एवं महाराजः प्रातर्दानः धर्मज्ञं राजानं प्रष्टुम् आरभते। स उवाच—न ब्राह्मणोऽहम्, न ब्रह्मविद्; मम तुल्यः कोऽपि दानं न गृह्णाति, हे राजश्रेष्ठ। यथा द्विजातिभ्यः सदा दातव्यं, तथा पूर्वं दत्तवान् अहम्। ब्राह्मणत्वम् एव दानस्य पात्रम्—अब्राह्मणः दीनः, तस्य पत्नी अपि, वीरपत्नी सती, जीवितुं न अर्हति। धर्मं ज्ञातुम् अननुष्ठितं किम् अहं कुर्याम्? किम् तत् शुभम्? प्रातर्दानः पुनः धर्मज्ञं राजानं प्रष्टुम् आरभते—हे कामरूप, यदि मे स्वर्गे वा दिवि वा लोकाः सन्ति, त्वां धर्मक्षेत्रज्ञं मन्ये। तदा स धर्मज्ञः राजाः प्रत्युवाच—बहवः लोकाः ते, प्रतिदिनं सप्त रात्रिदिनानि, मधुना घृतसम्पृक्ताः, दुःखरहिताः, अनन्ताः, तव प्रतीक्षन्ते। तान् लोकान् तुभ्यं ददामि, न पतितुं गह्वरे; यद्यपि दिवि वा स्वर्गे स्थापिताः, त्वरितं तान् प्राप्नुहि, मोहात् विमुक्तः। राजा पुनः धर्मवचनम् उपदिशति—राजा स्वस्य सामर्थ्यस्य तुल्यस्य समृद्धिं न इच्छेत्, धर्मिष्ठः अपि। दैवयोगात् दुःखम् आगच्छति चेत्, बुद्धिमान् राजा क्रूरता न कुर्यात्। धर्ममार्गे स्थितः राजा, यशः कामयमानः, धर्मदृष्ट्या कार्यं कुर्यात्; धर्मज्ञः यथा अहम्, तादृशं दीनं कर्म न अर्हति। अननुष्टितं कर्म केवलं कामात् न कर्तव्यम्; धर्माधर्मयोः विवेकः कर्तव्यः, यत् कर्तव्यं यत् न कर्तव्यं, तत्र जागरूकः स्यात्। यः बुद्धिमान्, सत्यम् वदति, आत्मसंयतः, राजा च, स महात्मा जगतः रक्षकः भवति। धर्मे संशयः, वा कामार्थयोः तुल्यत्वम्—तत्र धर्मकार्यं प्रथमं आरभेत्; धर्मः स एव, यः कामार्थयोः विरोधं न करोति। ततः शिबिः उशीनरपुत्रः धर्मज्ञं राजानं प्रष्टुम् आरभते—हे धन्य, औषधिसम्पन्न, स्वर्गे मे लोकः अस्ति वा? दिवि स्थापितः लोकः यदि स्यात्, त्वां धर्मक्षेत्रज्ञं मन्ये। राजाः प्रत्युवाच—यावत् आकाशः, पृथिवी, दिशः, सूर्यः च तव तेजसा प्रकाशते, तावन्तः स्वर्गस्थाः लोकाः तव, तैः जीवाः धार्यन्ते। शिबिः पुनः उवाच—तान् लोकान् तुभ्यं ददामि, न पतितुं विनाशे; यद् मम लोकः, स तव स्यात्। यदि तव ग्रहणं न कलुषितम्, तृणदलेन अपि तान् क्रयस्व। मया मिथ्याविक्रयः न कृतः, न च निष्फलं गृहीतम्, बालानां निन्दाभयात्; अननुष्टितं कर्म न कर्तव्यम्, केवलं कामात्; धर्मः तत्र कः? राजा तान् लोकान् गृह्णातु, यदि मूल्यम् न इच्छेत्, तदस्तु। मया दत्तम्, पुनः न गृह्णीयाम्; सर्वे लोकाः तव सन्तु। शिबिः पुनः उवाच—अहं शिबिः उशीनरपुत्रः, यदि मे लोकाः सन्ति, दिवि वा स्वर्गे स्थापिताः, त्वां धर्मक्षेत्रज्ञं मन्ये। राजा प्रत्युवाच—यत् त्वया, हे राजन्, सत्कृतं न उपेक्षितम्, वचसा वा हृदया वा, तस्मात् अनन्ताः स्वर्गस्थाः लोकाः तव, मेघनिनादवत् विशालाः। राजा तान् लोकान् गृह्णातु, यदि मूल्यम् न इच्छेत्, तदस्तु; दत्तं पुनः न गृह्णीयाम्, यत्र स्थिराः गच्छन्ति, न शोकम्। यथा त्वं, हे राजन्, इन्द्रसमानः, तव लोकाः अनन्ताः; अद्य अहं परदत्ते दाने न रमामि, अतः शिबिः, तव भागम् न स्वीकृतवान्। यदि त्वं, हे राजन्, लोकान् एकैकम् न गृह्णासि, सर्वान् दत्त्वा वयं नरकं गच्छामः। यत् अहम् अर्हः, तत् द्युतम्, हे सत्यम् प्रियः; मया पूर्वं किम् कृतम्, यत् तद् अर्हति, न जानामि। पञ्च सुवर्णरथाः केषां दृश्यन्ते? तान् आरोह्य नरः नित्यलोकान् इच्छति। पञ्च सुवर्णरथाः तव, उच्चैः दीप्ताः, अग्निजिह्वावत् चमन्ति। महाश्वमेधयज्ञे, स्वयम्भूना प्राचीनकालात् नियोजिते, अश्वस्य सर्वाङ्गानि यथाक्रमम् संहृतानि। भरत, होतृ, अध्वर्यु, उद्गातृ, ब्रह्मन्, षोडश ऋत्विजः, यथाविधि अग्नौ हविः जुहुति। पृथिव्यां ये पापिष्ठाः, धूमगन्धं श्वासन्ति, तेन क्षणेन पावनाः, पापमुक्ताः भवन्ति। तत्र माधवी, तपस्विनी, मृगचर्मणा तनुं आवृत्य, तत्र प्रविष्टा। मृगैः सह विचरन्ती, यथैव तेषां जीवनम्, यज्ञवाटं प्रविष्टा, मृगगणैः, विस्मिता। धूमगन्धं घ्राणयन्ती, मृगैः सह यज्ञवाटे विचरन्ती, पुत्रान् पराजितान् दृष्टवती। यज्ञस्य महत्त्वं दृष्ट्वा, माधवी हृष्टा, ययातिं नहुषपुत्रं भूमिं न स्पृशन्तम् अपश्यत्। स तदा स्वर्गं प्राप्तम्, तं दृष्ट्वा माधवी पितरं प्रणम्य, ततः मातरम् अभाषत। "माते! यत् त्वं पादौ पूजितवती, स राजा देवसमः कः? त्वं कं नमसि?" पुत्रान् संबोधित्वा मातुः वचनम् शृणोतु—"स नहुषः, मम पिता; ययातिः तव पुत्राणां मातामहः स्मृतः।" "मम भ्राता पूरुः राज्ये स्थाप्य, स्वर्गं गतः। किम् कारणम् अत्र आगतवान्?" तस्याः वचनं श्रुत्वा, "स्वर्गात् पतितः" इति उक्तम्। पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा, माधवी अशान्ता अभवत्। माधवी पितरं, पौत्रैः परिवृतम्, उवाच—"तपसा मया लोकाः जिताः, तान् गृह्णीष्व।" यथा पुत्रैः अर्जितं धनं पौत्रैः धर्मेण लभ्यते, तथा धर्मज्ञैः ऋषिभिः उक्तम्; तस्मात् दानतपसा स्वर्गं गच्छ। यदि धर्मस्य उत्तमफलम् तव, तदा अहं कन्या पौत्रैः महात्मभिः तव लोकं प्राप्तवती। अतः अद्य आरभ्य, कन्यापुत्रस्य सम्बन्धः पितृकार्येषु शुद्धः; श्राद्धे त्रयः शुद्धाः—कन्यापुत्रः, कुटपकालः, तिलः। त्रयः अत्र स्तुत्याः—शुद्धिः, क्रोधाभावः, शीघ्रता अभावः; ये खादन्ति, ये सेवन्ति, ये पाठयन्ति, ते शुद्धिकर्तारः।