शुक्राचार्यः, असुराणां गुरुः, दुःखेन वृषपर्वणं राजानमिदं समुपालभ्य प्राह—"सा मम कन्या यत्र न वसति, तत्र अहं कथं वसिष्यामि? तस्या वियोगेन अहं तव राज्यं परित्यजामि। हे वृषपर्वन्, अनर्हायाः तस्याः वधात्, मम पुत्र्याः च आपदः कारणात्, त्वां तव च बान्धवान् परित्यजामि। न अहं तव राज्ये वसितुं शक्नोमि, न च तव सह स्थातुम्। अतः मा शोच, न च कोपं कुरु, हे नराधिप। तस्याः विना अहं तव राज्ये स्थातुं न शक्नोमि। या सा मे प्रिया, तस्या एव मम गतिर्भवति; यत् तस्या प्रियं, तत् ममापि प्रियमेव। यदि ब्राह्मणं हन्याम् अथवा शोकात् क्रन्देयम्, यदि शर्मिष्ठया देवयानीयाः अपराधः कृतः, तेन अहं पापकृत्यं गच्छामि। हन्त, त्वं मां मिथ्यावादिनं मन्यसे, हे दैत्य, यतः त्वं न दोषं निवारयसि, न च तद्विषये चिन्तयसि।" एतस्मिन्नन्तरे वृषपर्वा शुक्रमुवाच—"हे भार्गव, त्वयि न अधर्मं न च मिथ्यावचनं पश्यामि। धर्मः सत्यं च त्वयि वर्तेते; त्वं नः अनुग्रहं कुरु। यदि त्वं अस्मान् परित्यजसि, अहं स्वबान्धवैः सह प्रथमं सागरे प्रविश्यामि। अथवा पातालं वह्निं वा गमिष्यामि; अन्यं शरणं न पश्यामि। यदि त्वं, ग्रहाधिप, अस्मान् परित्यज्य सुरान् यास्यसि, तर्हि सर्वं परित्यज्य दह्यमाने वह्नौ प्रविश्यामि।" शुक्रः पुनरुवाच—"सागरं प्रविशन्तु वा दिशः पलायन्तु वा, हे असुराः! अहं मम कन्यायाः आपदं सोढुं न शक्नोमि, सा मे प्रिया। देवयानी प्रसादयितव्या, मम प्राणाः तस्याः कृते स्थिताः। अहं तव हितरक्षकः, यथा बृहस्पतिः इन्द्रस्य।" वृषपर्वा उवाच—"यद् असुरेश्वराणां धनं पृथिव्यां विद्यते—गजाः गावः अश्वाः वा—हे भार्गव, तव मम च तस्य अधिपत्यं। यद् महाबलिनां दैत्यराज्ञां धनं विद्यते, तदपि मम अधिपत्यं, यदि केवलं देवयानी प्रसादयेत्।" एवं वृषपर्वणा उक्ते, सः महर्षिं प्रति "एवं भवतु" इत्युक्त्वा, देवयानीं समीपमुपेत्य, भार्गवः तस्याः विषये तदर्थं भाषत। देवयानी तदा उवाच—"यदि त्वं, हे भार्गव, राज्ञः सम्पदां स्वामी, अहं तद् न जानामि; स्वयम् राजा तद् उद्घोषयतु।" शुक्रस्य वचनं श्रुत्वा, वृषपर्वा स्वबान्धवैः सह देवयानीयाः पादयोः पतित्वा, "देवयानी प्रसादयितव्या" इति प्रार्थयत्। सः उवाच—"त्वं सदा मया वन्दनीया पूजनीया च, पितरं यथा, हे शुभे। यत् ते मनसि वाञ्छितं, हे देवयानि शुद्धहासिनि, तत् कठिनमपि तव दास्यामि।" देवयानी प्रत्युवाच—"शर्मिष्ठां दासीं कामये, सह सहस्रेण कन्यकानां; या मम पितर्यर्पिता, सा मम अनुगामिनी भवतु।" वृषपर्वा तदीयं परिचारिकां प्रेषयामास—"उत्तिष्ठ, धात्रि, शीघ्रं गत्वा शर्मिष्ठां आनय; देवयानी यद् इच्छति, तत् करोतु।" तदा धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठाम् अवोचत्—"उत्तिष्ठ, सुमुखि शर्मिष्ठे, स्वबान्धवान् सुखय। ब्राह्मणः देवयानीयाः प्रेरणया शिष्यांश्च परित्यजति; या तस्या अभिलाषा, सा अद्यैव त्वया सम्पाद्या।" शर्मिष्ठा प्रत्युवाच—"या सा इच्छति, तत् अद्यैव करिष्यामि; यदि शुक्रः देवयानीयाः कृते मां आह्वयति, न तत्र शुक्रो न देवयानी दोषार्हौ।" ततः सा सहस्रकन्यासहितया, पितुः आज्ञया, शोभनात् प्रासादात् शीघ्रं पालकीमास्थाय निर्गता। सा उवाच—"सह सहस्रदासीभिः तव दासी भविष्यामि; पितर्यर्पितायाः त्वामनुगमिष्यामि।" पुनः सा उवाच—"अहं स्तुत्यस्य कन्या, याचकस्य, प्रतिग्राहीणश्च; कथं स्तुत्यपुत्री दासी भवेत्? तथापि, या काचिदुपायेन बान्धवानां दुःखं हर्षयति, तदर्थं त्वामनुगमिष्यामि।" यदा वृषपर्वणः पुत्र्या दास्यं प्रतिज्ञातं, तदा देवयानी, राजन्, पितरं प्रति इदं वचनमुवाच—"नगरं प्रविश्यामि, पितः; तुष्टा अस्मि, द्विजोत्तम। तव विद्या अव्यभिचारिणी, महती च तव श्रुतिशक्ति।" सः महात्मा द्विजश्रेष्ठः, तया पुत्र्या सम्यक् सम्बोधितः, प्रसन्नः, सर्वोपहारैः सत्कृतः, नगरं प्रविवेश। कालेन महता, राजन्, सा देवयानी, शोभना कन्या, तस्मिन्नेव वने क्रीडार्थं निर्गता। सह सहस्रदासीभिः, शर्मिष्ठया च, सा तत्रैव स्थले समागत्य, स्वेच्छया विचचार। सह सर्वाभिः सखीभिः, सा चान्या च, मुदिताः, मधुमत्तया वारुण्या क्रीडन्त्यः। विविधान्नानि भुञ्जानाः, फलानि च खादन्त्यः, तत्रैव राजा, मृगयायै गच्छन्, पुनः तं देशं प्रविवेश। सः तत्रैव स्थले, श्रान्तः, जलार्थी, देवयानीं शर्मिष्ठां ताः कन्याश्च अपश्यत्। ताः दिव्याभरणभूषिताः, रत्नमयासनासने स्थिताः, पिबन्त्यः क्रीडन्त्यश्च दृष्ट्वा, तत्र शुद्धहासिनीं देवयानीं निषण्णां दृष्टवान्। तासां मध्ये, तस्याः कन्यायाः सुवर्णासनात् किंचित् पृथग्वर्तिनीं, अनुपमसौन्दर्ययुक्तां अपश्यत्। तत्रापि, असुराधिपतेः निर्दोषां कन्यां, सुहसितां, ब्राह्मणकन्यायाः पादौ पिण्डयन्तीं अपि दृष्टवान्। गीतनृत्यवाद्यैः सह, सः ययातिं दृष्ट्वा, ताः सर्वाः लज्जिताः, नमतश्चिरं तस्थुः। राजा ताः उवाच—"द्विसहस्रदासीपरिवृतायाः, द्वाभ्यां कन्याभ्यां सह, अहं त्वां पृच्छामि, सुश्रोणि, तव कुलं नाम च।" देवयानी प्रत्युवाच—"शृणु, राजन्, वचनं मम; अहं शुक्रस्य कन्या, असुराचार्यस्य इति विद्धि।