ततः देवयान्याः वचनानि श्रुत्वा कव्यः मन्त्रबलात् कचं आह्वयत्, न जानन् स बाह्यः अस्ति वा, न च कचः स्वस्य उदरे स्थितः इति, हे राजन्। स तु पुत्र्यै उवाच—"कचः, बृहस्पतेः पुत्रः, मृत्युलोकं गतः; ज्ञानबलात् पुनः जीवितः, किन्तु सततं हन्यते—किं कर्तव्यम्?" देवयान्याः शोकं दृष्ट्वा कव्यः ताम् आश्वासयन् उवाच—"मा शुचः, मा रुदः, देवयाने। त्वं ब्रह्मणा, ब्राह्मणैः, इन्द्रेण, वसुभिः, अश्विभिः च पूजिता; त्वद्वत् कोऽपि मर्त्यः न शोकं करोति।" असुराः अपि, सर्वं जगत् अपि, तव सम्मानात् उपासते; स द्विजः पुनः जीवितः न भविष्यति, यद्यपि पुनः जीवनं प्राप्नोति, पुनः हन्यते। "अङ्गिराः ज्येष्ठः पितामहः, बृहस्पतिः तपसां निधिः पिता; तस्य पुत्रस्य, वा पौत्रस्य, मुनेः, अहं शोकं मा कुर्याम् वा रुद्याम्?" "स ब्रह्मचारी, तपोयुक्तः, कृतकृत्यः, धर्मनिष्ठः; अहं कचस्य मार्गं अनुसरिष्यामि, न खादिष्यामि; कचः प्रियः, सुंदरः, मम प्रियतमः, गतः, पितः।" "इन्द्रः ब्राह्मणवधादपि पापं न ज्वालयेत्?" देवयान्याः प्रेरितः कव्यः पुनः बृहस्पतेः पुत्रं कचं घोरभावेन मन्त्रबलात् आह्वयत्। कचः अपि, ज्ञानबलात् प्रबुद्धः, गुरोः भयात्, आह्वानं श्रुत्वा, शनैः उदरात् वाचं प्रवर्तयत्। "कृपया, भगवन्, अहं कचः, नमामि; पुत्रवत् मां पश्य।" कव्यः पप्रच्छ—"कस्मात् त्वं अत्र आगतः? किमर्थं उदरे तिष्ठसि? वद ब्राह्मण! अद्य अहं असुरान् विनष्ट्य, देवेषु गच्छामि।" कचः उवाच—"भगवन्, तव कृपया स्मृतिर्माम् न त्यजति; सर्वं यथाभूतम् स्मरामि। अन्यथा तपः क्षीयेत्; अतः अहं घोरं दुःखं सहिष्णोऽस्मि।" "असुरैः अहं सुरपाने तव दत्तः, हतः, दग्धः, चूर्णितः, हे कव्य। ब्राह्मणस्य मन्त्रबलं, असुरस्य मन्त्रबलं, तव सन्निधौ कथं तौ तव परं गच्छेताम्?" कव्यः उवाच—"किम् ते अद्य वरं ददामि, वत्स? मम मृत्युतः कचः जीवेत्; किन्तु उदरविच्छेदेन कचः, यः उदरे स्थितः, देवयान्यै दृश्येत्।" "द्वौ शोकौ अग्निवत् मां दहेतः—कचस्य विनाशः, तव नाशः। कचः यदि विनश्येत्, सुखं न अस्ति; त्वं यदि नश्येत्, जीवितुं न शक्नोमि।" "त्वं सिद्धः, बृहस्पतेः पुत्रः, देवयानी तव अनुगता; जीवज्ञानं प्राप्नुहि; अन्यथा अद्य कचरूपेण इन्द्रः भविष्यसि।" "मम उदरात् जीवः पुनः न निर्गतः, ब्राह्मणं विना; अतः जीवज्ञानं प्राप्नुहि।" "मम पुत्रः भूत्वा, मां पूज्यं पूज्यवत् पूजय; शरीरात् निर्गम्य, शिष्यधर्मं आचर, गुरोः ज्ञानं प्राप्य, विद्वान् भव।" ततः कचः, गुरोः ज्ञानं प्राप्य, उदरं विदार्य निर्गतः; सुंदरः कचः तस्मिन्नेव क्षणे ब्राह्मणस्य शरीरात् उदयात् पूर्णचन्द्रः इव प्रकटितः। तं पतितं, ब्रह्मतेजः संहतं दृष्ट्वा, कचः मृतं पुनरजीवयत्; सिद्धज्ञानं प्राप्य, प्रणम्य, गुरवे वाचं उवाच। "यो ज्ञानामृतं अविदुषः कर्णयोः यः पिपाति, यथा त्वं, भगवन्, अहं तं पितरं मातरं च मन्ये; तस्य कृत्यं ज्ञात्वा, तं कदाचित् विरोधं न कुर्यात्।" "यो परमं तत्त्वं ददाति, श्रेयः निधिं, स ज्ञानिनां मध्ये निधिः; ये गुरुम् न पूजयन्ति, ते पापलोकं गच्छन्ति, अस्थिरं, अधारं।" मद्यपानकृतं छलेन, चेतनाहानिं च, कचस्य पुनरुत्थानं दृष्ट्वा, यः मद्यपानात् उदरे निगीर्णः, कव्यः, क्रोधेन, ब्राह्मणं प्रति कर्तुं इच्छन्, मद्यपानदोषात् स्वयं क्रुद्धः, वाक्यं उवाच। "यः ब्राह्मणः अद्य प्रभृति मोहात्, मन्दबुद्धिः, मद्यं पिबति, धर्मं ब्राह्मण्यं च त्यक्त्वा, स लोकेऽपि परत्रापि निन्द्यः।" "एष ब्राह्मणधर्मसीमा सर्वेषु लोकेषु मया स्थापिता; धर्मनिष्ठाः ब्राह्मणाः, गुरुपरायणाः, देवाः, सर्वभूतानि च, शृण्वन्तु।" एवं उक्त्वा, महात्मा कव्यः, तपसां निधिः, तान् दानवान्, येषां बुद्धिः देवैः मोहिताः, आह्वयन्, तान् वाक्यं उवाच। "दानवा, बालाः भवन्ति; कचः सिद्धः मम समीपे स्थास्यति। संजीवनीविद्यां प्राप्य, स महान् ब्राह्मणः, ब्रह्मरूपः, तेजस्वी, मम समीपे स्थास्यति।" "कचः देवार्थं दुष्करं कर्म अकुरुत; तस्य कीर्तिर्न कालात् क्षीयते, यज्ञयोग्यः भविष्यति।" एवं उक्त्वा, भृगुप्रजः तुष्णीम् अभवत्; दानवाः विस्मिताः स्वं स्थानं अगच्छन्। शतवर्षं गुरुसमीपे स्थित्वा, कचः गुरोः अनुमतिं प्राप्य, देवस्थानं गन्तुम् उद्यतः। तदा कचः गुरोः मुक्तः देवस्थानं प्रति गच्छन्, देवयानी तं वाक्यं उवाच। "अङ्गिरसः पौत्रः, त्वं आचार्य, वंश, ज्ञान, तप, संयमेन दीप्तः।" "यथा अङ्गिरसः पितामहः मम पूज्यः, प्रसिद्धः, तथा बृहस्पतिः पितरः तव पूज्यः, सम्मान्यः।" "एतत् ज्ञात्वा, मे वाक्यं मनसि स्थापय; यथा अहं तव प्रति आचार्यव्रतेन, नियमेन, आचरम्।" "त्वं विद्यायुक्तः, मां अनुगता स्वीकारय; मन्त्रेण विधिवत् हस्तं गृहाण।" "यथा तव पिता तव पूज्यः, तव पूज्यः, तथा त्वं, कल्मषहीनः, मम अपि पूज्यः।" "महात्मा भृगुप्रजः तव जीवनात् अपि प्रियः; आचार्यपुत्री त्वं, धर्मतः मम सदा पूज्या।" "यथा मम गुरु शुक्रः, तव पिता, मया सदा पूज्यः, तथा त्वं, देवयानी; त्वं एवं मा वद।" "त्वं गुरुपुत्री, अहं तव पितुः शिष्यपुत्रः; अतः त्वं मम पूज्या, मान्या, द्विजश्रेष्ठे।