एवमुक्त्वा राजन्, त्वया नगरे त्रिः घोषितं—यत् त्वया प्रोक्तं, न तद् मिथ्या न च व्यर्थमुदाहृतम्। यथा वैश्रवणः सत्यम् अनुतिष्ठति, तथा त्वमपि सत्यमनुष्ठेयमिति प्रार्थितम्। ततः स राजा प्रतिजज्ञे—"याचमानाय दातव्यमिति मम व्रतम्। त्वं याचसि, किं ते करवाणि, वद।" धनं वा अन्यद्वा, राज्यं वा, किंचित् इच्छसि चेत्, सर्वं ते दास्यामि, सुमुखि। शर्मिष्ठा तु प्राह—"नान्यदिच्छामि, पुत्रमेव वाञ्छामि। पुत्रान्न परमं किञ्चिदस्ति। त्वत्तः पुत्रं प्राप्य, लोके श्रेयस्करं धर्ममाचरेयमिति मे इच्छा।" पुनः तस्यै सत्त्वं व्याख्यातम्—"त्रयः धनहीनाः, राजन्—भार्या, दासः, पुत्रश्च। यद् यद् ते लभन्ते, तस्य स्वामिन एव तत् भवति।" पुनः उक्तम्—"स्त्रियः स्वयम्भुवाऽपि पुत्रार्थं पतिसंयोगार्थं च सृष्टाः। या कन्या पतिविहीना, या च स्त्री अपुत्रा, तासां जन्म व्यर्थं, न च किञ्चिद्गतिरस्ति लोके।" शर्मिष्ठा पुनरुवाच—"देवयानीयाः सहचारिण्यहमस्मि, तव वशे च वर्ते। देवयानी चाहम्, त्वया रक्षितव्ये। मां रक्षस्व।" इत्युक्त्वा, राजा तद्वचनं सत्यम् अभिजज्ञौ, शर्मिष्ठां पूजयामास, धर्ममपि स्थापयामास। ततः स राजा शर्मिष्ठया सह संयोगमकरोत्, तस्याः कामं पूरयित्वा, परस्परं पूज्य, यथागतम् अपक्रम्य गतौ। तस्मिन् संयोगे, शोभनभ्रूः सुमुखी शर्मिष्ठा तस्मात् श्रेष्ठराज्ञः प्रथमं गर्भं धारयामास। कालेन यज्ञस्य समये, सा पुत्रं जनयामास—पद्मलोचनं, देवोपमं। तस्मिन् शुभे मुहूर्ते, सुमधुरे च नक्षत्रे, सम्राट् शर्मिष्ठया सह प्रमोदं लेभे। शर्मिष्ठा तस्य भार्या बभूव, लोकमध्येषु लक्ष्मीव यथा; देवयानी तु तस्य कृते विषदं विषमिव बभूव। यथा वृष्टिः धान्यस्य, अमृतं देवतानां, तथा शर्मिष्ठा वृशपर्वणः कन्या तस्य प्रियं बभूव; एवं चिन्तयन्, राजा देवयानीयां उपेक्षां चकार। शर्मिष्ठायाः पुत्रजन्मश्रवणेन, शुद्धस्मिता देवयानी दुःखेन व्याप्ता, शर्मिष्ठां चिन्तयामास। ततः सा शर्मिष्ठामुपगम्य, इदं वचनमब्रवीत्—"एकः कश्चिदृषिः धर्मात्मा वेदवित् मम समीपमागतः। तं वरं याचितवती धर्मानुसारतः। पुत्रकामया तं ववृते, न च कामात्किञ्चिदधर्म्यं कृतवती। तस्मात् स मम पुत्रः, सत्यमेतद् वदामि।" शर्मिष्ठा तु प्राह—"यदि एवं, स ब्राह्मणः कः नाम, कस्य वंशः, किम् नाम, कः कुलः, तद् वक्तुमिच्छामि।" देवयानी प्रत्युवाच—"तं तपसा तेजसा च दीप्तं दृष्ट्वा, न शक्ता पृष्टुमस्मि।" तदा शर्मिष्ठा प्राह—"यदि एवं, न मे कोऽपि रोषः, यदि त्वं श्रेष्ठात् ब्राह्मणात् पुत्रं लब्धवती।" एवं परस्परं भाषमाणे, सस्मिते, भर्गवी देवयानी स्वगृहं प्राविशत्, सत्यमेव मन्यमाना। ततः राजा ययातिः देवयानीयाम् यदुं तुर्वसुं च पुत्रौ जनयामास, इन्द्रविष्ण्विव। तस्मिन्नन्तरे, ययातिः देवयानीयै मद्यं मधुना मिश्रितं ददौ। तां रक्तकान्तिं देवयानीयां पातयित्वा, पुनः पुनः पानात् सा मूर्च्छितावस्थां प्राप्तवती। सा पुनः पुनः रुदती, गायन्ती, नृत्यन्ती, नानाविधवचनानि बभाषे, राजानमिदं चोवाच—"त्वं नृपवेषधारी, किमिहागतः? किमर्थं घनदुर्गमवनमिदं संप्राप्तः?" "ब्राह्मणश्रेष्ठ, बलवान् भीमश्च राजा ययातिरत्रास्ति; यदि तव कल्याणमिच्छसि, शीघ्रं गच्छ।" एवं वदन्त्यां देवयानीयां, नहुषः तां दुष्टां पापवृद्धिं च मन्यमानः तिरस्कृत्य वचनमब्रवीत्। ततः स तत्र मूकान् पङ्गून् वृद्धांश्च लङ्घ्यान् नियुक्तवान्, ये देवयानीयां रक्षेयुः, पालयेयुश्च। अनन्तरं, नहुषराजा बुद्धिमान् शर्मिष्ठां लब्ध्वा, तया सह दीर्घकालं सुखमविन्दत्। तस्मात् राजर्षेः शर्मिष्ठा वृशपर्वणः कन्या त्रीन् पुत्रान् जनयामास—द्रुह्युमनुं पुरुं च। कस्मिंश्चित् समये, शुद्धस्मिता देवयानी ययातिना सह एकान्तवनं जगाम। तत्र दिव्यरूपान् बालकान् क्रीडमानान् दृष्ट्वा, विस्मिता साभाषत—"कस्येमे पुत्रा, राजन्, देवपुत्रोपमा? तेजसा रूपेण च त्वामिव।" एवं पृष्ट्वा, सापि तान् बालान् पप्रच्छ। तदा तेषां धात्री श्रुत्वा, "किं न ब्रूथ, बालकाः, कः वः पिता ब्राह्मणश्रेष्ठः?" इति प्राह। तैः उक्तम्—"अस्माकं पिता ऋषिर्ब्राह्मणः द्विजः; शर्मिष्ठा न कदापि मिथ्यावदति। देवयानि, क्षमस्व।" देवयानी पुनः पप्रच्छ—"कः वः ब्राह्मणपिता? किम् नाम, कः वंशः, कुत्र वसति?" तद् यथावद् वक्तव्यम्, शृणोतुमिच्छामि।