नन्दनवने त्वं, हे कृतयुगश्रेष्ठ, रूपमन्तरधारिणः, लक्षवर्षपर्यन्तं स्थित्वा, किं कारणं स्वर्गं परित्यज्य पृथिवीमागतः इति पृष्टः। स्वर्गे च, यथा अस्मिन्लोके धनहानौ बान्धवाः मित्राणि स्वजनाश्च पुरुषं त्यजन्ति, तथा पुण्यक्षये देवानां गणाः स्वपतिना सह तं नरं त्वरितं परित्यजन्ति। तत्र पुण्यक्षयः कथं सम्पद्यते, केन भेदेन कः कं लोकमवाप्नोति इति मे मनः सन्दिग्धं जातम्; तत्सर्वं मे वक्तुमर्हसि, यतः त्वं तत्र विज्ञः स्मृतः। राजन्, ये पुण्यक्षये इह यमलोके पतन्ति, ते काकशृगालश्वनादिभ्यः अन्नं याचमानाः बहुविधैः रूपैः विचरन्ति, दुःखिताः सन्तः। अतः, राजन्, एतेषां निन्द्यदुष्कृतानां कर्मणां परिहरणं कर्तव्यम्। एतत्सर्वं तवोक्तम्; यदि भूयः श्रोतुमिच्छसि, वद किं वक्तव्यमिति। राजन्, पक्षिणां गृध्रकाकपतङ्गादीनां प्रहारः तेषां किमर्थं सम्पद्यते, तथा च किमेतदिह नरकं श्रुतपूर्वं न मया। मरणानन्तरं कर्मफलप्रवृत्त्या ते इह दृष्टलिङ्गाः विचरन्ति, अस्मिन्भौमेन नरके पतित्वा अनन्तसंवत्सराणि न मोच्यन्ते। षष्टिसहस्राणि नभः पतन्ति, चत्वारिंशदष्टदशसंवत्सराणि विचरन्ति; पतनकाले तीक्ष्णदंष्ट्रिभिर्भौमैर्यातुधानैः विदारिताः सन्ति। तेषां पतितानां तैः तीक्ष्णदंष्ट्रिभिर्भौमैर्यातुधानैः किदृशं पीडनं सम्पद्यते, कथं च तेषां भावः, किं च गर्भभावप्राप्तिः? रक्तं शुक्रं पुष्पफलसंयुक्तं च वस्तु, पुरुषेण निर्मितं, ताननुगच्छति; तत् स्त्रीगर्भं प्रविश्य तत्र सः गर्भरूपं लभते। वृक्षेषु, औषधीषु, आपः, वायुः, पृथिवी, आकाशं, चतुष्पदद्विपदभूतानि—एवं तत्र गर्भभावः सम्पद्यते। किं गर्भे अन्यदेहमात्रं प्राप्नोति, उत स्वदेहेनैव प्रविशति? तद्वद, कुतः मानवजन्मसिद्धिः? केन शरीरेण महदायामं लभते, केन च नेत्रकर्णयोः स्वकार्यसिद्धिः? सर्वं तत्त्वं वद, यः क्षेत्रज्ञः इति त्वं मन्ये। वायुः गर्भमुत्थापयति, मरणे सत्त्वं पुष्पफलसंयुक्तं बीजं त्यजति; सूक्ष्मभूताधिपत्येन तत्र तत्र गर्भविकासः क्रियते। जातः सन्, देहमधिगम्य, चेतनां प्राप्नोति; तत्र कर्णाभ्यां शब्दं शृणोति, नेत्राभ्यां रूपं पश्यति। नासया गन्धं, जिह्वया रसज्ञानं, त्वचा स्पर्शं, मनसा संकल्पं प्रपद्यते; एवं महानात्मा देही अष्टभिः शक्तिभिः युक्तः। शरीरे स्थितः सः पुरुषः दग्धः स्यात्, भूमौ निहितः वा, वा त्यक्तः, नष्टः सन्, ततोऽनन्तरं आत्मा आत्मानं केन पश्यति? जीवितं त्यक्त्वा, निद्रायामिव, शुभाशुभकर्माणि परित्यज्य, वातमार्गेण गच्छन्, शरीरं त्यजित्वा, अन्यं गर्भं प्राप्नोति, राजसिंह। पुण्यकर्मिणः पुण्यगर्भं, पापकर्मिणः पापगर्भमवाप्नुवन्ति; पापिनः कीटपतङ्गत्वं प्राप्नुवन्ति; अतः भूयः वक्तुमनिष्टम्। चतुष्पदद्विपदषट्पदाः प्राणिनः एवमुत्पद्यन्ते; सर्वं विस्तरेण उक्तम्, किं भूयः पृच्छसि, राजसिंह? केन कर्मणा मनुष्यः परमं लोकं प्राप्नोति—तपसा वा ज्ञानवद्भिः? एतत्सर्वं यथावत् वद, येन शुभलोकान् शनैः प्राप्नोति। पण्डिताः सदा एष एव मार्गः इति वदन्ति। यः स्वात्मानं पण्डितं मन्यते, परकीर्तिं ज्ञानदर्पेण नाशयति, तस्य लोकाः विनश्यन्ति, ब्रह्म च तं न फलं ददाति। चत्वारः कर्मणः, भीषणा भयदा:—होमदर्पः, मौनदर्पः, स्वाध्यायदर्पः, यज्ञदर्पश्च—यथावत् अचरिताः, भयाय भवन्ति। न कश्चित्सम्मानप्राप्तौ हर्षं, न अपमानप्राप्तौ दुःखं कुर्यात्; साधवः साधून् पूजयन्ति, दुष्टाः सतां मनः न प्राप्नुवन्ति। "दास्ये", "यक्ष्ये", "ममेदम्", "मम व्रतम्"—इत्येते भयहेतवः, सर्वे परित्याज्याः। ये तु पुराणशरणं विदित्वा, मनः संयम्य, तदेकनिष्ठाः, ते परमानन्दं प्राप्नुवन्ति, मरणानन्तरं च परमां शान्तिं लभन्ति। गृहस्थः कथं धर्मं चरति, यतिः कथं, आचार्यः किम्, वने वसन् व्रती किमनुभवति? इति पृष्टे, यः स्वाध्यायाय आहूतः, आचार्यसेवकः, प्रातः उत्तिष्ठति, शयने च अन्त्यः, सौम्यः, दम्यः, धृतिमान्, जागरूकः, स्वाध्यायरतः—एवं ब्रह्मचारिणः सिद्धिः। धनं धर्मेण सम्पाद्य, यज्ञं कुर्यात्, दानं दद्यात्, अतिथिं भोजयेत्; परदत्तं न गृह्णीयात्—एष गृहस्थस्य सनातनः धर्मः। स्वबलोपार्जितेन जीवन्, अधर्मं वर्जयन्, ददन्, हिंसां न कुर्वन्, वनवासी मिताहारी, विनीताचारः, परमं सिद्धिं प्राप्नोति। न शिल्पेन जीवति, सदा धर्मात्मा, जितेन्द्रियः, सर्वेषु अनासक्तः, अनिकेतः, लघुगतिर्भवति, बहुदेशभ्रमणशीलः—एष यतिर्लक्षणम्। या रात्रिः येन लोकाः जिताः, कामभोगाश्च जिताः, तामेव रात्रिं प्रयत्नेन वने वसन्, संयतात्मा मुनिः साधयेत्। दश पूर्वान् पितॄन्, दशोत्तरान् पुत्रान्, आत्मानं च एकविंशं मन्यते; सः वने वसन् पुण्यकर्मा तत्रैव पंचभूतानि त्यजित्वा मुक्तो भवति। मुनयः के, मौनस्य च के भेदाः? इति पृष्टे, वने वसतः ग्रामः पृष्ठतः, ग्रामवासी च वने पृष्ठतः, स एव मुनिः नरपतिः। कथं वने वसतः ग्रामः पृष्ठतः, ग्रामवसतो वा वनं पृष्ठतः? वने वसन् मुनिः ग्रामवस्तु न सेवेत; एवं वने वसतः ग्रामः पृष्ठतः। मुनिः अनग्निः, अनिकेतः, अन्वयवर्जितः, यावत् कौपीनमस्ति, तावत् वाससि स्पृहयेत्। यावत् जीविताशा, तावत् अन्ने स्पृहयेत्; एवं ग्रामे वसतः वनं पृष्ठतः। एवं धर्ममार्गः, कर्मफलविपाकः, गर्भप्रवेशः, यतिनां लक्षणानि च, महर्षिभिः उक्तानि, त्वया पृष्टानि, सम्यगुक्तानि।