ययातिः धर्मपत्नीं देवयानीं सान्त्वयन् एवमुवाच—“त्वं मया पूज्या मान्या च, ज्येष्ठा च ब्राह्मणी स्त्री चासि। किन्तु राजा महर्षिः त्वत्तोऽपि अधिकं पूजार्हः, एतद् न जानासि किम्?” उभयोरपि वयं तव पितरं गुरुम् एकस्मिन्नेव काले प्राप्तवन्तौ। अतः पतिः पूजनीयः, स च मां अत्र पुष्णाति। एवं श्रुत्वा देवयानी शशंस—“शर्मिष्ठया सह यथेष्टं रमस्व।” सा राजानं प्रति क्रुद्धा, “अद्याहं अत्र न स्थास्ये, त्वया मम अप्रियमाचरितम्,” इति मनसा दह्यमाना निर्गता। सा तदा लज्जितां शर्मिष्ठां दृष्ट्वा, तामिव दग्धुम् इव, कृष्णलोचना देवयानी सर्वाभरणानि त्यक्त्वा त्वरया निर्गता। रजनीमिव कृष्णां, अश्रुपूर्णलोचनां, शीघ्रं निष्क्रान्तां दृष्ट्वा, दुःखिता देवयानी कविं प्रति जगाम। राजा तु सशङ्कितः पृष्ठतः अन्वगच्छत्, तां सान्त्वयन्; परं सा न प्रतिनिवृत्ता, क्रोधविस्फारितलोचना। राजानं न किंचित् उक्त्वा, अश्रुपूर्णलोचना सा शीघ्रं काव्योषणस्समीपं प्राप्तवती। पितरं दृष्ट्वा, प्रणम्य तस्य पुरतः स्थितवती, तदा ययातिः भृगुवंशजं ससन्मानम् अकरोत्। देवयानी दुःखार्ता पितरं प्रति शशंस—“धर्मोऽधर्मेण पराजितः, अधर्मस्यैव प्रवृत्तिः दृश्यते। अहं शर्मिष्ठया, वृशपर्वणः पुत्र्याऽत्यन्तं ताडिता। तस्यां राज्ञा ययत्याः त्रयः पुत्राः जाताः, मम तु दुःखाय, केवलं द्वौ पुत्रौ एव। एष राजा धर्मज्ञ इति प्रसिद्धः, भृगुवंशज; स तु सीमां लंघितवान्, हे कवे, एतद् वदामि। धर्मं विदित्वापि, कामात् अधर्ममाचरितवानसि; अतः त्वां शीघ्रं जरानिर्जया ग्रसिष्यति। “सा त्वया दानवाधिपतेः कन्या, ऋतुकाले याचमाना, एकचित्तया, धर्मतः मया समर्पिता। यदि कश्चित् स्त्रियाः ऋतुकालं न प्रयच्छति, स गर्भघ्न इति वेदविद्भिः कथ्यते। “यदि च कामार्ता, योग्याश्च, स्त्री रहसि पुरुषं याचते, न चोपैति, स धर्मे गर्भघ्न इति मनीषिभिः कथ्यते। “मम व्रतमिदं यत् यः कश्चिद् याचेत्, तस्मै ददामि। सा च त्वया मम दत्ता, अन्यं च रक्षकम् न इच्छति। “एतानि कारणानि दृष्ट्वा, भृगुष्रेष्ठ, अधर्मभयात्, ‘एष धर्मः’ इति चिन्तयन्, शर्मिष्ठां उपेतः। ब्राह्मण, मम एष कर्म क्षन्तुमर्हसि। “नूनं तव इच्छामनुसृत्यैव अकरवम्, त्वयि परतन्त्रः सन्, हे राजन्। धर्मे मिथ्याचारः स्तेयं स्मृतम्, हे नहुषात्मज। एवं श्रुत्वा, काव्यः उशना क्रुद्धः ययातिं शशाप; ततः स ययातिः तदानीं यौवनं त्यक्त्वा जरया पीडितः। ययातिः उवाच—“भृगुष्रेष्ठ, देवयानीयां यौवनेन न तृप्तोऽस्मि; ब्राह्मण, अनुग्रहं कुरु, यथा एषा जरा मां न बाधेत। काव्य उवाच—“न मिथ्यां वदामि; त्वं जरया पीडितः, राजन्; इच्छसि चेत्, एतां जरां अन्यस्मै दातुमर्हसि। ययातिः उवाच—“यो मां यौवनं दास्यति, तस्य पुत्रः राज्यं, पुण्यं, कीर्तिं च लप्स्यते; एष मे तव अनुमतिः। काव्यः पुनरुवाच—“यथेष्टं जरां परिमोचय, नहुषात्मज; अचिन्त्यं कुरु, न ते पापं भविष्यति। “यः पुत्रस्ते यौवनं दास्यति, स राजा भविष्यति, दीर्घायुष्मान्, कीर्तिमान्, पुत्रवान् च। ततो जरेनाभिभूतः ययातिः स्वपुरीं प्रतिनिवृत्य, ज्येष्ठं श्रेष्ठं च पुत्रं यदुमिदम् उवाच— “मम जरया पीडितस्य, तुन्दुलेन्द्रियस्य, केशाः श्वेताः जाताः; काव्योषणः शप्तवान्, यौवनेन न तृप्तोऽस्मि। “यदु, त्वं मम पापं सह जरेण गृहाण, यथा अहं तव यौवनमुपभुञ्जीयाम्। “सहस्रसंवत्सरान्ते, तव यौवनं प्रतिपादयिष्यामि, मम जरा च पुनः गृहीत्वा। यदुरुवाच—“जरायाः बहवो दोषाः, भक्ष्यपेयसमुत्थिताः; अतः न ते जरां गृह्णीयाम्। “श्वेतश्मश्रुः, निरानन्दः, जरया शिथिलः, कृशः, वलिमण्डिताङ्गः, दृष्टुमपि दुःसहः, दुर्बलः। “कर्म कर्तुं न शक्नोति, युवाभिः तिरस्कृतः, सहवासिभिश्च; अहं तां जरां न इच्छामि। “बहवः पुत्रास्ते, राजन्, मत्तः प्रियतराः; अतः धर्मज्ञ, अन्यं वृणु। ययातिः उवाच—“हृदयात् जातः सन्, मम यौवनं न ददासि; अतः त्वं राज्यं नर्हसि, तव सन्ततिः तव एव। एवं तिरस्कृतः, राजा तुर्वसुमिदम् उवाच—“तुर्वसुः, जरायाः क्लेशं गृहाण; अहं तव यौवनं भुञ्जेयम्। “सहस्रसंवत्सरान्ते, तव यौवनं प्रतिपादयिष्यामि, जरां च पुनः गृह्णीयाम्। तुर्वसुरुवाच—“न अहं जरां इच्छामि, पितः, या कामान् नाशयति, बलं रूपं च क्षिपति, बुद्धिं प्राणांश्च हन्ति। ययातिः उवाच—“हृदयात् जातः सन्, मम यौवनं न ददासि; अतः तव वंशः न भविष्यति। “त्वं पापकर्मणां, म्लेच्छानां, मांसभक्षिणां, विपरीताचारिणां, गुरुस्त्रीरागिणां, पशुयोनिजानां, पशुस्वभावानां मध्ये राजा भविष्यसि। एवं जरया पीडितः ययातिः पुत्रेषु यौवनं याचमानः, तयोः न प्राप्तवान्। तस्य धर्माधर्मयोः गम्भीरं विचित्रं च व्यवहारं, देवयानी, शर्मिष्ठा, काव्यः, ययातिः, यदुः, तुर्वसुः च, सर्वे सम्यगन्वगच्छन्।