ततः स राजा ययातिः, महाबलः, पुनः वसुमत्समेतः अस्टकेन सह स्वर्गं प्राप्तवान् इति श्रूयते। तत्र प्रतर्दनशिविभ्यां सह सभायां संस्तितः, तेन राज्ञा केन कर्मणा पुनः स्वर्गः प्राप्तः इति पृष्टम्। सर्वमेतदहं श्रोतुमिच्छामि, हे ब्राह्मण, यथावत् ऋषिसभायाम् आख्याहि। स ययातिः, देवराजसमः, कुरुवंशवृद्धिकरः, वह्निसमप्रभः, स्वकीयं यशः स्वर्गे च पृथिव्यां च विस्तीर्णं कृत्वा, महात्मा अभवत्। तस्य सर्वाणि कर्माणि, यथार्थतया, श्रोतुमिच्छामि। अहं ते ययातेर्यशः शंस्यामि, यदिह स्वर्गे च पुण्यकरं पापनाशनं च। स नहुषपुत्रः ययातिः, कनिष्ठं पुत्रं पूरुम् अधिराज्ये स्थाप्य, वृद्धान् पुत्रान् पूरवे न्यस्य, वनं गतः। तत्र दीर्घकालं फलं मूलं चाश्नन् वसति स्म। आत्मसंयमेन, जितक्रोधः सन्, पितृदेवताभ्यः स्विष्टकृत् हविः कुर्वन्, वने व्रती यथाविधि अग्निषु होमम् अकरोत्। अतिथीन् वन्यैः फलैः सत्कृत्य, वैखानसवृत्तिं स्वीकृत्य, परिशिष्टभोजनं कुर्वन् वर्तते स्म। स राजा सहस्रसंवत्सरं एवं वर्तयित्वा, त्रिंशद्वर्षाणि वायुभक्षः, निगृहीतवाक्चेताः स्थितः। ततः संवत्सरमेकं वायुनैव जीवन्, न श्रान्तः, पंचाग्निमध्ये वर्षमेकं तपः कृत्वा, षण्मासान् एकपादेन स्थित्वा, वायुभक्षः सन्, पुण्यकीर्तिः, पृथिव्याम् आकाशं च व्याप्य, स्वर्गं गतः। स्वर्गे स राजा देवालये स्थितः, त्रिंशद्भिः, साध्यैः, मरुद्भिः, वसुभिश्च पूजितः। स धर्मात्मा आत्मसंयम्य च, देवर्षिभुवनानि भ्रमन्, ब्रह्मलोकं च, दीर्घकालं तत्र वर्तते स्म। कदाचित् स उत्तमराजा ययातिः इन्द्रं समुपेत्य, संवादान्ते इन्द्रेण पृष्टः—"यदा तव पुत्रः पूरुः तव रूपं गृह्य, तव वार्धक्यं वहन्, पृथिवीं च पालयन्, त्वया राज्यं दत्तः, तदा किमुक्तवान्?" इति। "गङ्गायमुनयोर्मध्ये एष सर्वो देशस्तव, पृथिव्याः मध्ये त्वं राजा, भ्रातरः तव बहिर्भूमिषु अधिपतयः। न कदापि मनुष्यः विषण्णः, मायया, क्रोधेन वा कर्म कुर्यात्; न च पराजयं, मत्सरं, वैरं वा कुत्रचित् कुर्यात्। न कदापि माता, पिता, ज्येष्ठः, विद्वान्, तपस्वी, धीरः वा अवज्ञेयः। यो बलवान् सदा क्षमते; दुर्बलः क्रुध्यति। दुष्टः साधून् द्वेष्टि; शक्तिहीनः शक्तिमंतम् द्वेष्टि। कुरूपः सुन्दरम् द्वेष्टि; दरिद्रः धनिनम्; आलसी प्रवृत्तिमन्तम्; अधार्मिकः धार्मिकम् द्वेष्टि। अधार्मिकः धार्मिकं द्वेष्टि—एष पापिनां लक्षणम्; विपरीतम् साधूनाम्। ब्राह्मणः, राजन्, वैश्यः, शूद्रः अपि—यदि सत्पुरुषेषु अनुगतः, स कीर्तिमान् इति कथ्यते। तस्मात् सत्पुरुषेषु मनः स्थापयेत्; ये तेषु न प्रवृत्ताः, ते मूढाः, यथा तव भ्रातरः। त्वं धर्मज्ञः, परमधर्मे स्थितः; पुनः शृणु लोके श्रेष्ठं आचारकथां। यो न क्रुध्यति, स क्रुद्धात् श्रेष्ठः; क्षमावान् अक्शमायाः श्रेष्ठः। अमानुषेषु मनुष्यः श्रेष्ठः; अज्ञेषु पण्डितः श्रेष्ठः। अपमानितः क्षमावान् न कठोरं वाक्यं प्रतिवदति; स तिरस्कर्तारं दहति, पुण्यं च लभते। न कदापि परुषं वाक्यं वदेत्; न च हीनात् किंचित् गृह्णीयात्; यदि कस्यचित् वाक्येन मनः विक्रियते, तादृशं दोषयुक्तं वचनं न वदेत्। यो निन्दकः, तीक्ष्णवक्ता, वाग्भिः परान् पीडयति, स भाग्यहीनः, विनाशं वदने बध्नाति। स सत्पुरुषैः पुरतः पूजनीयः, पृष्ठतः रक्षितव्यः; सदा पापजनानां अतिक्रान्तवचनानि सहनीयानि, सत्पथं आचर्य, साधुवृत्तिं सेवेत। वाण्याः शराः इव निष्पतन्ति; यैः ताडितः जनः रात्रिं दिवं च शोचति। ये परस्य प्राणेषु पतन्ति, तान् बुद्धिमान् न परेषु प्रयुञ्जीत। त्रीषु लोकेषु न कुतः स्नेहः यथा—दया, मैत्री, दानम्, मधुरवचनं च। तस्मात् सर्वत्र सदा स्निग्धवचनं वदेत्, न कठोरवचनम्; पूज्यं पूजयेत्, दद्यात्, न कदापि याचेत्।" एवं सर्वकर्माणि समाप्त्य, राजन्, गृहम् त्यक्त्वा वनं गतः। तं पृच्छामि, नहुषात्मज, केन तपसा त्वं ययातिसमः सन्? स ययातिः इन्द्रं प्रत्युवाच—"देवेषु, मनुष्येषु, गन्धर्वेषु, महर्षिषु, मया तुल्यं तपसा न कश्चित् दृश्यते, हे वासव।" इन्द्र उवाच—"यदा त्वं स्वसमानान्, श्रेष्ठान्, हीनांश्च, यैषां बलं अज्ञातम्, अवज्ञाय, तव लोकाः समाप्ताः; पुण्यक्षये त्वं पतितः।" ययातिः प्रत्युवाच—"मम स्वर्गलोकाः देवर्षिगन्धर्वमानवान् अवज्ञाय नष्टाः; तेन अहं स्वर्गात् पतित्वा साधुषु पतितुमिच्छामि।" इन्द्रः पुनरुवाच—"त्वं साधुषु पतितः, राजन्, यत्र पुनः स्थितिम् अवाप्स्यसि; एतद्विज्ञाय, ययाते, न पुनः स्वसमानान् श्रेष्ठांश्च अवज्ञाय।" एवम्, यदा ययातिः स्वर्गलोकात् पतन् दृष्टः, तदा अस्टकः, धर्मपालकः राजर्षिः, तमुवाच।