तदा देवी देवयानी सह शार्मिष्ठया सह सहस्रैः कन्याभिः तस्मिन्नेव देशे समुपजगाम, यत्र पूर्वं सा विहृतवती। सा स्वेच्छया तत्र विचचार। सर्वाः सखीभिः सह प्रमुदिताभिः साकं सा मधुमिश्रितमृत्स्युत्तमं वारुणीं पीत्वा क्रीडन्त्यः प्रमोदं प्रापुः। विविधान्नानि फलानि च खादन्त्यः तत्र रममाणाः, तस्यां काले राजाऽपि शिकारकामः तं देशं पुनः प्रविवेश। स राजा तत्रैव देशे श्रान्तः किञ्चित् जलार्थी समागत्य देवयानीं शार्मिष्ठां ताः कन्याश्च दृष्टवान्। ताः सर्वाः दिव्याभरणविभूषिताः, रत्नमयपीठे समुपविष्टाः, पीत्वा क्रीडन्त्यश्च तत्रासन्। तत्र शुद्धस्मितां देवयानीं स राजा ददर्श। तासां मध्ये कन्याश्रेष्ठां अनुपमरूपधारिणीं कन्यां स्वर्णपीठात् किञ्चित् पृथगुपविष्टां स पश्यन् विस्मितोऽभूत्। तत्रासुरपतिदुहितरं निष्पापां सुहासिनीं ब्राह्मणकन्यायाः पादौ संमर्दयन्तीं स राजा ददर्श। गायन्त्यः, नृत्यन्त्यः, वाद्येषु रममाणाश्च ताः कन्याः, ययातिं दृष्ट्वा लज्जया नमितशिरसः स्थिताः। ततः स राजा ताभिः द्विसहस्रैः कन्याभिः परिवृतां, उभाभ्यां कन्याभ्यां समीपस्थाभ्यां सहितां देवयानीं पृष्टवान्— "सुशोभने! त्वं कस्य कन्या? किं नाम ते? एताः का वा भवतीनाम्?" तदा देवयानी उवाच— "राजन्! शृणु, वक्ष्यामि। अहं शुक्रस्य, असुराचार्यस्य दुहिता। एषा च मम सखी दासी च; यत्र यत्र अहं यामि, सा मां अनुगच्छति। एषा शार्मिष्ठा नाम, दानवराजस्य वृषपर्वणः कन्या।" राजा पुनः पप्रच्छ— "सुश्रोणि! एषा त्वदीया सखी, कन्याश्रेष्ठा, किं कारणं दास्यां स्थितेति मम महदुत्सुकम्। न देवी, न गन्धर्वी, न यक्षी, नापि किन्नरी—एवंरूपां स्त्रीं पृथिव्यां न कदापि दृष्टवान्।" "पद्मपत्रनयना, श्रीसमानप्रभा, सर्वमङ्गललक्षणैः युक्ता, सर्वाभरणभूषिता, एषा असुरपतिदुहिता। नूनं भाग्ययोगेन, अथवा तपोबलात्, सा दास्यां पतिता; अन्यथा, दोषरहिताङ्गी, कदापि दासी न स्यात्।" "तवापि काचिदपि रूपेण अस्याः समता नास्ति। पूर्वकृतदोषात् एषा दासी जाता, अद्भुतं खलु!" देवयानी उवाच— "सर्वं धर्मानुक्रमेणैव चरितव्यम्, पुरुषश्रेष्ठ। विधानं विचिन्त्य, विचित्रकथां मा कुर्यात्।" ततः देवयानी राजानं पप्रच्छ— "राज्यलक्षणयुक्तः असि, ब्राह्मणवद्वदसि; त्वं कः? कुतः आगतः? कस्य वा पुत्रः?" राजा प्रत्युवाच— "श्रवणपथेन ब्रह्मचर्येण समस्तं वेदं अधीतवान्; अहं राजा, राजपुत्रः, ययातिः नाम प्रसिद्धः।" देवयानी पुनः पप्रच्छ— "कस्मिन्नर्थे, राजन्, त्वमत्र आगतः? किम् उदकग्रहणाय, उत शिकारकाङ्क्षया?" राजा उवाच— "शिकारकाङ्क्षया, सौम्ये, अहं जलार्थी अत्र आगतः। बहुधा त्वया पृष्टः, अद्य मां विसृज।" देवयानी सस्मितं वचः प्रोवाच— "शार्मिष्ठया सह, द्विसहस्रकन्याभिः सहितया, अहं तवाधीना; शुभं ते भूयात्, सखाभर्ता च भव।" राजा मनसि चिन्तयामास— "असुरपतिदुहितरं दृष्ट्वा मम मनः तत्र प्रविष्टम्; शार्मिष्ठा मम रानी स्यात्," इति। स उवाच— "उशानसः कन्ये, शुभं ते अस्तु, अहं तव योग्यः नास्मि; राज्ञः देवयानीं न विवाहयन्ति।" "परदारः, स्वस्री, स्वजात्या, पतिता, स्नुषा, हीना, याच्ञा, रोगिणी—एताः मूढाः न स्पृशेयुः इति विद्वांसः वदन्ति।" देवयानी उवाच— "ब्राह्मण्यं राजत्वेन युक्तम्, राजत्वं ब्राह्मण्येन च; स्वस्थाने स्थितयोः भेदो नास्ति। नहुषस्य पुत्र, मुनिरथवा मुनिकुमारः, त्वं मामङ्गीकुरु।" "चतुर्वर्णाः एकदेहसमुत्पन्नाः, पृथक् धर्माः, पृथग् शौचाः; तेषु ब्राह्मणः श्रेष्ठः।" "एषः हस्तग्रहणधर्मः, नहुषनन्दन, पूर्वं न आसीत्; त्वया हस्तग्रहणं कृतम्, तस्मात् त्वां वृषये।" "मम हस्तं कश्चनान्यः न स्पृशेयात्, यदि मुनिपुत्रेण वा त्वया वा स्पृष्टः।" "ब्राह्मणः क्रुद्धः सर्पादपि विषधरात्, सर्वतोमुखानलादपि, दुष्करतरः इति बुद्धिमन्तः मन्यन्ते।" राजा पप्रच्छ— "कथं ब्राह्मणः सर्पात्, सर्वतोमुखानलादपि दुष्करतरः, यथा त्वया उक्तम्?" देवयानी उवाच— "एकः सर्पः एकमेव हन्ति, शस्त्रं च एकम्; क्रुद्धो ब्राह्मणः राज्यं नगरीं च विनाशयेत्।" "अतः ब्राह्मणं दुष्करतरं मन्ये; तस्मात्, सौम्य, मम पितरः त्वां न अददात्, नाहं त्वां गृह्णामि।" "यां पितरः अददात् तां गृहाण, राजन्, यतः त्वां वृषये; दत्तं प्रार्थितं वा न कश्चिद् भयम्।" "किञ्चिद् प्रतीक्षस्व, राजन्; पितरं प्रेषयामि। शीघ्रं धात्र्याः आज्ञापय—मम स्वयम्वरे नहुषपुत्रं वृता इति।" ततः देवयानीपितृवाक्येन धात्री शीघ्रं सर्वं यथावत् तस्मै निवेदयामास। तदाशु श्रुत्वा भृगुः स राजा ययातिं स्वसमीपं निनाय। शुक्रस्य आगमनं दृष्ट्वा ययातिः साष्टाङ्गं प्रणम्य, काव्यं ब्राह्मणं सस्मितं प्रणनाम। देवयानी पितरं ववन्दे— "पितः! अयं नहुषपुत्रः मम हस्तं गृह्णीत, यत्र न कश्चन पूर्वं कृतवान्। तेन मम रक्षणं कृतम्। त्वां नमामि; मां तस्मै ददातु, अन्यं पतिं न वृणे।" "एको धर्मः प्रियः, अन्यो युक्तः; नहुषपुत्रः पतिर् वृतः। काचस्य शापात् अन्यथा न कर्तव्यम्।" शुक्र उवाच— "वीर! मम प्रिया कन्या त्वया पतिरूपेण वृता। यदि अहं स्वयमेव तस्या हस्तं गृह्णीयां, जातिसंकरदोषः स्यात् ब्राह्मणस्य। अतः, नहुषनन्दन, त्वं तां पत्नीत्वेन गृहाण, मया दत्ता।