ययातिः देवयानीं प्रसाद्य, शर्मिष्ठायाः अपि सहायः भवितुम् प्रतिज्ञातवान्। तत्र सः उक्तवान्—"राजन्, हास्ये मिथ्यावाक्यं न दोषाय, न विवाहकाले, न स्त्रीषु, न जीवितसंकटे, न सर्वधनहरणे; एतेषु पञ्च मिथ्यावाक्यानि दोषरहितानि कथ्यन्ते।" किंतु, साक्ष्ये पृष्टः यदि अन्यथा वदति, तदा सः पतितः इति राज्ञे सूचितम्; एकनिष्ठचित्तस्य मिथ्यावाक्यं न हानिकारि। स्त्रीषु, हास्ये, विवाहे च मिथ्यावाक्यं मिथ्यावाक्यं न भवति; जीवितरक्षणे तु तत् उत्तमं स्थानं प्राप्नोति। राजा जीवभूतानां प्रमाणः इति, तस्य मिथ्यावचनं विनाशाय कारणम्; अतः सः महान् क्लेशे अपि मिथ्यावचनं कर्तुं असमर्थः। यदा पतिः मित्रस्य पतिश्च एकत्र समागच्छतः, तदा तत् समविवाहः इति कथ्यते; "त्वं मम पतिः अभ्यर्थितः, हे मित्रे" इति। कव्यः बुद्धिमान् माम् देवयान्या सह दत्तवान्; "सा सम्मान्या सहाय्या च" इति; अतः त्वं मिथ्यावचनं न कर्तव्यं। राजा सुवर्णं, रत्नानि, मुक्ताः, वस्त्राणि, भूषणानि, गोः, भूमिं, यत् यत् याच्यते, तत् सर्वं ददाति। बाह्यदत्तानि दानानि शरीरे न लग्नानि; पुत्रं दातुं कठिनम्, आत्मानं दातुं अपि कठिनम्। आत्मनः शरीरं दत्त्वा सर्वं दत्तं भवति; यः यः इच्छति, तस्मै तस्मै यथायोग्यं ददामि। इति उक्त्वा, राजन्, त्वया नगरे त्रिः घोषितम्; यद् उक्तं तद् न मिथ्या न व्यर्थम्; तद् यथार्थं कुरु, यथा वैश्रवणः। मम व्रतम् याचकाय दानं दातुं; त्वं याचसि—किं करवानि ते? धनं वा अन्यद् वा, राज्यं वा, हे सुहासिनी—किम् इच्छसि? अहं अन्यं न इच्छामि, पुत्रकामना; पुत्रात् श्रेष्ठं किमपि नास्ति। त्वत्तः पुत्रं लब्ध्वा, अहं लोके परमं धर्मं आचरिष्यामि। त्रयः धनरहिताः—पत्नी, दासः, पुत्रः; यत् यत् लभन्ते, तस्य तस्य स्वामिनि एव तद्। स्त्रियः स्वयम्भुवाः पुत्रार्थं पतिसंरक्षणार्थं च निर्मिताः; कन्या पतिं विना, स्त्री पुत्रं विना, तयोः जन्म व्यर्थं, तयोः न किञ्चिद् गन्तव्यं। अहं देवयान्या सह सहचारिणी, तव वश्या, हे भ्रिगुवंशज; सा च अहं च, राजन्, तव पालनीयौ—माम् पालय। एवं उक्ते, राजा तद् सत्यम् अनुभूतवान्, शर्मिष्ठां सम्मान्य धर्मं स्थापितवान्। ततः सः शर्मिष्ठया सह संमिलितः, तस्याः इच्छां सम्पूर्य, परस्परं सम्मान्य, यथागतं निर्गतौ। तस्मिन् संयोगे, सुश्रोणी, सुमुखी शर्मिष्ठा प्रथमं तस्मात् श्रेष्ठराजात् गर्भं धारयामास। यदा यज्ञस्य योग्यकालः अभवत्, तदा सा राज्ञः पुत्रं सम्यक् कमलनयनं, देवसमानं, प्रसूतवती। शुभे नक्षत्रे, शुभे चन्द्रमण्डले, समागमे, सम्राड् शर्मिष्ठया सह प्रमोदितः। शर्मिष्ठा पत्नी अभवत्, लोकमध्ये लक्ष्मीवत्; किन्तु देवयानी मम विषधरवत् अभवत्। यथा वर्षा धान्यस्य, अमृतं देवस्य, तथा शर्मिष्ठा वृशपर्वणः कन्या मम; इति मनसि चिन्तयन्, सः देवयान्याः उपेक्षा अकुरुत्। पुत्रस्य जन्म श्रुत्वा, देवयानी शुद्धहासिनी, दुःखेन अभिभूतवती, शर्मिष्ठां चिन्तयितुम् आरभत। शर्मिष्ठाम् उपगम्य, देवयानी इदं वचनम् उवाच। "कश्चित् ऋषिः, धर्मज्ञः वेदविद्, मम समीपम् आगच्छत्; अहं तस्मात् धर्मानुसारं वरं याचितवती। पुत्रकामना, तं वरेण अभ्यर्थितवती, हे सुमुखि; अहं कामात् न किमपि अयुक्तं करोमि, हे शुद्धहासिनी; अतः मम पुत्रः ऋषेः—इदं सत्यम् वदामि।" "यदि एवं, हे भीरु, तदा तं ब्राह्मणं ज्ञातुम् इच्छामि; तस्य वंशः, नाम, कुलं च ज्ञातुम् इच्छामि।" "तं तपः तेजसा सूर्यवत् दीप्तं दृष्ट्वा, हे शुद्धहासिनी, अहं तं पृच्छितुं समर्था नासम्।" "यदि सत्यम्, शर्मिष्ठे, अहं कोपं न करिष्यामि; यदि त्वं श्रेष्ठात् वृद्धात् ब्राह्मणात् पुत्रं प्राप्तवती।" एवं परस्परं उक्त्वा, परस्परं हसन्त्यौ, भार्गवी (देवयानी) तद् सत्यम् स्वीकरोति, स्वगृहं जगाम। ततः राजा ययातिः देवयानीयां द्वौ पुत्रौ उत्पादितवान्—यदुं तुर्वसुं च, इन्द्रविष्णू इव। तस्मिन्नेव काले, राजा ययातिः, पृथिव्याः अधिपः, शुक्रकन्यायै मद्यं मधुसंयुक्तं दत्तवान्। रक्तस्वर्णवर्णां देवयान्यां मद्यं पाययामास; पुनः पुनः पिबन्त्या, देवयानी मूर्च्छितावस्था प्राप्तवती। सा पुनः पुनः रुदन्ती, गीतं गायन्ती, नृत्यन्ती च, असम्बद्धानि वाक्यानि राजानं प्रति उवाच। "त्वं राजरूपधार्यस्त्वं इह आगतः—किमर्थं आगम्यसि? किमर्थं त्वं एकाकी, घनवनमध्ये, आगतः?" "हे श्रेष्ठब्राह्मण, बलवान्, भयङ्करः राजा ययातिः इह अस्ति; यदि शुभं इच्छसि, ब्राह्मण, इतः पलायस्व।" एवं देवयानीमिदं वदन्तीं, नहुषः तां दूषयन्, अयोग्यां, पापकृतां इति मन्यते, ताम् शब्दैः तिरस्कृतवान्। ततः सः मूकान्, पङ्गून्, वृद्धान्, खञ्जान् च तस्याः रक्षणाय, उपजीवनाय आदेशितवान्। इति महाभारते आदिपर्वणि ययातिः, देवयानी, शर्मिष्ठा च धर्म, सत्य, पुत्रकामना, दान, स्त्रीधर्म, तथा यथाक्रमं चरित्राणि दर्शयन्ति।