काव्यः स्वविद्याबलमाश्रित्य तान् दानवान् पुनः पुनर्जीवयामास। ते चोत्थाय देवैः सह पुनर्युद्धाय समुपस्थिताः। ततोऽसुरा युद्धभूमौ देवान् अपि निजघ्नुः; किन्तु बृहस्पतिः प्राज्ञधीः तान् न पुनर्जीवयामास। यतो हि स या विद्या, या महात्मना काव्येन ज्ञायते—मृतसंजीवनी—तां न जानाति; अतः सुराः महतीं निराशां जग्मुः। ततः भयवशात् देवा बृहस्पतेः ज्येष्ठपुत्रं कचं समुपेत्य तमूचुः—"त्राहि नः शरणागतान्; यथाशक्ति सहाय्यं कुरु। सा विद्या तस्मिन्ब्रह्मणेऽतीव तेजस्विनि निलीयते। शीघ्रं तां विद्याम् आमोदय शुक्रात्; हविषां भागोऽपि तुभ्यं भविष्यति। स वृषपर्वणः समीपे तिष्ठति, तत्र तं द्रष्टुमर्हसि। स दानवान् रक्षति, अदानवान् न रक्षति; त्वमेव कुमारः सञ्जयितुं क्षमसे। तस्य च प्रिया कन्या देवयानी—त्वमेव तां तुष्टुम् अर्हसि, नान्यः कश्चन। धर्मेण, दानेन, माधुर्येण, सदाचार्येण, दमेन च—यदि त्वं देवयान्याः प्रीतिं लभसे, तदा तां विद्याम् अवश्यमवाप्स्यसि।" एवं श्रुत्वा कचः "एवं अस्तु" इति देवैः पूजितः वृषपर्वणो गृहम् अगच्छत्। स देवैः प्रेरितः शीघ्रं तत्र गत्वा, असुरपतिपुरीं प्रविश्य, शुक्रं दृष्ट्वा प्रोवाच—"अहं कचः, आङ्गिरसस्य पौत्रः, बृहस्पतेः साक्षात्पुत्रः; भगवन्, शिष्यत्वं मम अनुमन्यस्व।" "शिष्यत्वेन त्वं मयि ब्रह्मचर्यं कर्तुमिच्छसि; सहस्रसंवत्सराणि सेवास्यामि।" इति कचस्य वचनं श्रुत्वा शुक्र उवाच—"स्वागतम्, कच; तव वचनं मया स्वीकृतम्। त्वां यथार्हं पूजयिष्यामि, यथा बृहस्पतिं पूजितवानस्मि।" कचः "एवं अस्तु" इति प्रतिज्ञाय, शुक्रस्य निर्देशानुसारं व्रतं स्वीकृतवान्। व्रतकालसमये स यथाविधि व्रतं कृत्वा, गुरुं देवयानीं च सेवितुम् आरब्धवान्। स कुमारः सततम् देवयानीयाः प्रियं कर्तुं यत्नं कुर्वन्, गीतनृत्यवाद्यैः युवत्याः देवयानीयाः हृदयं हर्षयामास। पुष्पैः, फलैः, नानाविधैः उपहारैः तां तुष्टिं नीतवान्। देवयानी अपि तं व्रतान्वितं ब्राह्मणं रहसि गीतैः क्रीडया च सेवमाना तुष्टिं प्राप्नोत्। स्त्रियः तु गीतशीलिनं, दातारं, प्रियवादिनं, सुन्दरं, माल्यधारिणं पुरुषं वाञ्छन्ति। एवं कचः पञ्चशतानि वर्षाणि व्रतम् आचरन्, तदा दानवाः तद् विदित्वा—कचस्य गुरुगृह्ये स्थितिं जानित्वा—कदाचित् वनं गच्छन्तं गवां रक्षणाय एकाकिनम् आलोक्य, बृहस्पतेः द्वेषेण, स्वविद्यारक्षणाय च, कुपिताः तम् हत्वा तस्याङ्गानि वृकेभ्यः प्रायच्छन्। गाः अपि गवयं विना स्वगृहं प्रत्यागच्छन्। गाः कचविना प्रत्यागतान् दृष्ट्वा देवयानी पितरम् अवोचत्—"होमः कृतः, सूर्यः अस्तं गतः, गाः गवयं विना प्रत्येत्य, कचः न दृश्यते। नूनं कचः मृतः वा हतः वा; विना तेन अहं जीवितुं न शक्ष्यामि, सत्यमेतद् ब्रवीमि।" तदा शुक्रः मृतसंजीवनीविद्यया कचम् आहूतवान्। स वृकशरीराणि विदार्य समुत्थाय, तया विद्यया हृष्टः, आगतः। "कस्मात् विलम्बितः असि?" इति देवयानीयाः पृष्टः स उवाच—"क्लान्तः वटतरुच्छायायाम् उपविश्य, सर्वाः गाः अपि तत्रैव विश्रान्ताः। तत्र मां दानवाः दृष्ट्वा पृष्टवन्तः—'कः त्वम्?' इति। अहं बृहस्पतेः पुत्रः कच इति उक्त्वा, तत्क्षणात् तैः हतः, विदारितः, श्वगृद्भ्यो वृकेभ्यश्च दत्तः। ततः भगवता भृगुपुत्रेण मृतसंजीवनीविद्यया आहूतः, कस्यचित् प्रकारेण जीवितं पुनः प्राप्तवान्।" देवयानीयाः पृष्टः सः "हतः अस्मि" इति व्याहरन्। पुनः सा वव्रे—"पुष्पाणि आनय, ब्राह्मण।" तदा कचः वनं गतः, तत्र दानवैः दृष्ट्वा पुनः हतः, विदारितः, तस्यांशाः सागरे क्षिप्ताः। दीर्घकालं न दृष्ट्वा, कन्या पितरम् अवोचत्; तदा भृगुपुत्रेण विद्यया पुनराहूतः, यथावत् सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयत्। ततः तृतीयवारं दानवैः हन्यमानः, दग्धः, भस्मीकृतः, तद्भस्म शुक्रेणापि, दानवैश्च मद्येन सह पीतम्। सायं गवयं गाः प्रत्यागम्य, देवयानी पुनः पितरम् अवोचत्—"पितः, कचः यं पुष्पानयनाय प्रेषितवानसि, स न दृश्यते। नूनं कचः मृतः वा हतः वा; विना तेन अहं जीवितुं न शक्ष्यामि, सत्यमेतद् ब्रवीमि।