ततः कारुषः शर्यातिश्च तथा ऽष्टमो ऽपि इलिलः, पृषध्रश्च नवमः क्षत्रियधर्मनिष्ठ इति श्रूयते। नाभागश्चारिष्टश्च मनोः दशमौ पुत्रौ कीर्तितौ; सर्वे मिलित्वा पञ्चाशत्सुताः मनोः पृथिव्यां सञ्जाताः, अन्ये चापि तत्रासन्। परस्परद्वेषात्ते सर्वे विनष्टाः इति श्रुतम्; ततः इलायाः पुरूरवाः प्राज्ञः अभवत्। सा एव तस्य माता च पिता च इति श्रूयते; स पुरूरवाः त्रयोदश सागरसंकाशान् द्वीपान् उपभुङ्क्ते स्म। सः मानवो ऽपि, महायशाः पुरूरवाः, अमानुषैः परिवृतः, स्वबलमदेन विप्रैः सह सङ्ग्राममकरोत्। स विप्ररत्नानि बलात्सम्पाद्य, तेषां क्रोशमानानां मध्ये, हे राजन्, ब्रह्मलोकात्सनत्कुमारः तत्र समुपागमत्। ततः स अनुदर्शकर्म अकरोत्, परन्तु तद् न स्वीकृतवान्; तस्मात्क्रुद्धाः महर्षयः तम् शापयामासुः, स च तत्क्षणाद् अन्तर्धानमगात्। लोभात् च मदेन च संविष्टचित्तः स राजा, वीर्येण मोहितः, गन्धर्वलोके विराटः ऊर्वश्यया सह अवशिष्टः। स यथाविधि त्रिविधाग्नीन् स्थापयित्वा, चैलात् षट्सुताः अभवन्—आयुः, धीमान्, आमावासुः, तथा दृढायुः, वनायुः, शतायुश्च ऊर्वश्यायाः पुत्राः; नहुषः, वृद्धशर्मा, राजी, गयः, अनेनसः च। एते स्वर्भान्वुदातेरपि पुत्राः कीर्तिताः; आयोः पुत्रेषु नहुषः प्राज्ञः सत्यवीर्यश्च आसीत्। नहुषः पृथिव्याः नृपतिः धर्मेण विशालं राज्यं पालयामास; स पितरः, देवान्, ऋषीन्, ब्राह्मणान्, गन्धर्वान्, नागान्, राक्षसान् च रक्षितवान्। स ब्राह्मणान् क्षत्रियांश्च जनान् च रक्षितवान्; चौरगणान् हत्वा, मुनिषु निर्भयं कृतवान्। स बलवान् स्वदेहं पशुवत् ऋषीन् वाहयित्वा, दिविस्थान् अपि जेतुम् इच्छन्, स्वयम् इन्द्रत्वम् आप्तवान्। तस्य तेजसा, तपसा, वीर्येण, बलात् च, नहुषः अहङ्कारयुक्तः अभवत्; ततः शप्तः, सः तत्क्षणात् सर्परूपं प्राप्तः। तस्य पुत्राः अभवन्—यतिः, ययातिः, संयातिः, अयातिः, मयातिः, ध्रुवश्च। नहुषात् षट्सु पुत्रेषु सौम्यवाचः अभवन्; तेषु यतिः योगं आलम्ब्य, ब्रह्मणि संन्यस्तचित्तः ऋषिः अभवत्। नहुषस्य ययातिः सत्यवीर्यः महाराजः अभवत्; स पृथिवीं पालयित्वा, अनेकानि महायज्ञानि अकरोत्। स पितृन् देवान् च शुद्धया भक्त्या पूजयामास; अजेयः ययातिः सर्वान् प्रजाः पालयामास। तस्य पुत्राः सर्वे महाबलिनः धनुष्मन्तः सर्वगुणसम्पन्नाः आसन्; देवयानीयाः यदुः तुर्वसुः च, शर्मिष्ठायाः द्रुह्युः अनुः पुरुः च जाताः। स राजा बहूनि वर्षाणि धर्मेण प्रजाः पालयन्, नहुषात्मा ययातिः जरया, या रूपस्य नाशिनी, आप्लुतः अभवत्। स जरया पीडितः सन्, पुत्रान्—यदुम्, पुरुम्, तुर्वसुम्, द्रुह्युम्, अनुं च—उवाच, हे भारत। स नवयौवने स्त्रीभिः सह रममाणः, पुनः कामेषु प्रवर्तितुम् इच्छन्, पुत्रान् अवोचत्—"मम कामसम्पादनाय साहाय्यं कुरुत।" तदा देवयानीयस्य ज्येष्ठपुत्रः प्राह—"किं ते, किं वा अस्माकं तव यौवनेन?" ययातिः उवाच—"मम जरा त्वया स्वीकृतव्या; तव यौवनं मया उपभुज्यते।" "दीर्घयज्ञसमये च, शुक्रर्षेः शापेन च, मम रतिः ह्रासमुपगता; तस्मात् अहं क्लिश्यामि।" "यूयं मम शरीरं स्वीकृत्य राज्यं पालयत; अहं नवयौवनसम्पन्नः कामान् पूरयिष्यामि।" तत्र कश्चन न तस्य जरां स्वीकर्तुम् इच्छत्; तदा पौरवः कनिष्ठः सत्यवाक् सुतः प्राह—"राजन्, त्वं नवयौवनसम्पन्नः कामैः रमस्व; अहं तव जरां गृहित्वा राज्ये स्थित्वा तवाज्ञया कार्यं करिष्यामि।" एवं उक्तः स राजर्षिः तपोबलात् तदा तं जरां आत्मनः महात्मने पुत्राय न्यवेशयत्। ततः राजा पुरुणा दत्तयौवनः यौवनं भुङ्क्ते स्म, पौरवः ययातिजरया राज्यं पालयामास। ततः सहस्त्रवर्षाणि ययातिः अजितः, व्याघ्रतेजाः इव, स्थित्वा, स्त्रीभिः सह दीर्घकालं रममाणः, चैत्वरथवने विष्वाच्याः सह पुनः रमणं अकरोत्। तथापि सः महात्मा कामेषु तृप्तिं न प्राप; तद्विज्ञाय, हे राजन्, सः श्लोकमिमं जज्ञौ— "कामाः कामानुपभोगेन न तृप्तिः, घृतैः वर्धमानः वह्निरिव। यद् धि पृथिव्यां धान्यं, हिरण्यं, गावः, स्त्रियः च—तत् एकस्य न तृप्तये; तस्मात् तृप्तिं समाश्रयेत्।" "यदा कश्चित् न कस्यचित् पापं करोति—कर्मणा, मनसा, वाचा च—तदा ब्रह्म प्राप्नोति।" "यदा न भयं करोति, न च भयम् इच्छति, न कामं, न द्वेषं च—तदा ब्रह्म प्राप्नोति।" एवं कामलाघवं विचिन्त्य, स बुद्धिमान् राजा, धृत्या च मनः स्थिरीकृत्य, पुत्रात् पुनरपि जरां स्वीकृतवान्। ततः सहस्त्रवर्षान्ते, अजेयः ययातिः, यौवनं पुनः दत्त्वा, पुरुं राज्ये स्थाप्य, कामेषु अतृप्तः अपि, पुत्रं पुरुम् इदं वचनमुवाच।