यदा असुराः पुनः पुनः तव वधं कृतवन्तः, हे कच, तदा आरभ्य अद्य पर्यन्तं मम तव प्रति यः स्नेहः अस्ति, तं स्मर। त्वं मम मित्रे प्रेम्णि च उत्तमं भक्तिं जानासि; धर्मज्ञ, त्वं भक्तायाः निर्दोषायाः मम त्यागं न कर्तव्यः। हे देवयानी, यत् नाज्ञेयम् तत्र मां नाज्ञापय; मम प्रति अनुग्रहं कुरु, हे सुश्रोणि, यतः त्वं मम आचार्यादपि अधिकं पूज्या, हे शुभे। यत्र त्वं, हे विशालनेत्रे चन्द्रमुखि, स्थितवती, तत्र अहं अपि स्थितवान्, काव्यस्य गर्भे वसन्न्, हे दीप्तिमते। धर्मतः त्वं मम भगिनी, हे तन्वी, अतः एवं न वद। अहं सुखेन वसित्वा, हे सौम्ये, किमपि रोषं न धारयामि। अहं त्वां अनुज्ञाय गच्छामि; यात्रा समये शुभं वद। धर्मं न उल्लंघ्य, स्मर मां पुनः कथा श्रूयते। सदा श्रद्धया उत्थाय, आचार्यं भक्त्या सेवस्व। यदि धर्मार्थे याच्यमाने त्वं मां न स्वीकरोषि, तर्हि, हे कच, तव ज्ञानस्य फलम् न सिध्यति। अहं त्वां न स्वीकृतवान्, आचार्यपुत्रीं इति विचिन्त्य, न दोषात्; न च आचार्यः अनुमतवान्। अतः इच्छसि चेत्, मां शापय। पुरातनधर्मानुसारं वदन्, हे देवयानी, त्वया मम आज्ञातशापः कृतः, कामात् अद्य, न तु धर्मतः। अतः तव या कामना, सा तेन मार्गे न सिध्यति; ऋषिपुत्रः कश्चन तव हस्तं विवाहे न गृह्णाति। तव ज्ञानम् यथा उक्तं तया फलम् न सिध्यति; यः तेन ज्ञानेन यः शिक्ष्यते, तस्य तु ज्ञानम् फलवद् भविष्यति। एवं उक्त्वा कचः, द्विजश्रेष्ठः, शीघ्रं देवेशस्य गृहम् अगच्छत्, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ। तं आगतम् दृष्ट्वा, देवा इन्द्रपुरोगमाः कचम् बृहस्पतिना सह सम्मान्य, एवं वचः ऊचुः— 'त्वया यद् अद्भुतं कर्म अस्माकं हिताय कृतम्, तत् तव यशः न नाशयिष्यति; त्वं तव अंशं अवाप्स्यसि।' यदा कचः तद् ज्ञानम् सम्पूर्णम् कृतवान्, तदा देवा हर्षिताः; कचात् तद् ज्ञानम् अधिगम्य, तैः तृप्तिः प्राप्ता, हे भारतश्रेष्ठ। ततः सर्वे देवा एकत्रिताः, शतक्रतुम् ऊचुः— 'अद्य ते वीर्यस्य समयः; शत्रून् नाशय, हे पुरन्दर।' देवैः एवं उक्तः, मागवान् 'एवम्' इति प्रत्युवाच, प्रस्थितः; स वनान्तरे नार्यः अपश्यत्। यत्र कन्याः चैत्ररथसदृशे वने क्रीडन्त्यः, तत्र स वायुरूपः भूत्वा सर्वेषां वस्त्राणि मिश्रयामास। ततः ताः कन्याः जलात् एकत्र बहिः आगत्य, यानि वस्त्राणि समीपस्थानि, तानि विविधानि गृह्णन्त्यः। तत्र शार्मिष्ठा, वृशपर्वणः कन्या, अज्ञानतः देवयानीयाः वस्त्रं गृह्णात्, सर्वाणि मिश्रितानि सन्ति। ततः, हे राजन्, तयोः देवयानीयाः शार्मिष्ठायाः वस्त्रविवादः उत्पन्नः। 'मम वस्त्रं कथं गृह्णासि, शिष्या असि, हे असुरकन्ये? एतादृशं आचारहीनं आचरणं तव शुभं न भविष्यति।' तव पिता, उपविष्टः वा शयितः वा, सदा मम पितरं स्तुत्वा, गायकवत्, विनयेन नम्रः तिष्ठति। त्वं याचकस्य कन्या, स्तुत्वा दानं गृह्णासि; अहं स्तुतस्य कन्या, दानं ददाति, न तु गृह्णाति। 'अद्य याच, शापय, वैरं कुरु, क्रुध्य, हे याचके! निरस्त्रः अस्ति, अस्त्रवान् प्रति उद्विग्नः; शून्यहस्तः, सम्पन्नं प्रति व्यग्रः, हे याचके।' 'त्वं प्रतिपक्षं प्राप्स्यसि, अहं तव किंचित् न गणयामि; यदि अधुनापि मां प्रति वदसि, हे याचके—' देवयानीं वस्त्रे स्पृशन्तीं, उन्नतां दृष्ट्वा, शार्मिष्ठा ताम् कूपे क्षिप्त्वा स्वनगरं प्रत्यागच्छत्, 'सा मृताऽस्ति' इति दुष्टचित्तया। प्रत्यागमनं न कृत्वा, क्रोधवेगेन प्रेरिता, स्वगृहं प्रविश्य, तत्र शान्ता, असुरधर्मं अनुवर्तिता। ततः ययातिः, नहुषपुत्रः, तत्र आगच्छत्। तस्य अश्वाः रथः च श्रान्तौ, मृगयायै इच्छन्, तृषितः, स नहुषपुत्रः, पर्यवेष्ट्य, कूपं अपश्यत्, यस्य जलं शुष्कम्। तत्र राजा तां कन्यां दीप्यमानां शिखासदृशीं अपश्यत्; दिव्यरूपां तां दृष्ट्वा, पप्रच्छ। स राजा, मधुरैः वाक्यैः तां सान्त्वयित्वा, उवाच— 'काऽसि त्वं, कृष्णवर्णा, ताम्रनखाः, भूषणानि दीप्तानि धारयन्ती?' 'त्वं दीर्घं विचारयन्ती, किमर्थं कुशलं श्वासं कर्षसि? कथं तव पतनं कूपे, तृणलता आवृतम्?' 'यो ज्ञानात् दैत्याः देवैः हताः पुनरुत्थापयति—' 'अहं तस्य शुक्रस्य कन्या, स न जानाति यत् मम आपत्तिः। एषा मम दक्षिणा हस्तः, हे राजन्, ताम्रनखाः अङ्गुल्यः।' 'मम हस्तं गृहित्वा, कूपात् उद्धर; त्वं कुलीनः इति अहं जानामि। त्वं शान्तः, शक्तिमान्, प्रसिद्धः च।' 'अतः त्वं मां उद्धर्तुम् अर्हसि, कूपे पतितां।' राजा तस्य दक्षिणं हस्तं गृहित्वा, कूपात् उद्धृत्य, शीघ्रं तां कन्यां कूपात् उत्थाप्य, नृपः— 'गच्छ, शुभे, यत्र इच्छसि; तव भीतिर्नास्ति' इति उक्तः, देवयानी प्रत्युवाच। सा उवाच— 'त्वं मां शीघ्रं नय, यतः त्वं मम प्रियः। त्वं मम हस्तं गृह्णाति, अतः त्वं मम पतिः भविष्यसि।' एवं उक्तः, राजा क्षत्रियवंशोद्भवः, प्रत्युवाच— 'हे शुभे, त्वं ब्राह्मणकन्या, अतः मम संयोगः तव संगमः न उचितः।' एवं कथा अनुवहति, धर्मः, भावः, क्रोधः, तथा दैवी विधानानि, सर्वे पात्राणि स्वधर्मं अनुवर्तन्ते, यथा महाभारते उक्तम्।