शुक्राचार्यः असुराणां गुरुर्भूत्सन् भृगवः प्रियं सखायं वृषपर्वाणमिदं वचः सस्मार — "यदिदं पृथिव्यां धनमस्ति, यदसुरेश्वराणां गजाश्वगोदुग्धादिसम्पत्तिः, तत्सर्वं त्वया मया च अधिगतं; वयं तस्य नाथौ।" पुनः स भृगुः वृषपर्वाणमुवाच — "यद् दैत्यराजानां महद्रणं, तस्यापि स्वामी अहमेव, यदि केवलं देवयानी तुष्टिं प्राप्नुयात्।" एवं वचने कृतमते वृषपर्वा तस्य वचः शृण्वन्, "एवं अस्तु" इत्युक्त्वा, शुक्रस्य समीपं गतः। ततो भृगुः देवयानीं समीपमुपेत्य तस्याः सन्तापं निवेदयामास। देवयानी तु ब्रवीति — "यदि त्वमेव राजधनस्य स्वामी, अहं तद् न जानामि; स्वयं राजा तद् अभ्यधातु।" शुक्रस्य वचः श्रुत्वा वृषपर्वा स्वबान्धवैः सह देवयानीयाः पादयोः पतित्वा प्रार्थयत् — "देवयानी तुष्टिं प्राप्नुयात्।" स तां प्रणम्य उवाच — "त्वं सदा मया पूज्या वन्द्या च, पितरं यथा, शुभे। यद् इच्छसि, देवयानि, तद् अपि दुर्लभं यदि, दास्यामि।" देवयानी तु प्राह — "शर्मिष्ठां दासीं करोमि, सह सहस्रकन्याभिः; या मां पितर्यनुगच्छेत्।" ततः वृषपर्वा धायिकां प्रेषयामास — "उत्तिष्ठ, धायिके, शीघ्रं गत्वा शर्मिष्ठां आनय; यद् देवयानी इच्छति तत् कुर्यात्।" ततो धायिका शर्मिष्ठां प्राप्य उवाच — "उत्तिष्ठ, सौम्ये शर्मिष्ठे, स्वबान्धवानां सुखाय कार्यं कुरु।" सा पुनः अवदत् — "ब्राह्मणः देवयानीयाः प्रेरणया शिष्यान् परित्यजति; यद् अपि देवयानी इच्छति, तद् अद्यैव कर्तव्यम्।" शर्मिष्ठा तु प्रत्युवाच — "यद् इच्छति, तत् अहं करिष्यामि; यदि शुक्रः देवयानीयाः कृते मां आह्वयति, न शुक्रस्य न देवयानीयाः दोषः स्यात्।" ततः पित्रा समादिष्टा शर्मिष्ठा सह सहस्रकन्याभिः शीघ्रं राजभवनादुत्तमात् पालकीमारुह्य निर्गता। सा देवयानीं प्राह — "सह सहस्रदासिभिः त्वां सेविष्ये; यत्र त्वां पितर्यनुगच्छेत्, तत्र त्वां अनुसरिष्यामि।" तदा शर्मिष्ठा पुनरुवाच — "अहं स्तुतायाः पितुः कन्या, याचमानायाः, लब्धायाश्च; स्तुतपितुः कन्या कथं दासी स्यात्?" पुनः सा प्राह — "यः कश्चित् स्वबान्धवानां क्लेशितानां सुखं करोति, तस्मात् त्वां पितर्यनुगच्छेत्, तत्र त्वामनुसरिष्यामि।" एवं वृषपर्वणः कन्यया दास्यं प्रतिज्ञातं दृष्ट्वा, देवयानी, राजन्, पित्रे वचः प्राह — "नगरं प्रविश्यामि पितः; तुष्टा अस्मि, द्विजोत्तम। तव विद्या अच्युता, बलं च महद्।" तस्या एवमुक्तः शुक्राचार्यः, द्विजोत्तमः, तुष्टः, बहुमान्यः, विविधान् दानान् गृह्णन्, नगरं प्रविवेश। कालेन महता, राजन्, देवयानी शुभा कन्या पुनः तस्मिन्नेव वने क्रीडायै निर्गता। सह सहस्रदासिभिः, शर्मिष्ठया च, सा तस्मिन्नेव स्थले गत्वा यथाकामं विचचार। सा सर्वाभिः सखीभिः सह हृष्टा क्रीडन्ती मधुमत्तमधुपानं कुर्वन्त्यः रमन्ते स्म। ताः विविधान्नानि भुञ्जानाः, फलानि च खादन्त्यः, तत्रैव, राजन्, यदृच्छया राजा ययातिः पुनः मृगयायै तं देशं प्रविवेश। स राजा तत्रागतः, जलार्थी श्रान्तः, देवयानीं, शर्मिष्ठां, ताः कन्याश्च ददर्श। ताः दिव्याभरणभूषिताः, रमणीयासने रत्नविचित्रे स्थिताः, देवयानीं शुभस्मितां तत्रासीनां ददर्श। तासां मध्ये, तं कन्यारत्नं, स्वर्णासनात् किंचित् पृथगस्थां, दृष्ट्वा विस्मयमगमत्। स पुनः असुरेश्वरस्य निर्दोषकन्यां, सुमधुरस्मितां, ब्राह्मण्याः पादौ पिण्डयन्तीं दृष्ट्वा विस्मितः। ताः गायन्त्यः, नृत्यन्त्यः, वाद्यं वादयन्त्यः, भारत, ययातिं दृष्ट्वा लज्जया शिरांसि नतवत्यः। स राजा तासां मध्ये द्विसहस्रदास्यः, द्वाभ्यां कन्याभ्यां परिवृतः, तां सुन्दरीं पप्रच्छ — "कस्य त्वं, किम् नाम, किम् वंशः?" देवयानी तु प्राह — "शृणु राजन्, वचो मे; शुक्रस्यास्मि कन्या, असुराचार्यस्य।" "एषा मे सखी दासी च; यत्र यत्र गच्छामि, सा मां अनुसरति। एषा शर्मिष्ठा, दानवराजस्य वृषपर्वणः कन्या।" राजा पुनः पप्रच्छ — "कथं एषा ते सखी, कन्या, दासी जाता, सुकेशिनी, असुरेश्वरस्य कन्ये? महान् मे कौतूहलम्।" "नैव देवी, न गन्धर्वी, न यक्षी, नापि किन्नरी; न कदापि पृथिव्यां एतादृशी स्त्री दृष्टा मया।" "पद्मपत्रनयना, श्रीमद्वपुः, सर्वलक्षणसंयुक्ता, असुरेश्वरस्य कन्या सर्वाभरणभूषिता।" "नूनं विधिना वा तपसा वा, सुकेशिनि, सा नीचीकृता; अन्यथा, निर्दोषाङ्ग्या, दासी न स्यात्।" "रूपेण तव कोऽपि न तुल्यः; नूनं पूर्वकर्मणा सा दासी जाता — आश्चर्यम्!" देवयानी तु प्रत्युवाच — "सर्वे धर्मेणैव चरन्ति, राजन्; यथा शास्त्रं, तथा कुर्याः, न विचित्रं पृच्छ।" राजा अपि पप्रच्छ — "राजरूपधारी त्वं, ब्राह्मणवद्वदसि; कोऽसि, कुत्र जातः, कस्य पुत्रः?" ययातिः प्रत्युवाच — "ब्रह्मचर्येण श्रुतेन सम्पूर्णवेदोऽस्मि; राजा चास्मि, राजपुत्रः, ययातिरिति प्रसिद्धः।" देवयानी पुनः पप्रच्छ — "कस्मिन्नर्थे, राजन्, इह आगतः? जलार्थं वा, मृगयायै वा?" एवं तत्र तेषां संवादः समजनि, यथोक्तश्लोकानुक्रमेण, धर्मार्थयुक्तः, मधुरः, महात्मनाम्।