व्यासेन प्रकटितं महाभारतम् अद्भुतं यत्र वासुदेवस्य महिमाऽनन्तं गूढं च वर्णितं, यः सत्यम्, धर्मः, शुद्धिः, तथा पुण्यं च स्वयमेव अस्ति। सः शाश्वतम्, परं, अचलं ब्रह्म, चिरस्थायी ज्योतिर्वर्णितः, यस्य दिव्यकर्माणि ज्ञातिभिः कथितानि। तस्माद् उत्पन्नं सर्वं, अस्ति च, न च अस्ति च, सर्वाणि च यत् अस्ति न च अस्ति, यथाक्रमं, क्रियाः, जन्म, मृत्यु, पुनर्जन्म च तस्मात् प्राप्यते। आत्मनं यत्र श्रुते, पञ्चतत्त्वगुणैः युक्तं च यत् अप्रकटं तस्मिन् वासुदेवस्य महिमाऽन्वेषणं सम्प्राप्यते। यः सदा मुक्तः, ध्यानयोगेन युक्तः, सदा तस्मिन् मननं करोति, आत्मनं दर्पणप्रतिबिम्बवत् पश्यति। यः सदा श्रद्धालुः, शिष्टः, धर्मे च समर्पितः, एषः अध्यायः पठित्वा पापात् मुक्तः भवति। यः श्रद्धया सदा महाभारतस्य प्रारंभिकं अध्यायं श्रुणोति, सः दुःखेषु अपि न विगच्छति। यः च यदा तु, सन्ध्यायां किंचित् पठति, सः त्वरितं पापात् मुक्तः भवति, यावत् दिनरात्रौ पाठः संचितः अस्ति। एषः तु वास्तवतः भारतस्य सारः, यथा घृतं दधि-रसस्य सारम्, तथा ब्राह्मणः मनुष्यमध्ये सर्वश्रेष्ठः। यथा आरण्यकं वेदेषु, यथा अमृतं औषधिषु, यथा समुद्रः सरसामध्ये श्रेष्ठः, तथा गोधूलिः चतुर्थपादानां मध्ये प्रमुखा। सर्वइतिहासेषु, भारतं एषः विशेषः, यः ब्राह्मणेषु श्राद्धे चतुर्थांशं पठति, तस्मिन् अनन्तं अन्नं पानं च तस्य पितृभ्यः अर्प्यते। वेदं इतिहासं च पुराणं च वर्धयितव्यं। वेदः अल्पविद्यायुक्तं जनं भयति, यः वदति, "सः मां पार्श्वं गच्छति"; ज्ञानी यः एषः कर्ष्णवेदं पठति, तस्य अर्थं प्राप्यते। यः पवित्रः, प्रत्येकं उत्सवे पठति, सः निःसन्देहं गर्भहत्या इत्यादि पापानां त्यागं करोति। तस्मिन् सम्पूर्णं भारतं पठितं मन्यते—एवं मम अभिप्रायः; यः प्रतिदिनं श्रद्धया च reverence श्रुणोति, सः दीर्घजीविता, कीर्तिः, च स्वर्गपथं प्राप्यते। एकस्मिन पक्षे चतुर्वेदाः, अपि च अन्यस्मिन् भारतः। कदाचित् सर्वे देवाः एकत्र समागत्य तेषां चतुर्वेदानां तुलनायां भारतम् तेषां गूढतया चतुर्वेदानां तुल्यं प्राप्यते। तस्माद् एषः महाभारतं इति विश्वे प्रख्यातं, यतः एषः महत्त्वेन च भारतः। यः तस्य व्युत्पत्तिं ज्ञातुं शक्नोति, सः सर्वपापात् मुक्तः। तपः न दूषितं, अध्ययनं न दूषितं, वेदस्य स्वाभाविकं विधानं न दूषितं; धनस्य बलात् अपहरणं दूषितं—केवलं तेषां कर्माणां दूषितं च। हे सूतपुत्र, समन्तपञ्चकस्य वर्णनं कृतं, वयं सर्वं तदनुसृत्य श्रुतुमिच्छामः। श्रुणु मे, हे ब्राह्मणाः, शुभकथाः यथा तदनुसृत्य समन्तपञ्चकस्य कथा। त्रेतायाम् द्वापरयुगस्य संधिकाले, रामः सर्वश्रेष्ठः योधा, क्रोधेन प्रेरितः, राजकृत्त्रिं शृङ्खलां बारं बारं नाशयामास। सः स्वशक्त्या सर्वान् क्षत्रियान् नाशयित्वा, अग्निना प्रदीप्तः, समन्तपञ्चके पञ्च रक्तपद्मानि निर्मितानि। तत्र रक्तपद्मेषु क्रोधेन परिभूतः, सः पितृभ्यः रक्तं समर्पयामास—यथा श्रुतम्। ततः पितरः, ऋचिकादयः, रामं प्रति गत्वा वदन्ति, "राम, राम, महाशुभः, त्वं नः प्रियः, हे भार्गव!" "येन तव पितृभिः संतुष्टाः, यद्यस्मिन् अहं तेषां अनुग्रहं प्राप्ये, च यः क्रोधेन क्षत्रियान् नाशयितुम् अर्हति, तदर्थं पापात् मुच्येत—एषः वरः यः मम प्रार्थना अस्ति; च एते तालुकाः पवित्रं स्थलं भूत्वा, पृथिव्यां प्रसिद्धं भूत्वा।" "इति सः प्राप्नुहि—एवं पितरः तस्मिन् वदन्ति; क्षम्यताम्, इत्येवम् उच्यते, तस्मिन् सः विरमति।" तेषां रक्तपद्मैः परिपूर्णं स्थलं पवित्रं समन्तपञ्चकं इति प्रसिद्धं। यः स्थलं योग्यं विशेषतः ज्ञायते, तेन एव नामेन, ज्ञानीः वदन्ति, स्थलं ज्ञायते। यदा कालिद्वापरयुगस्य आंतरालं आगत्य समन्तपञ्चके कुरूणां पाण्डवाणां च सेनानां युद्धं अभवत्। तत्र धर्मभूमौ, यत्र पृथिव्याः दोषैः मुक्तं, अठारः सेनाः युद्धाय उत्सुकाः संगच्छन्ति। तत्र गत्वा, तौ द्विजाः युद्धं प्राप्य तस्मिन् स्थले समाप्ताः; हे द्विज, तथा एषः स्थलस्य नामोत्पत्तिः जातम्। सः पवित्रं रमणीयं स्थलं यथा तव ज्ञायते; एषः ब्राह्मणानां श्रेष्ठः, यथा तस्मिन् स्थले त्रिलोक्यां प्रसिद्धं जातम्। हे सूतपुत्र, त्वं 'अक्षौहिणी' इत्यपि उच्यते, वयं तद्विषये विस्तरं श्रुतुमिच्छामः। वदतु, अक्षौहिणीः कस्य च, अश्वानां, रथानां, गजānां च मापं—यथा सर्वं ज्ञातं, यथा ज्ञायते। एकः रथः, एकः गजः, पञ्च पादातः, त्रयः अश्वाः—एषः, यः ज्ञातः, 'पत्तिः' इति उच्यते। ज्ञानीः वदन्ति, त्रीं पत्तिं 'सेनामुखं' इति उच्यते; त्रयः सेनामुखाः 'गुल्मः' इति उच्यते, एषः च कथ्यते।