प्राचेतसस्य महर्षेः दक्षस्य वीरिण्या सह संयोगात् सहस्रं पुत्राणां समुत्पन्नम्, ये सर्वे तेन सदृशा व्रतधारिणः आसन्। तेषां दक्षपुत्राणां सहस्रशः उत्पन्नानां नारदः तान् सांख्यविद्यायाः मोक्षमार्गस्य च परमं ज्ञानं उपदिदेश। स तान् दिशां पर्यन्तं विज्ञानप्रवृत्तौ प्रवर्तयामास, तेषां लयार्थम्। ततः दक्षः सृष्टिकामः सन् पञ्चाशत् कन्याः पुत्रिकाभूताः नियुक्तवान्, हे जनमेजय। सः दश कन्याः धर्माय अददात्, त्रयोदश कश्यपाय, सप्तविंशतिं सोमाय, या कालविधानकुशलाः आसन्। तासां त्रयोदश्यां दक्षकन्यायां, या श्रेष्ठा आसीत्, मरीचिना सह कश्यपाद् आदित्या अभवन्। तेषु इन्द्रः अपरः च महाबलवन्तः जाताः, तथा विवस्वान् अपि। विवस्वतः यमः महाबलः पुत्रः अभवत्। मार्ताण्डस्य दुहिता यमी अपि जाता, राजन्; तस्मात् मार्ताण्डात् मनुः प्राज्ञः महाबलः च पुत्रः अभवत्। सः मनुः धर्मात्मा प्राज्ञः च, यस्मिन् वंशः प्रतिष्ठितः; तस्मात् मनोः वंशात् मानुष्याः प्रसिद्धिं गताः। मनोः जाताः ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, अन्ये च; एवं, महाबाहो, ब्रह्म च क्षत्रं च समागतं। ते मानवाः ब्राह्मणाः वेदं सहाङ्गैः अपालयन्; वेनः, धृष्णुः, नृष्यन्तः, नाभागः, इक्ष्वाकुश्च अपि। ततः कारुषः, शर्यातिः, अष्टमः इलिलः; पृषध्रः नवमः, क्षत्रधर्मनिष्ठः इति श्रूयते। नाभागः अरिष्टश्च दशमः मनोः पुत्रः; सर्वेषां मनोः पञ्चाशत् पुत्राः आसन्, अन्ये अपि भूमौ। परस्परविग्रहात् सर्वे विनष्टाः, यथा श्रुतम्; ततः इलायाः पुरूरवाः प्राज्ञः अभवत्। सा एव तस्य मातरः पितरः च, यथा श्रुतम्; पुरूरवाः समुद्रस्य त्रयोदश द्वीपान् उपभुङ्क्ते स्म। सः मानुषः सन्, महान् कीर्तिमान्, अमानुषैः परिवृतः, ब्राह्मणैः सह विवादं चकार, स्वबलमदेन मत्तः। स ब्राह्मणरत्नानि जहार, तेषां क्रोशतां मध्ये; ततः, राजन्, सनत्कुमारः ब्रह्मलोकात् तत्रागच्छत्। स तदा अनूदर्शसंस्कारं चकार, न तु तद् अङ्गीकृतवान्; तस्मात् क्रुद्धाः महर्षयः तत्क्षणं शप्तवन्तः, स च तत्रैव लीनः। लोभमदाभिभूतः राजा प्रज्ञां नष्टवान्; वीराट् उर्वश्यया सह गन्धर्वलोके स्थितः। स यथाविधि त्रिविधं वह्निं समुपादाय यज्ञकर्माणि अकरोत्; चैलात् षड् पुत्राः अभवन्—आयुः, धीमान्, अमावासुः, दृढायुः, वनायुः, शतायुश्च, ये उर्वश्यायाः पुत्राः। नहुषः, वृद्धशर्मा, राजिः, गयः, अनेनसः—एते स्वर्भानुदुहितुः पुत्राः इति कथ्यन्ते। आयोः पुत्रेषु नहुषः प्राज्ञः सत्यवीर्यवान् आसीत्। नहुषः पृथिव्याः स्वामी धर्मेण विशालं राज्यं अपालयत्; स पितृन्, देवान्, ऋषीन्, ब्राह्मणान्, गन्धर्वान्, नागान्, राक्षसान् च रक्षितवान्। स ब्राह्मणान्, क्षत्रियान्, प्रजाश्च अपालयत्; चौरगणान् निहत्य, ऋषीन् निर्भयांश्चकार। स बलवान् स्वदेहं गोवत् ऋषीन् वाहयामास; दिवौकसः जित्वा, स्वं आत्मानं इन्द्रं कृतवान्। स तेजसा, तपसा, वीर्येण, बलस्य च मदेन उन्नद्धः अभवत्; शप्तः, तत्क्षणं सर्पत्वं प्राप्तः। तस्य पुत्राः—यतिः, ययातिः, संयातिः, अयातिः, मयातिः, ध्रुवः। नहुषस्य षड् पुत्राः मधुरभाषिणः अभवन्; यतिः योगं आश्रित्य, ब्रह्मणि लीनः ऋषिः अभवत्। ययातिः, नहुषस्य पुत्रः, सत्यवीर्यशाली महाराजः अभवत्; स पृथिवीं शासन्, अनेके महायज्ञान् अकरोत्। स परमान्यया पितृन् देवान् च नित्यं शुचिना पूजयामास; अजेयः ययातिः सर्वान् प्रजाः पालयामास। तस्य पुत्राः महाबलिनः धनुष्मन्तः, सर्वगुणसमन्विताः आसन्; देवयानीयां द्वौ—यदुः, तुर्वसुः; शर्मिष्ठायां त्रीन्—द्रुह्युः, अनु, पुरुः। स राजा, धर्मेण प्रजाः पालयन्, बहून् वर्षान् राज्यं कृत्वा, नहुषस्य पुत्रः ययातिः जरा नाम भीषणां रूपनाशिनीं प्राप्तः। जरया पीडितः सः पुत्रान्—यदु, पुरु, तुर्वसु, द्रुह्यु, अनु—उवाच, हे भारत। "अहम् अपि तरुणः सन्, तरुणाभिः स्त्रीभिः सह कामान् भोक्तुम् इच्छामि; पुत्राः, मम एषा साध्यताम्।" तदा ज्येष्ठः देवयानीयः पुत्रः उवाच—"किं तव, किं वा अस्माकं, युवत्वेन?" ययातिः उवाच—"मम जरां त्वया स्वीकृत्य, तव युवत्वेन अहं इन्द्रियसुखानि भोक्ष्ये।" "मम दीर्घयज्ञैः च शुक्रर्षेः शापेन च कामः उपशमितः; तस्मात् पुत्राः, अहं व्यथितः।" "यूयं कश्चन मम शरीरेण राज्यं पालयतु, अहं तु नवयुवनधारणया कामान् पूरयिष्यामि।" तेषां कश्चन अपि जरां न स्वीकृतवान्; ततः कनिष्ठः सत्यवाक् पुरुः उक्तवान्—"राजन्, त्वं नवयुवनशरीरेण विचरस्व, अहं तव जरां गृह्णामि, राज्ये स्थित्वा तवाज्ञया।" एवमुक्तः स राजर्षिः तपोबलात् तस्मिन् समये स्वां जरां महात्मने पुत्राय समर्पयत्।