महात्मनः ऋषेः, यस्य सम्मानं सर्वेषु लोकेषु दृश्यते, तस्य दिव्यं उपदेशं, व्यासस्य अद्भुतं कर्म, अहं उद्घोषयामि। अनन्तवीर्यस्य पुण्यस्य व्यासस्य नमः; तस्य कृपया अहं नारायणकथां वदिष्यामि। सर्वेन्द्रियविजयेन यत् पुण्यं लभ्यते, वा सर्वतीर्थस्नानेन यः लाभः, तस्मात् अधिकं फलम् नारायणकथायाः अस्ति। नारायणस्य तुल्यः कश्चन नास्ति, न पूर्वं, न भविष्यति; एतद् सत्यवाक्येन सर्वार्थं साधयामि। कश्चन कवयः एतां कथां पूर्वं उक्तवन्तः, अन्ये इदानीं कथयन्ति, अपरे च भविष्यति भुवि समानरूपेण इमां इतिहासां वक्ष्यन्ति। एषा महती विद्या त्रिलोक्ये प्रतिष्ठिता, द्विजातिभिः विस्तारशः संक्षेपशः च रक्ष्यते। सुन्दरैः शब्दैः भूषिता, दिव्यधनुषां समयोचितस्मरणैः अलङ्कृता, विविधछन्दोबद्धा, पण्डितैः प्रियं भूता। तपसा ब्रह्मचर्येण च, सततं वेदं अधीत्य, सत्यवत्याः पुत्रः एतां पुण्यां इतिहासां रचयामास। हिमालयस्य पुण्यशिखरे, शुद्धगुहायाम्, धर्मात्मा, शरीरं विशुद्ध्य, पवित्रकुशासनं उपविष्टः। शुद्धः आत्मसंयमी च, व्यासः, शान्तचित्तः, तपस्यां स्थितः, धर्मेन भारतवृत्तान्तं चिन्तयामास। ज्ञानयोगेन एकत्वं प्राप्त्वा, सर्वं समग्रं अवलोकयत्। तत्र तमः सर्वतः आवृत्य, प्रकाशरहिते विषये, एकं विशालं ब्रह्माण्डं उत्पन्नम्, यद् अक्षरं बीजं सर्वभूतानां। तं महद् दिव्यं तत्त्वं युगाद्युत्पत्तिकारणं इति कथयन्ति; तत्र शाश्वतं सत्यम्, ज्योतिः, नित्यम् ब्रह्म श्रूयते। अद्भुतं, अगम्यं, समत्वरूपं, अव्यक्तं, सूक्ष्मं कारणं, सत्-असत् रूपं इति तद् मन्यन्ते। तस्मात् पितामहः अजायत—एकः प्रभुः, प्रजापतिः: ब्रह्मा, देवगुरुः, स्थाणुः, मनुः, कः, परमेष्ठी च। तथैव प्रचेता, दक्षः, तस्य सप्तपुत्राः; ततः प्रजापतयः, एकविंशतिः संख्याय, उत्पन्नाः। अपरिमेयस्वरूपः पुरुषः, यं सर्वे ऋषयः, देवाः, आदित्याः, वसवः, अश्विनौ च जानन्ति। यक्षाः, साध्याः, पिशाचाः, गुह्यकाः, पितरः च; ततः ब्रह्मर्षयः, गुणैः सम्पन्नाः, जाताः। अनेकाः महर्षयः, सर्वगुणसम्पन्नाः; तेषां वंशे आकाशः, पृथिवी, वायु, अन्तरिक्षं, दिशः च उत्पन्नाः। वर्षः, ऋतवः, मासाः, पक्षाः, दिनरात्रयः च क्रमशः; यत् यत् अस्ति, सर्वं जगति, लोकसाक्ष्यं समुत्पन्नम्। यद् यद् अत्र दृश्यते, चलं वा अचलं वा, सर्वं जगत् युगान्ते पुनः लीयते। ऋतुषु यथा उत्तरायणादिलक्षणानि विविधरूपेण प्रकटन्ते, तथा युगादौ भूतवृत्तानि। एषा चक्ररूपा, अनादि-अनन्ता, भूतसमूहजननी, सततं संसारं परिवर्तते, न उत्पत्तिः, न विनाशः। त्रयस्त्रिंशत् सहस्राणि, त्रयस्त्रिंशत् शतानि, त्रयस्त्रिंशत् देवाः—एषा संक्षिप्तसृष्टिसंख्या। दिवःपुत्रः बृहद्भानुः नेत्रं, आत्मा, तेजस्वी; सः सविता, ऋचीकः, अर्कः, भानुः, रविः च। विवस्वतः सर्वे पुत्राः प्रसिद्धाः, मनुः तेषां कनिष्ठः; देवभृत् तस्य पुत्रः, अतः सः शुभ्राट् इति कथ्यते। शुभ्राटः त्रयः पुत्राः अभूत्, प्रजावन्तः, विद्वांसः: दशज्योतिः, शतज्योतिः, सहस्रज्योतिः च। दशज्योतेः महात्मनः दशसहस्राः पुत्राः; शतज्योतेः पुत्राः तस्य दशगुणा। सहस्रज्योतेः पुत्राः तेषां दशगुणा; तेषां वंशात् कुरवः, यादवः, भारतः उत्पन्नाः। ययातिः, इक्ष्वाकुः, सर्वे राजर्षयः च, तेषां वंशात् अनेकाः विस्तीर्णाः कुलानि अभवन्। सर्वाणि भूतस्थानानि, त्रिविधं रहस्यं, वेदाः, ज्ञानयोगः, धर्मः, अर्थः, कामः च—एतत् सर्वं ऋषिः अवलोकयत्। धर्मार्थकामयुक्तानि विविधशास्त्राणि, लोकाचारनियमाः च—एतत् सर्वं तेन द्रष्टम्। भारतवंशस्य राज्यशास्त्रं, तस्य विस्तारः, इतिहासाः, तेषां व्याख्याः, विविधपरम्पराः च—इह सर्वं निरूपितम्, ग्रन्थलक्षणं उद्घोषितम्; अधुना संक्षेपेण इतिहासः कथ्यते, ततः विस्तारः। ऋषिः, एतां महतीं विद्यां विस्तीर्य, संक्षिप्तां च कृतवान्; यतः पण्डिताः संक्षेपं विस्तारं च इच्छन्ति। केचित् भारतं मनोः आरम्भे पठन्ति, अन्ये आस्तिकस्य, अपरे विद्वांसः उपरिचरस्य आरम्भे पठन्ति। विज्ञाः विविधज्ञानसंग्रहम् प्रकाशयन्ति; केचित् व्याख्यायाम्, अन्ये पाठरक्षणे निपुणाः। तपसा ब्रह्मचर्येण च, व्यासः, शाश्वतं वेदं विभज्य, एतां पुण्यां प्राचीनां इतिहासां रचयामास। पराशरस्य पुत्रः, ब्रह्मर्षिः, दृढव्रतः, मातुः आदेशेन, गाङ्गेयस्य च बुद्धिमतः अनुग्रहात्— विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे, कृष्णद्वैपायनः, शक्तिमान्, त्रयः कौरवाद् अग्निवत् उत्पादितवान्।