यदि मूल्यं न इच्छसि, तथास्तु। न च अहं तान् पुनः गृह्णीयाम्; सर्वे ते लोकाः तव सन्तु।" शिबिः उवाच—"अहं शिबिः, उशीनरपुत्रः। यदि मम लोका इह सन्ति, दिवि वा स्वर्गे प्रतिष्ठिताः, त्वं तस्य धर्मस्य क्षेत्रज्ञः इति मन्ये।" तदा प्रत्युवाच—"यतः त्वं, राजन्, वाचि वा चित्ते वा सत्पुरुषान् न अवमंस्थाः, तस्मात् ते अनन्ताः स्वर्गस्थाः घननिनादसदृशाः लोका भवन्ति।" पुनः उक्तम्—"त्वं, राजन्, मया दत्तान् लोकान् गृहाण। यदि मूल्यं न इच्छसि, तथास्तु। न च अहं दत्वा पुनः गृह्णीयाम्, यत्र धीराः गच्छन्ति न च शोचन्ति।" तदा अन्योऽपि अवदत्—"यथा त्वं, राजन्, इन्द्रसमबलः, तथा ते लोका अनन्ताः; अद्य तु अहं परदत्ते दाने न रमामि, तस्मात् शिबे, भागं न गृह्णामि।" अन्ये एवम् ऊचुः—"यदि त्वं, राजन्, एकैकशः न गृह्णासि, तर्हि सर्वं त्वयि दत्त्वा वयं सर्वे नरकं गमिष्यामः।" तदा सः उवाच—"यदर्हः अस्मि, तत् दत्तव्यं, सत्यरताः धर्मज्ञाः। न हि पूर्वं किञ्चिद् मया कृतं स्मरामि येन अर्हः स्याम्।" तदा पृष्टम्—"कस्य एते पञ्च हेमरथाः दृश्यन्ते? येषु आरोह्य पुरुषः नित्यलोकान् इच्छति।" उत्तरम्—"एते पञ्च हेमरथाः तव, दीप्तिमन्तः, अग्निज्वालासमप्रभाः।" महाश्वमेधयज्ञे, स्वयम्भुवैः प्राचीनकाले विधाय, अश्वस्य सर्वाणि अवयवानि सम्यक् यथाक्रमं संयुज्यन्ते। तत्र, भरत, होतृ, अध्वर्यु, उद्गाता, ब्रह्म च, षोडश ऋत्विजः सह, विधिवत् अग्नौ हविः जुह्वन्ति। ये पापिष्ठाः मनुष्याः भूमौ तस्य धूमस्य गन्धं श्वासयन्ति, ते तत्रैव क्षणेन पावनाः पापात् मुक्ताः भवन्ति। एतेन समयेन माधवी तपस्याधिका, चर्मणा देहं संवृत्य, मृगचर्मेण आवृता, मृगैः सह विचरन्ती, यज्ञवाटं प्रविवेश, विस्मिता। धूमगन्धं घ्राणयन्ती, मृगैः सह तत्र विचरन्ती, यज्ञस्थले भ्रान्त्वा, स्वान् पुत्रान् पराजितान् दृष्टवती। यज्ञस्य महत्त्वं दृष्ट्वा माधवी हृष्टा बभूव; तत्र नहुषपुत्रं ययातिं भूमिं न स्पृशन्तम् अपश्यत्। तं स्वर्गस्थितं विज्ञाय, पितरं प्रणम्य, ततः माधवी तपस्विनी मातरं प्राह—"माते, यं पादौ त्वं अत्र पूजितवती, सः कः देवसमः राजा? कथय।" माता अवदत्—"शृणुत, पुत्राः, एष नहुषः मम पिता; ययातिः तु तव मातामहः।" पुनः उवाच—"मम भ्रातरं पूरुं राज्ये स्थाप्य, स्वर्गं गतः; किं हेतोः अयम् अत्र आगतः?" तस्याः वचनं श्रुत्वा, सा अवदत्—"सः स्वर्गात् पतितः।" पुत्रस्य वचः श्रुत्वा, माधव्याः मनः व्याकुलं बभूव। माधवी, स्वपितरं पौत्रैः परिवृता, उवाच—"मम तपसा जितान् लोकान् गृहाण।" यथा पुत्रैः उपार्जितं धनं पौत्रैः धर्मेण लभ्यते, एवं धर्मज्ञैः उक्तम्; तस्मात् दानेन तपसा च अस्माभिः स्वर्गं गच्छ।" तदा प्रत्युवाच—"यदि धर्मस्य एष उत्तमः फलः, तर्हि मया आत्मजा पौत्राश्च महात्मनः परित्राता अस्मि।" "अतः, अद्य प्रभृति, दौहित्रीसंबन्धः पितृकार्येषु शुद्धः; श्राद्धे त्रयः शुद्धाः—दौहितः, कुटपकालः, तिलाः।" तत्र पुनः उक्तम्—"त्रीणि स्तुतानि—शौचम्, अमर्षः, अवेगः; भोक्तारः, सेवकाः, पाठकाः च पावकाः।" "अष्टमभागे दिनस्य सूर्यः मंदः; सः कालः कुटपः, तत्र पितृभ्यः यत् दीयते, तदक्षयम्।" तिलाः पिशाचेभ्यः रक्षन्ति, कुशा राक्षसेभ्यः, ब्राह्मणाः वंशं रक्षन्ति; यत् तपस्विभिः भुज्यते, तदक्षयम्।" "यः पात्रं लभेत—विद्वान्, वेदपारगः, सुसंस्कृतः, शुचिः—तस्मै काले दद्यात्; अन्यः कालः न सम्यक्।" एवं उक्त्वा, प्राज्ञः ययातिः पुनः उवाच—"यूयं सर्वे, समापनस्नानं कृत्वा, शीघ्रं प्रयात, कार्यस्य गौरवात्।" "रथं आरोह, राजन्, दिवं गच्छ; वयं अपि कालेन अनुगमिष्यामः।" "अद्य वयं सर्वे स्वर्गं जित्वा सह गच्छामः; एषः निर्मलः पन्थाः देवालयं प्रति दृश्यते।" अष्टकः, शिबिः, काशेयः, प्रतर्दनः—इक्ष्वाकुवंशस्य चत्वारः नृपाः, वसुमानः च—सर्वे समापनस्नानं कृत्वा, दिवं गताः। सर्वे रथान् आरोहन्तः, तेजसा युक्ताः, धर्मेण भूमिं दिवं च आवृत्य, स्वर्गं गताः। तदा ययातिः चिन्तयामास—"अहम् एव अग्रे गमिष्यामि, मम मित्रः इन्द्रः च निश्चितं मया सह भविष्यति; किं तु शिबिः उशीनरपुत्रः सर्वान् अतिचक्राम, सर्वशः युक्तैः अश्वैः।" "सः यः याचमानान् सर्वान् यथालब्धं ददौ, सः उशीनरपुत्रः; तस्मात् शिबिः श्रेष्ठः।