देवयानी द्वारा प्रेरितः ब्राह्मणः स्वान् शिष्यान् परित्यज्य तस्याः सर्वाः इच्छाः तदा सायं काले पूरयितुम् उद्युक्तः अभवत्। तस्याः यत् किंचिद् इच्छितं तद् अहं अद्य करिष्यामि; यदि शुक्रः मां देवयानीयाः कृते आह्वयति, तदा न शुक्रः न देवयानी मदर्थम् दोषार्हौ भवेताम्। ततः सह सहस्रं कन्याभिः, देवयानी पितुः आज्ञया तस्मात् दिव्ये महति प्रासादे शीघ्रं पालकीम् आरुह्य निर्गता। शर्मिष्ठा अपि सह सहस्रं दासीभिः देवयानीयाः अनुचर्यां प्रतिज्ञाय, यत्र यत्र पिता तां दाति, तत्र तत्र अनुगमिष्यामि इति उक्तवती। तदा देवयानी, "अहं स्तुत्यस्य, याचकस्य, प्रापकस्य पुत्री; स्तुत्यस्य कन्या कथं दासी भवेत्?" इति उक्तवती। यः कः चन दुःखितं स्वजनं सुखं दाति, तस्य कृते अहं त्वां यत्र पिता दाति, तत्र अनुगमिष्यामि इति पुनः प्रतिज्ञाय। तदा वृषपर्वणः कन्यया दास्यं प्रतिज्ञाय, देवयानी, राजश्रेष्ठ, स्वपितरं इदं वाक्यम् उवाच। "नगरं प्रविश्यामि, पितः; अहं तुष्टा अस्मि, ब्राह्मणश्रेष्ठ। तव विद्या अव्यभिचारिणी, तव अध्ययनशक्ति महान्।" इति कन्यया उक्तः, द्विजश्रेष्ठः शुक्राचार्यः तुष्टः, सर्वविधेन सम्मानितः नगरं प्रविश्य अनुगृहीतः अभवत्। अथ दीर्घकालेन, देवयानी, राजश्रेष्ठ, सा दिव्या कन्या, तस्मिन्नेव वने क्रीडनाय निर्गता। सह सहस्रं दासीभिः तथा शर्मिष्ठया, सा तत्र आगत्य यथासुखं विचरन्ती। सर्वसुखिताभिः सखीभिः सह, मधुमद्वसंत्याः मद्यं पिबन्त्यः क्रीडन्ति। विविधानि भोज्यानि खादन्ति, फलानि च दन्तैः विदारयन्ति; तस्मिन् काले, राजा, शिकारार्थं तत्र पुनः आगतः। स राजा तस्मिन्नेव स्थले जलार्थी, श्रमपरिश्रान्तः, देवयानिं शर्मिष्ठां ताः कन्याः च दृष्टवान्। ताः दिव्याभरणैः भूषिताः, रत्नमयेषु आसनेषु उपविष्टाः, देवयानीं शुद्धस्मितां तत्र उपविष्टां दृष्टवान्। तासां मध्ये, स राजा अतुल्यरूपां कन्यां सुवर्णासनात् किंचित् दूरं स्थितां अपश्यत्। स अपि दोषरहितां असुराधिपतेः पुत्रीं, मनोज्ञस्मितां, ब्राह्मणकन्यायाः चरणयोः मर्दनं कुर्वन्तीं उपविष्टां अपश्यत्। गायन्त्यः, नृत्यन्त्यः, वाद्यं वादयन्त्यः, भारत, ययातिं दृष्ट्वा, लज्जिताः, शिरांसि नतवन्त्यः। सह द्विसहस्रं कन्याभिः, द्वे कन्ये उभे समीपे स्थिते, स राजा देवयानिं पप्रच्छ, "सुन्दरी, तव वंशः नामानि च कथय।" देवयानी उवाच, "राजन्, शृणु; अहं असुराणां गुरोः शुक्रस्य कन्या। एषा मम सखी दासी च; यत्र यत्र अहं गच्छामि, तत्र तत्र अनुगच्छति। एषा शर्मिष्ठा, दानवाधिपतेः वृषपर्वणः कन्या।" राजा अपि पप्रच्छ, "कथं तव सखी, एषा सुन्दरी कन्या, दासी अस्ति, असुराधिपतेः कन्ये? अहं महतीं कुतूहलम् अनुभवामि।" न देवता, न गन्धर्वी, न यक्षी, न किन्नरी, पृथिव्यां तादृशीं स्त्रीं अहं न दृष्टवान्। पद्मपत्रनयनां, श्रीवत् दीप्तां, सर्वशुभलक्षणैः युक्तां, असुराधिपतेः कन्यां सर्वाभरणैः भूषितां अपश्यत्। नूनं, भाग्येन वा तपसा वा, सुन्दरी, सा अधः पतिता; अन्यथा, निष्कलङ्काङ्ग्या, दासी न भवेत्। रूपे तव कोऽपि तस्याः तुल्यः न; निश्चयेन, कस्यचित् पूर्वदोषेन, सा तव दासी अभवत्—आश्चर्यं हि। सर्वे, पुरुषश्रेष्ठ, विधिना अनुगच्छन्ति; शास्त्रविधिं विचार्य, विचित्रं संवादं मा कुरु। राजा तस्य रूपं, वेशं च दृष्ट्वा, "राजा इव दृश्यसे, ब्राह्मणः इव भाषसे; कथय, त्वं कः, कुतः आगतः, कस्य पुत्रः?" इति पप्रच्छ। ययातिः उवाच, "ब्रह्मचर्येण श्रुतपथे समग्रं वेदं अधीतवान्; अहं राजा, राजपुत्रः, ययातिः प्रसिद्धः।" देवयानी अपि पप्रच्छ, "किमर्थं, राजन्, त्वं इह आगतः? जलग्रहणाय वा, शिकारकामनया वा?" राजा उवाच, "शिकारकामनया, सौम्ये, अहं जलार्थं आगतः; त्वया बहुधा पृष्टः, अधुनाऽपि मां अनुमन्यस्व।" देवयानी उवाच, "सह द्विसहस्रं कन्याभिः दासीभिः च शर्मिष्ठया, अहं तव अधीनां; शुभं ते भवतु—मम मित्रं पतिं च भव।" राजा तस्य मनः शर्मिष्ठायाम् आकर्षितम्; "शर्मिष्ठा मम पत्न्यस्तु," इति चिन्तयित्वा तां वाक्यं उवाच। "उशानः कन्ये, शुभं ते अस्तु; अहं तव योग्यः न, सुन्दरी; राजानः देवयानिं, पितुः कन्यां, न विवाहयन्ति।" अन्यस्य पत्नी, स्वस्वसा, समानवंश्या, पतिता, श्वस्रा, अधमा, याचिका, रोगिणी—एते विद्वद्भिः अप्राप्याः इति उक्तम्। देवयानी उवाच, "ब्राह्मण्यं राज्यं च संयुक्तं, राज्यं ब्राह्मण्यं च; तयोः स्थानस्थयोः तत्त्वतः भेदः नास्ति। नहुषपुत्र, ऋषिः वा, ऋषिपुत्रः वा, मां गृहाण।" "चतुर्वर्णाः, सुन्दरी, एकदेहात् जाताः; पृथक् धर्माः, पृथक् शुद्धयः, ब्राह्मणः तेषां श्रेष्ठः।" "पाणिग्रहणं, नहुषवंशज, पूर्वं नरैः न आचरितम्; त्वं प्रथमं मम पाणिं गृहीत्वा, तस्मात् त्वां वरणीयम्।" "यथा ऋषिपुत्रेण वा, त्वया वा, मम पाणिः स्पृष्टः, अन्यः कः पुरुषः तां स्पृशेत्?" "ब्राह्मणः, विद्वद्भिः, विषपूर्णं क्रुद्धं सर्पं, सर्वतोमुखं अग्निं च, अतिदुष्प्रतिकारः इति मन्यते।" इति स्नेहपूर्णं, श्रद्धया, महाभारतस्य कथायाम् उक्तानि श्लोकानुसारं सम्पूर्णं कथा संस्कृतेन प्रवाहवत् वर्णिता।