ययातिः नहुषपुत्रः, पुत्राणां युवावस्थां प्राप्तानां स्वयमेव विनाशं पश्यन्, अग्निहीनत्वात् स्वयमपि तादृशं दुरन्तकं भाग्यं प्राप्स्यतीति शप्तः। चत्वारः पुत्राः तेन परित्यक्ताः, तैश्च शप्तः सन्, पुरोः समीपं गतवान् तस्य पात्रतां परीक्षितुम्। तत्र स्नेहातिशयेन सः पुरुमुवाच— "पुरो, त्वं मम प्रियतमः पुत्रः; त्वं मत्समः वा मत्परः भविष्यसि। वयोवृद्धता, झरझरा, श्वेतकेशाः मां परिवेष्टितवन्तः, पुत्र। कवेश्चापि शापात् अहं यौवनेन तुष्टिं न लभे। अतः पुरो, त्वं मम पापं वृद्ध्याऽपि सह गृहाण, यथाहं कामान् किञ्चित्कालं यथेष्टं भोक्तुम्।" "यदा सहस्रवर्षाणि पूर्णानि स्युः, तदा ते यौवनं पुनः दास्यामि, स्वं पापं च वृद्धिं गृहित्वा पुनराहरे।" इति वचः श्रुत्वा पौरवः पितरं प्राञ्जलिरुवाच— "भगवन्, यद् यद् आज्ञापयसि, तत् सर्वं करिष्ये। गुरुवचनं पवित्रं, स्वर्गदं, दीर्घायुष्करं च; गुरुप्रसादेनैव त्रैलोक्येन्द्रत्वमिन्द्रेण प्राप्तम्। गुरोः अनुमतिं लभ्य सर्वान् कामान् लभते; यावदिच्छसि, तावत् अहं तव वृद्धिं धारयिष्यामि। तव पापं वृद्धिं च गृह्णामि; त्वं मम यौवनं गृहित्वा यथेष्टं कामान् भोक्ष्यसे। वृद्ध्याऽभिभूतः अहं तव रूपं वयश्च धारयिष्यामि; त्वमपि मम यौवनं गृहित्वा यथासुखं जीव।" ययातिः तेन तुष्टः सन्, "पुरो, त्वं मां तोषयामास; अतः तव सन्ततिः राज्ये सर्वकामसम्पन्ना भविष्यति।" इत्युक्त्वा महातपाः ययातिः कविं स्मृत्वा वृद्धिं तदा महात्मने पुरवे न्यधत्त। ततः नहुषपुत्रः ययातिः पुरोः यौवनं प्राप्य, मनोहरो युवराज इव जातः, सर्वान् कामान् प्रीत्या भोक्तुं प्रवृत्तः। सः स्वेच्छया, उत्साहेन, समये, धर्मं न लङ्घयन्, सुखेन राज्यं भोक्तुं आरब्धवान्। यज्ञैः देवतान् तर्पयामास, पितॄन् पिण्डैः, दरिद्रान् दानैः, द्विजश्रेष्ठान् इच्छितैः फलैः। अतिथीन् भोजनपानैः सत्कृत्य, प्रजाः रक्षित्य, दीनान् अनुकम्प्य, दुष्टान् निगृह्य, धर्मेण राज्यं पालयामास। सर्वान् प्रजाः धर्मेण तुष्ट्वा, इन्द्र इव प्रत्यक्षः, सः प्रजासु प्रियः बभूव। सिंहसत्त्वसमः, युवराजः, स्वराज्ये स्थितः, धर्ममर्यादां नातिक्रम्य, परमं सुखं प्राप्य, निर्बाधं विहृतवान्। सर्वान् शुभान् कामान् प्राप्य, राजा तृप्तः सन्, किंचित् क्लान्तोऽपि बभूव; तदा सहस्रवर्षान्तकालं स्मृत्वा, कालगणनां कृत्वा, यौवनसम्पन्नः सः महायशाः क्षणान् मुहूर्तांश्च सहस्रवर्षपर्यन्तं गणयामास। विश्वाच्याः सह रम्ये नन्दनवने, अलकायां च, मेरोरुत्तरशृङ्गे च किञ्चिद् कालं सुखेन व्यतीतान्। यदा धर्मात्मा स राजन् स्वस्य कालस्य समाप्तिं ज्ञात्वा, पुत्रं पुरुम् उवाच— "विप्रलम्भक, यथेष्टं, उत्साहेन, समये, यौवनेन तव कृते, सर्वान् कामान् भोक्तुम् अशक्नुवम्।" "कामः न कदापि भोगैः तृप्तिं गच्छति; स तु घृताहुतशिखेव वर्धते। पृथिव्यां यावन्ति धान्यानि, सुवर्णानि, गावः, स्त्रियः च, तानि एकस्यापि पुरुषस्य तृप्त्यै न पर्याप्तानि; अतः कामं त्यजेत्। स कामः, मूढैः दुःखेन त्यज्यः, यो वयो वृद्धौ अपि न जीर्यति, स एव मृत्युकारणं; तस्य त्यागे एव सुखं। सहस्रवर्षाणि अहं कामेषु आसक्तचित्तः, प्रतिदिनं तु तृष्णा वर्धते स्म। अतः एतं कामं त्यक्त्वा, अहं ब्रह्मणि चित्तं स्थापयिष्यामि, द्वैतममत्वं च विहाय, मृगैः सह वत्स्यामि।" "पुरो, त्वयि अहं तुष्टः; तव कल्याणं भूयात्। इदं यौवनं गृहाण, राज्यं च स्वीकुरु; यथेष्टं यौवनं भोक्तुं, दीर्घायुर्वा राज्यं पालय, त्वं मे प्रियतमः पुत्रः।" इत्युक्त्वा, नहुषपुत्रः ययातिः वृद्धिं स्वीकृत्य, पौरवः स्वं यौवनं पुनः प्राप्नोत्। तदा, ब्राह्मणादयः सर्वे, पुरुम् कनिष्ठं राज्याभिषिक्तुम् इच्छन्तः, ययातिं पप्रच्छुः— "भगवन्, कथं यदुं ज्येष्ठं, देवयानीयं शुक्रनप्तारं, परित्यज्य, राज्यं पुरवे दास्यसि?" "यदुः तव ज्येष्ठः पुत्रः, ततोऽनन्तरं तुर्वसुः, शर्मिष्ठायां द्रुह्युः, ततोऽनुश्च, अन्ते पुरुः जातः। कथं कनिष्ठः ज्येष्ठान् अतिक्रम्य राज्यं लभेत? धर्मं पालय, इति वयं त्वां पृच्छामः।" तदा ययातिः सर्वान् वर्णान् ब्राह्मणैः सह संबोध्य प्रोवाच— "राज्यं कदापि ज्येष्ठाय न दातव्यम्। मम ज्येष्ठः यदुः आज्ञां न शुश्रूषते; पितुरनुग्रहं न कुर्वन् पुत्रो न स्यात्। यो मातृपितृवचनानुग्राही, भक्तः, तयोः हिते प्रवृत्तः, स एव सुतः, स एव पुत्रधर्मे स्थितः। 'पूति' नाम नरकः, दुःखरूपः; तस्मात् नरकात् रक्षणाय पुत्रः इच्छ्यते। यो आत्मतुल्यः, पितरं, देवान्, ऋषींश्च पूजयति, गुणैः समन्वितः, स एव ज्येष्ठः पुत्रः। मूकः, अन्धः, बधिरः, कुष्ठी, स्वधर्मत्यागी, चौरः, पापात्मा वा पुत्रोऽपि सन्, ज्येष्ठः न स्यात्।" एवं महाभारते आदिपर्वणि ययातिपुरोः संवादे धर्मस्य गम्भीरता, पुत्रकर्तव्यस्य महत्त्वं, तथा भोगस्य सीमाः, त्यागस्य च महिमा प्रकाशिता।