काव्यः तत्र वनान्ते दुहितरं मनसा विह्वलां दृष्ट्वा तया समुपस्थितां दुःखेन पृष्टः। सा तं प्राज्ञं पितरं प्रति व्याजहार—"देवयानी वनमध्ये पीडिता, भगवन्।" पुनः सा प्राह—"शर्मिष्ठया, वृषपर्वणः कन्यया, महाभाग।" इत्येवं श्रुत्वा काव्यः स्वदुहितरं तत्र शर्मिष्ठया पीडितां विज्ञाय, दुःखितः शीघ्रं तत्र वनं प्रति प्रस्थितवान्। स देवयान्यां तत्र स्थितां दृष्ट्वा, तामङ्के समालिङ्ग्य, दुःखितः स्नेहपूर्वकं वचः प्रोवाच—"सर्वे जनाः स्वकर्मणां फलरूपेण सुखदुःखं प्राप्नुवन्ति। अहं मन्ये—त्वया किञ्चित् पापं कृतं, तस्येदं प्रतिकृत्यं प्राप्तम्।" तत्र देवयानी पितरं प्रति दुःखसंतप्तया वाचा व्याजहार—"यद् यद् शर्मिष्ठया वृषपर्वणः कन्यया मम प्रति उक्तं, तद् सत्यमेव। सा यथार्थमेव अवदत्—त्वं दैत्येषु गायकः।" पुनः सा प्राह—"एवं शर्मिष्ठया, वृषपर्वणः कन्यया, क्रोधरक्तलोचना, तीक्ष्णकटुवचनैः मम प्रति उक्तम्। अहं तु सदा स्तुता, याचिता, स्वीकृतवती च, तथापि सा माम्—यद्यपि स्तुता दानवती चासम्, न स्वीकृतवती।" "शर्मिष्ठा, वृषपर्वणः कन्या, गर्विता, क्रोधरक्तलोचना पुनः पुनः एवं मम प्रति उक्तवती। यदि अहं, कन्या, तां शर्मिष्ठां, या स्तुता च स्वीकृतवती, ताम् उपशमयेयम्, तदा मम सखी एवं उक्तवती। एवं उक्त्वापि, सा वनान्तरे निर्जने मां कठोरतया निगृह्य, कूपे निक्षिप्य, स्वगृहं गतवती। सा प्राह—'त्वं न स्तुता कन्या, न याचिता स्वीकृतवती; त्वं देवयान्याः कन्या, न स्तुता।'" "एतद् वृषपर्वा स्वयमेव जानाति, शक्रश्च, नहुषो राजा च; मम शक्तिः दिव्या, अचिन्त्या, अविभक्ता, ऐश्वर्ययुक्ता। अहं जीवविद्यां जानामि, या अस्मिन्लोके नित्यं निश्चितं च, येन, कमललोचने, मृतोऽपि जीवति।" "सद्गुणानां गर्वेण यो जनः स्वयम् आत्मनः गुणान् प्रगृह्णाति, पश्चात् शोकं प्राप्नोति; अतः, मम शक्तिं जानन्त्यपि, अहं वक्तुं न शक्नोमि। अतः, उत्तिष्ठ, गृहं गच्छामः, कुलप्रभाम्; क्षमस्व, विशाललोचने, क्षमा हि साधूनां सारमिति।" "यत् किञ्चिदस्ति सर्वत्र, पृथिव्यां वा दिवि वा, तस्यास्म्यहम् सदा स्वामी, स्वयम्भुवेण प्रसन्नेन एवम् उक्तम्। अहं भूतानां हिताय जलं विमोचयामि; सर्वाणि औषधानि पोषयामि—एतत् सत्यम् उक्त्वा।" एवं सा दुहितरं शोकवशं गता, क्रोधेन च पीडिता, तस्य पितुः स्निग्धमधुरैः वाक्यैः सान्त्विता। तदा काव्यः पुनः देवयानीं प्रति धर्मोपदेशं कृत्वा अवदत्—"देवयानि, यो जनः परेषां कटुवचनानि सदा सहते, स सर्वमिदं जयति।" "यः उद्भूतं क्रोधं निगृह्णाति, सा यथा, स तु पण्डितैः सारथिरित्युच्यते, न केवलं यः वल्गाः धारयति। यः उद्भूतं क्रोधं अक्रोधेन नाशयति, स सर्वमिदं विजित्य तिष्ठति, देवयानि। यः क्षमया क्रोधं त्यजति, सर्पः जीर्णत्वचमिव, स एव नरः उच्यते।" "यः क्रोधं निगृह्णाति, दुर्वचनानि सहते, क्लेशितोऽपि न दह्यते, स एव श्रीपात्रमिति। यः यजेत् निरन्तरं मासे मासे शतवर्षाणि, यश्च कदापि न क्रुध्यति, सर्वेषु मैत्रीवान्—तयोः अक्रोधी श्रेष्ठः। अतः, अक्रोधी श्रेष्ठः; कामः च क्रोधश्च निन्द्यौ। क्रुद्धस्य दानयज्ञतपांसि निष्फलानि।" "एवं, सुमुखि, यज्ञस्य तपसश्च दानस्य च फलं, अक्रोधे सति, महद्भवति; नात्र संशयः, कदाचन नान्यथा। न तपस्वी, न यती, न यजमानः, न धर्मात्मा—यः क्रोधवशं गच्छति, तस्य न किञ्चन लोकम्।" "पुत्रः, दासः, मित्रम्, भ्राता, भार्या, धर्मः, सत्यवचनम्—एते सर्वे क्रोधिनः त्यजन्ति। यदा बालकाः, बालिकाश्च, अविवेकिनः, वैरं कुर्वन्ति, तदा पण्डितैः तेषां न अनुकरणीयम्; ते हि न शक्ति न अशक्ति जानन्ति।" "अहमपि, वत्से, बाल्येऽपि, धर्मविभागं जानामि; क्रोधस्य चातिकथनस्य च भेदं, शक्त्यशक्त्योश्च। यः स्वाचारं न पालयति, धर्मं परित्यजति, शिष्यसदृशं नाचरति, स धर्मकामेन न सहनीयः।" "दासः वा शिष्यः, यः स्वकृत्यं परित्यजति, स निष्फलः भवति; अतः, मिश्राचारिणां मध्ये वासः मम न रोचते।" "ये पुरुषाः आचारेण वा वंशेन वा परान् अवमन्यन्ति, तेषां मध्ये साधुः न वसेत्। ये तु आचारवंशाभ्यां पश्यन्ति, तेषां मध्ये वासः श्रेष्ठः इति।" "ये सदा परवशाः, हीनधनाः, दुष्टाचाराः, पापकर्मिणः, बहुधनाः चाण्डालाः अपि—चाण्डालाः जन्मना न, किन्तु स्वकर्मणा भवन्ति; ये धनवंशविद्यायुक्ताः अपि, चाण्डालाचारयुक्ताः।" "ते कारणं विना द्वेषं कुर्वन्ति, अन्यदोषं प्रलपन्ति; तेषां मध्ये साधवो न वसन्ति, पापसंगात् पापत्वं भवति।" "यत्र यत्र पुरुषः रज्यते, शुभे वा अशुभे कर्मणि, तत्रैव स सुखं प्राप्नोति; अतः द्वेषः न कर्तव्यः।" "यद् वृषपर्वणः कन्यया मम प्रति उक्तं, तद् वचनं मम हृदयं दग्धमिव अग्निना दारुषु दग्धम्।" एवं काव्यः, दुहितरं दुःखितां सान्त्वयन्, धर्मोपदेशेन च तां क्षमायाः माहात्म्यं निवेदयन्, स्वगृहं प्रति नेतुम् उद्युक्तः।