देवतानां प्रेरणया कचः शीघ्रं प्रस्थितवान्, हे नृप, असुरेश्वरस्य पुर्यां शुक्रमेकान्ते दृष्ट्वा स प्राज्ञः कचः वाक्यमिदं अब्रवीत्—"अहं कच इति प्रसिद्धः, महर्षेः अङ्गिरसः पौत्रः, बृहस्पतेः साक्षात् पुत्रः। भगवन्, त्वं मां शिष्यत्वेन गृहाण।" स च पुनः—"त्वदधीनः ब्रह्मचर्यम् आचरितुमिच्छामि, हे गुरो, सहस्रवर्षाणि सेवायै अनुमतिं देहि।" इति प्रार्थितवान्। शुक्रः तस्य वाक्यं श्रुत्वा सस्नेहमुवाच—"कच, त्वमिह सुस्वागतः। तव वचनं स्वीकृतं मया। यथा बृहस्पतिरीयते सम्मानः, तथा त्वं मया पूज्यसे।" कचः 'एवमस्तु' इत्युक्त्वा शुक्रस्य निर्देशेन तं व्रतम् अङ्गीकृतवान्। तस्य व्रतस्य काले सम्प्राप्ते, कचः यथानियमं व्रतम् अङ्गीकृत्य, आचार्यं च देवयानीं च, हे भारत, सेवितवान्। स युवा ब्राह्मणः देवयान्याः प्रियं कर्तुम् अलम्, गीतनृत्यवाद्यैः ताम् आनन्दयामास। पुष्पफलादिभिः ताम् उपचरत्, सेवाभिश्च तां युवा कन्यां देवयानिं जितवान्, हे भारत। देवयानी अपि, तं नियमपरायणं ब्राह्मणं रहसि गीतनृत्यैः सह क्रीडयामास। स्त्रियः तु तं पुरुषं वाञ्छन्ति, यो गीतवान्, दातृ, मधुरभाषी, सुन्दरः, माल्यभूषितश्च। एवं कचः पञ्चशतानि वर्षाणि व्रतम् आचरन्, दानवाः तद्विज्ञाय, किञ्चिद् चिन्तयामासुः। कचं एकाकिनं वनान्ते गवां रक्षणे स्थितं दृष्ट्वा, ते दानवाः बृहस्पतेः द्वेषात्, स्वविद्यापरिरक्षणार्थं, कोपेन तं हत्वा, तस्य शरीरं वृकाणां भोज्यं कृत्वा, गाः गृहम् अनयन्। गवः गवां पालकं विना गृहम् आगच्छन्। कचं विना गाः आगतान् दृष्ट्वा, देवयानी सन्देशम् उक्तवती—"तव होमः कृतः, सूर्यः अस्तंगतः, गाः पालकं विना आगताः, कचः तु न दृश्यते।" सा पुनरुवाच—"नूनं कचः मृतो वा हतः; तं विना अहं न जीविष्यामि, एष सत्यं ब्रवीमि।" ततः शुक्रः मृतसंजीवनीविद्यया कचं स्मृत्वा आहूतवान्। वृकशरीराणि भित्त्वा कचः तेन आहूतेन, विद्यया प्रसन्नः, निर्गतः। "कस्मात् विलम्बः जातः?" इति पृष्टः स कचः भृगुपुत्र्यै उक्तवान्—"क्लान्तः अहं वटमूले विश्रान्तिम् उपगम्य, गाः अपि तत्र छायायाम् आश्रयन्। तत्र मां दृष्ट्वा दानवाः पृष्टवन्तः—'कः त्वम्?' अहं बृहस्पतेः पुत्रः कच इति उक्तवान्। तदा तैः दानवैः हतः, चूर्णीकृतः, श्वृगालवृकाणां भोज्यं कृतः, ते हृष्टाः स्वगृहं गताः। ततः भगवता भृगुवंशजेन विद्यया आहूतः, किंचित् जीवितं प्राप्य, तव समीपम् आगतः।" ब्राह्मणकन्यया पुनः पृष्टः—"हतः अस्मि" इति उक्त्वा, देवयान्या पुनरुक्तः—"मम पुष्पाणि आनय" इति। कचः वनं गतः, तत्र दानवाः तम् दृष्ट्वा, पुनः हत्वा, चूर्णीकृत्य, तस्य अवयवान् सागरजले क्षिप्तवन्तः। स चिरकालं न आगतः इति ज्ञात्वा, कन्या पितरम् उक्तवती। गुरोः शरीरसम्भूतया विद्यया ब्राह्मणः पुनः आहूतः, आगत्य, यथावत् सर्वं न्यवेदयत्। ततः तृतीयवारं दानवैः हत्वा, दग्ध्वा, भस्म कृत्वा, तत् भस्म सुरायाम् मिश्र्य, शुक्रेण सह स्वयम् अपि अपाययन्। सायं गवां पालकैः गाः आनयन्। देवयानी संशयं कृत्वा पितरम् उक्तवती—"पुष्पार्थं प्रेषितः कचः न दृश्यते।" "नूनं हतः वा मृतः; तं विना न जीविष्यामि।" कन्यायाः वाक्यं श्रुत्वा, कव्यः मन्त्रेण कचं आहूतवान्; न जानाति यः स बहिः वा अन्तः वा। "कचः बृहस्पतेः पुत्रः मृत्युलोकं गतः, पुनः पुनः हन्यते, किं करोमि?" इति तस्य कन्यायै उवाच। "मा शोच, मा रुद, देवयानि। त्वं ब्रह्मणा, विप्रैः, इन्द्रेण, वसुभिः, अश्विभ्यश्च प्रियासि। शत्रवोऽपि देवतानां सर्वे त्वां सेवाम् उपगच्छन्ति। स द्विजः पुनः जीवितः न शक्यते; पुनः पुनः हन्यते।" "अङ्गिराः प्रपितामहः, बृहस्पतिः पितरः। कथं न शोचेयम्? ब्रह्मचर्ये स्थितः, तपसा युक्तः, सर्वदा कर्मकुशलः। अहम् अपि कचस्य मार्गम् अनुसरिष्यामि, न खादिष्यामि, कचः प्रियतमः गतः।" "किं पापं, ब्रह्महत्यां अपि, इन्द्रं न दहेत्?" देवयान्या प्रेरितः, महातेजाः शुक्रः कचं पुनः उग्रेण मन्त्रेण आहूतवान्। कचः अपि, बिभ्यत् गुरुं, विद्याबलात्, अन्तरुदरस्थः शनैः उक्तवान्—"भगवन्, अहं कचः, नमस्ते; पुत्रवत् मां पश्य।