ततस् ताः कुमार्यः तं नृपश्रेष्ठम् अङ्गुलिभिः निर्दिश्य, शर्विष्ठामपि मातरं दर्शयामासुः। ततः सर्वाः सह मिलित्वा नृपतिं समुपजग्मुः; किन्तु देवयानीयाः सन्निधौ राजा तान् न प्रत्यगृह्णात्। तदा ते बालकाः रुदन्तः शर्विष्ठां प्रति जग्मुः, सा चारुनेत्रा स्त्री किंचिदपि न वदन्ती नृपं समीपमुपजगाम। साऽपि नृपात् न दूरं स्थित्वा मुखं परावर्त्य तस्थौ; बालानां वाक्यम् उपश्रुत्य राजा किंचित् लज्जितः अभवत्। स नृपः तेषां बालिकानां तं स्नेहमवलोक्य उत्तरं दातुं न शक्तः, मौनमेव समास्थितः। तदा शर्विष्ठा तत्त्वं विज्ञाय तां इदम् उवाच— "त्वया उक्तम्, मुनिर्यः मम समीपं आगच्छति। हे सुन्दरी, एवं प्रकारेण त्वया नृपः रक्षितः; किन्तु पूर्वं मया उक्तं, त्वया तु दुष्टं कृतम्। मम वशे स्थित्वा अपि, त्वया यत् अप्रियम् आचरितम्, तदसुराचारः स्वीकृतः, मम च भीः नास्ति। यत् उक्तं 'मुनिरागच्छति' इति, तत् सत्यमेव, हे सुहासिनि! धर्मयुक्तया वृत्त्या अहं त्वां न भीषये। यदा त्वया पतिः स्वीकृतः, तदा अहम् अपि तस्मिन्काले स्वीकृतवती। धर्मतः सखीपतेः पतिः स्वपतेरिव भवति, हे सुभगे। त्वं मया पूज्या मान्या च, ज्येष्ठा च ब्राह्मणी च; किन्तु एष राजर्षिः त्वत्तः अपि पूजार्हः—न जानासि किम्? आवां उभे अपि तव पित्रा, ममाचार्येण, एकदा दत्ते; अतः पतिः पूज्यः पोष्यश्च, स च मां अत्र पोषयति।" एवं तस्याः वचनं श्रुत्वा देवयानी इदं प्रत्युवाच— "शर्विष्ठया सह यथेष्टं रमस्व। अहं नृप, अद्यात्र न स्थास्यामि; त्वया मम अप्रियम् आचरितम्।" एवं सा देवयानी क्रोधेन ज्वलन्ती बभूव। सा क्रुद्धा कृष्णलोचना शर्विष्ठां लज्जमानां दृष्ट्वा, तामिव दग्ध्वा, स्वमालङ्कारान् सर्वान् अपास्य तस्थौ। तदा शर्विष्ठां सहसा उत्तिष्ठन्तीं, नेत्राभ्यां अश्रुपूरितां दृष्ट्वा, देवयानी दुःखिता शीघ्रं काव्यस्य समीपं प्रति प्रस्थितवती। राजा च शङ्कितः पृष्ठतः अनुगम्य तां सान्त्वयामास; किन्तु सा क्रोधात् रक्तलोचना न प्रतिनिवर्तिता। साऽपि राजानं न किंचिद् अब्रवीत्, नेत्राभ्यां अश्रुपूर्णा, शीघ्रं काव्योषणसंनिकर्षम् अगच्छत्। पितरं दृष्ट्वा सा प्रणम्य तस्य पुरतः स्थितवती; ततः ययातिः भार्गववंशजं काव्यं समभिवादयत्। देवयानी उवाच— "धर्मोऽधर्मेण पराभूतः, अधर्मगतिरेव प्रवर्तते। अहं शर्विष्ठया, वृषपर्वणः कन्यया, महान् अनिष्टितः। तस्यैः नृपतेः ययातेश्च त्रयः पुत्राः जाताः; मम तु दुःखाय, केवलं द्वौ पुत्रौ मम। अयं नृपतिः धर्मज्ञ इति प्रसिद्धः, हे भार्गव; स तु सीमां उल्लङ्घितवान्, काव्य, इदं ते वदामि।" काव्यः ययातिम् उवाच— "राजन्, धर्मज्ञत्वं विदित्वापि त्वया कामात् अधर्मः कृतः; अतः त्वां शीघ्रं जरा, दुर्जया, अभिभविष्यति।" ययातिः प्रत्युवाच— "भगवन्, सा दानवानाम् अधिपतेः कन्या, एकचित्तया ऋतुकालम् याचमाना, मया धर्मतः दत्तम्। यदि कश्चन नारीं, ऋतुकाले याचमानां, न सम्प्राप्नोति, तं गर्भघ्नं वेदवित् ब्राह्मणाः वदन्ति। यदि च कामार्ता स्त्री, युक्ता, रहसि, पुरुषं याचते, स तु न सम्प्राप्नोति, तमपि धर्मविषये गर्भघ्नम् आहुः। मम व्रतम्—यः कश्चन किमपि याचेत्, तद् दास्यामि; सा च त्वया मम दत्ता, न चान्यं रक्षकम् इच्छति। एतानि कारणानि चिन्तयित्वा, धर्मभीत्या च, शर्विष्ठां सम्प्राप्तवान्—'एष धर्मः' इति मन्ये। ब्राह्मण, मम अयं दोषः क्षन्तव्यः।" "नूनं तव इच्छां ज्ञात्वैव मया कृतम्, अहं तव अधीनः; धर्मे मिथ्याचारः चौर्यं स्मृतम्, हे नहुषात्मज।" तदा ययातिः, नहुषपुत्रः, क्रुद्धेन काव्योषणा शप्तः; तत्क्षणात् पूर्वयौवनं परित्यज्य जरया अभिभूतः। ययातिः उवाच— "हे भार्गवश्रेष्ठ, देवयानीयां यौवनेन न तृप्तः अस्मि; ब्राह्मण, तव प्रसादः मम जरायाः न भवेत्।" काव्यः प्रत्युवाच— "न मिथ्यं वदामि; त्वं जरया अभिभूतः, राजन्; इच्छसि चेत्, एषा जरा अन्यस्मै दातुं शक्यते।" राजा ययातिः उवाच— "ब्राह्मण, यः मे यौवनं दद्यात्, तस्मै पुत्राय राज्यं, धर्मं, कीर्तिं च ददामि; एष तव अनुमोदनं भवतु।" काव्यः उवाच— "यथेष्टं जरां परिदेहि, नहुषात्मज; न संशयं कुरु, पापं न प्राप्स्यसि।" "यः पुत्रः तुभ्यं यौवनं दास्यति, स राजा भविष्यति; दीर्घायु, यशस्वी, पुत्रवान् च स्यात्।" एवं जरया पीडितः ययातिः स्वपुरं प्रत्यागत्य ज्येष्ठं श्रेष्ठं च पुत्रं यदुम् इदं वाक्यम् अब्रवीत्— "पुत्र, मम जरया पीडितस्य, शिरसि पलितानि व्याप्नुवन्ति; काव्योषणः शप्त्वा अपि यौवनेन न तृप्तः अस्मि।" "यदु, त्वं मम पापं जरया सह गृहाण, यथा अहं तव यौवनेन इन्द्रियसुखानि भुञ्जीय।" "शतं वर्षसहस्राणि पूर्णानि यदा यास्यन्ति, तदा अहं तव यौवनं प्रतिदास्यामि, मम पापं जरया सह गृहित्वा।" "जरायाः बहवो दोषाः, भोजनपानेन जायन्ते; अतः नृपते, मम निश्चयः—तव जरां न गृह्णीयाम्।