तुरवसुम् शप्त्वा, ययातिः स्वपुत्रं शर्मिष्ठायाः पुत्रं द्रुह्युम् इदं सम्यक् उवाच। ‘‘द्रुह्युः, त्वं वृद्धत्वं स्वीकुरु, यः वर्णं रूपं च नाशयति, सहस्रवर्षाणि; मे यौवनं ददाति। सहस्रवर्षाणां समाप्ते, तव यौवनं प्रत्यर्पयिष्यामि, पुनः वृद्धत्वं दुःखं स्वीकुर्याम्। वृद्धः न हि हस्तिनं, न रथं, न अश्वं, न स्त्रीं उपभुङ्क्ते; तस्य वाक् विकलः—एतादृशं वृद्धत्वं न इच्छामि। हृदयात् जातः अपि, यौवनं न ददाति, अतः द्रुह्युः, तव प्रियः कामः कदापि न सिध्येत। यत्र न अश्वाः रथश्रेष्ठेषु, न हस्तिनः उपरिस्थानेन, न गर्दभाः तत्र—न च अजाः, न गोः, न शिबिकाः; यत्र नौकाभिः, तीर्याः च सदा गमनं भविष्यति—‘‘ अनुं अपि ययातिः इदं उवाच—‘‘अनुः, वृद्धत्वं दुःखं स्वीकुरु; सहस्रवर्षाणि तव यौवनेन जीविष्यामि। वृद्धः बालवत्, अशुद्धे काले, अशुद्धं भोजनं करोति, यज्ञाग्निं न सम्यक् समर्पयति—एतादृशं वृद्धत्वं न इच्छामि। हृदयात् जातः अपि, यौवनं न ददाति, वृद्धत्वस्य दोषं च उक्तवान्, अतः तं वृद्धत्वं प्राप्स्यसि। तव अपत्यं यौवनं प्राप्त्वा तव पूर्वं विनश्येत; त्वं अपि, यज्ञाग्निं उपेक्ष्य, तद्वत् गतिं प्राप्स्यसि।‘‘ एवं चत्वारः पुत्राः त्यक्ताः, ययातिः तान् शप्त्वा, पुरुं प्रति अगच्छत्, पुरोः पात्रत्वम् परिक्षितुम्। सः पुरुं उवाच—‘‘पुरोः, त्वं मम प्रियः पुत्रः; त्वं महान् भविष्यसि। वृद्धत्वं, झराः, श्वेतकेशाः माम् आवृत्यन्ति। कावेर् उशनसः पुत्रस्य शापात्, यौवनेन न तुष्टः अस्मि। पुरोः, त्वं वृद्धत्वं पापं च स्वीकुरु, यत् अहम् इच्छया किञ्चित् कालं सुखं भुञ्जेयम्। सहस्रवर्षाणां समाप्ते, तव यौवनं प्रत्यर्पयिष्यामि, वृद्धत्वं पापं च पुनः स्वीकुर्याम्।‘‘ एवं उक्तः, पुरुः पितरं प्रीत्या उवाच—‘‘यद् यद् आदेशं ददासि, महराजन्, तद् अहम् करिष्यामि। गुरोः वचनं पावनं, स्वर्गदं, दीर्घायुष्करं; गुरोः प्रसादेन इन्द्रः अपि त्रिलोक्यं अधितिष्ठत्। गुरोः अनुमतिं प्राप्य, सर्वकामान् लभ्यते; यावत् इच्छसि, तव वृद्धत्वं धारयिष्यामि। वृद्धत्वं पापं च तव स्वीकुर्याम्, राजन्; यौवनं मम गृह्य सुखं भुङ्क्ष्व। वृद्धत्वेन आवृतः, तव रूपं वृद्धत्वं च धारयिष्यामि; यौवनं दत्त्वा, इच्छया जीविष्यामि।‘‘ ययातिः पुरुं प्रीतः सन्तुष्टः उवाच—‘‘पुरोः, तव वंशः राज्ये सम्पूर्णकामः समृद्धः भविष्यति।‘‘ इति उक्त्वा, महातपाः ययातिः काविं स्मृत्वा, वृद्धत्वं तदा महात्मने पुरवे प्रत्यर्पयत्। ततः नहुषपुत्रः ययातिः पुरोः यौवनं प्राप्य, रूपवान् तरुणः राजकुमारः अभवत्, हर्षपूर्णः, प्रियं सुखं च उपभुङ्क्ते स्म। सः इच्छया, उत्साहेन, समये, सुखेन च, धर्मं न उल्लङ्घ्य, यथायोग्यं सुखं उपभुङ्क्ते स्म। सः देवाः यज्ञैः, पितृन् पितृयज्ञैः, दरिद्रान् दानेन, द्विजश्रेष्ठान् कामदानेन तर्पयामास। अतिथीन् अन्नपानैः सत्कृत्य, जनान् रक्षित्य, दीनान् अनुकम्पया, दुष्टान् निग्रह्य, सः धर्मेण सर्वान् प्रजाः शासति स्म, तेषां प्रीतिं लभते स्म, इन्द्रवत्। सः राजा, सिंहसमवीर्यः, तरुणः, स्वराज्ये अधिपः, धर्मसीमायाम् विहरन्, परमं सुखं अनवद्यम् उपभुङ्क्ते स्म। सर्वशुभकामान् प्राप्य, राजा तुष्टः च श्रान्तः च अभवत्; सहस्रवर्षान्ते कालं स्मृत्वा, तदन्तं मनसि न्यवेदयत्। कालगणनां ज्ञात्वा, वीर्यसम्पन्नः, राजर्षिः यौवनं प्राप्त्वा, सहस्रवर्षाणि क्षणान् घटीशः गणयामास। विश्वाच्याः सह रम्ये नन्दनवनस्य दीप्तः, अलकायाम्, मेरुशिखरे च कालं याययामास। यदा धर्मात्मा राजा तं कालं पूर्णं दृष्ट्वा, समाप्तं मन्वानः, पुरुम् उवाच— ‘‘शत्रुसूदन, अहम् इच्छया, सर्वशक्त्या, समये, तव कृते यौवनेन सुखं उपभुङ्क्ते स्म। कामः भोगैः न तुष्यति; घृतदत्ताग्निवत्, तस्य वृद्धिः एव जायते। पृथिव्यां यद् धान्यं, सुवर्णं, गोः, स्त्रियः च, तत् एकस्य अपि पुरुषस्य तृप्त्यै न पर्याप्तम्; अतः कामं त्यजेत्। सः कामः, यः मूढैः दुःखेन त्यज्यते, यः शरीरस्य वृद्ध्यां न वृद्धः, सः महा रोगः; तं त्यक्त्वा सुखं लभ्यते। सहस्रवर्षाणि, मम मनः सुखेषु आसक्तम्, प्रतिदिनं कामः एव वर्धते स्म। अतः, तद् त्यक्त्वा, अहम् ब्रह्मणि मनः स्थापितुम् इच्छामि, द्वन्द्ववर्जितः, ममतायुक्तः, मृगैः सह वासं करिष्यामि।‘‘ ‘‘पुरोः, अहम् तव प्रसन्नः; शुभं ते भवतु। यौवनं च राज्यं च गृह्य, इच्छया यौवनं भुङ्क्ष्व, दीर्घायुष्मन्, राज्यं पालय; त्वं मम प्रियः पुत्रः।‘‘ ततः नहुषपुत्रः ययातिः वृद्धत्वं स्वीकृत्य, पुरुः संयतात्मा स्वं यौवनं पुनः प्राप्य, राज्यं च स्वीकृतवान्।